Oblystyq Jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń málimetinshe, jyl basynan beri óńirimizde ataýly áleýmettik kómek alatyn turǵyndardyń sany bes esege ósken.
О́zge óńirlerde kezdesken jaıttar sııaqty, oblysymyzda da ataýly áleýmettik kómek alý úshin otbasylar «ajyrasyp», endi biri dúnıe-múlkin, qorasyndaǵy malyn týystarynyń atyna jazyp tastaǵan. Basshylarymen kelisip, jumystaǵy eńbekaqysyn eń tómengi deńgeıde kórsetip, ony dáleldeıtin arnaıy anyqtama qaǵazyn alyp kelgender de bolypty.
Jalpy, oblys boıynsha tabysyn jasyrǵan 126 otbasy anyqtalǵan. Olar osy ýaqytqa deıin memleketten 27,3 mıllıon teńge alǵan. Qazir qarjyny qaıtarý boıynsha jumys júrgizilýde. Oǵan qosa, 51 otbasy kirisi naqtylanǵanǵa deıin tólemaqy ala almaıtyn boldy.
О́zderiniń naqty tabystaryn jasyrý arqyly ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaýǵa zańsyz qol jetkizbek bolǵan 444 otbasyna tólemder toqtatyldy. Oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń bólim basshysy Aıgúl Rahymjanovanyń aıtýynsha, turǵyndar áleýmettik qyzmet qyzmetkerlerinen ataýly kómek taǵaıyndaý kezinde naqty tabystaryn jasyrǵan.
Mysaly, Maı aýdany, Qaraterek aýylynda turatyn 6 adamnan turatyn otbasy 2019 jyldyń sáýir aıynda AÁK taǵaıyndaýǵa ótinish bergen. Otbasyna 105 myń 843 teńge kóleminde kómek taǵaıyndaldy. Qosymsha tekserý kezinde otbasynyń naqty tabysyn jasyrǵany anyqtaldy. Qaıta esepteý nátıjesinde otbasyna AÁK tólenbeıtin boldy.
Al Aqsý qalasyna qarasty Qyzyljar aýylynyń turǵyndary Saıran Máden, Aınur Shaımurat, Aınur Saqaba sııaqty kóp balaly analar ataýly áleýmettik kómek alamyz dep kerisinshe memleketke qaryz bop qaldy. Qalalyq Jumyspen qamtý ortalyǵy mamandarynyń Qyzyljar aýylynyń turǵyndarynan qajet qujattardy durys suratpaý saldarynan, ıaǵnı salǵyrttyǵynan osyndaı jaǵdaı oryn alǵan.
Bul rette turǵyndardan buryn, ortalyq mamandarynyń ózderine aqparattandyrý jumystaryn júrgizgen durys bolar.
Bul keleńsiz másele elge oralǵan aǵaıyndardyń resmı tildi túsinbeýinen bolýy da múmkin. Qalalyq, jergilikti ákimdik birlesip, atalǵan kóp balaly analarǵa aqparatty tolyq túsindirip, naqty keńes berip, kómektesýleri kerek edi.
Mine, osyndaı mysaldardan-aq Úkimettiń ataýly áleýmettik kómek berýdegi qamqorlyq nıetin jergilikti ákimdikter óz dárejesinde júzege asyra qoımaǵanyn baıqaısyz. Qujatyn ótkizýge kelgen halyq bolsa, ábden áýresarsańǵa tústi. Mamandardan eshteńe túsine almaǵan, mamandarǵa eshteńe túsindire almaǵan turǵyndar renish-shaǵymdaryn arqalap gazet redaksııalaryna, tilshiler qosynyna keletin boldy. Bul jaılardy respýblıkalyq telearnalar da kórsetýde.
Qarapaıym halyqtyń aldyndaǵy sheneýnikterdiń mindeti men jaýapkershiligi, qyzmettik ádep-etıkasynyń joqtyǵy joǵaryda jazǵandaı ókinishti jaılarǵa ákeldi. Jergilikti jerlerde halyq ıgiligine saı jasalǵan memlekettik baǵdarlamalardy durys júzege asyryp, memlekettik máselege bıik dárejedegi kózqaraspen qyzmet etetin bilikti, bilimdi mamandardyń da joqtyǵy baıqalyp qaldy. Olaı bolmaǵanda, elimizde qabyldanǵan Ataýly áleýmettik kómek berý júıesi daý-damaıǵa, urys-keris pen aıǵaı-shýǵa ulaspas edi.
Oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń bas mamany Aınur Muqashbekovanyń sózinshe, bizdiń oblys qazir 7993 otbasyndaǵy 35 myńnan astam adamǵa AÁK berip otyr. Tólengen qarajat kólemi – 2,6 mlrd teńge. Áleýmettik jaǵdaıy Úkimet usynǵan talaptar men erejelerge sáıkes kelmegen 526 otbasyǵa kómek berý toqtatyldy. Sondaı-aq 16 otbasy alǵan aqshalaryn óz erikterimen qaıtardy.
Máseleniń mánisine kelsek, zańgerler «Ataýly áleýmettik kómekti alý úshin kirisin jasyrý zańbuzýshylyq bolyp sanalady. Memlekettik organdardyń kómekke muqtaj adamdarǵa bólgen qarjysyn qaıtarýy endi durys emes», degen pikirde. Bul jaılarǵa kerisinshe, óńirde óz otbasyn, bala-shaǵasyn eńbek etip asyrap, memlekettiń bergenine qanaǵat etip júrgen kóp balaly otbasylar da az emes.
Árıne, ákimdikter zań talabyna saı, naqty kómekke zárý otbasylardy qoldaıdy. Biraq jaǵdaıy bola tura, áleýmettik tólemge alaqan jaıyp, masyldyq kózqarastaǵy turǵyndardy qoldaýǵa mindetti emes.
Bıyl óńirdegi kóp balaly, az qamtylǵan otbasylardy qoldaýǵa kóńil bólinip, kezeń-kezeńimen páterler berilýde. Aýdan-qala basshylaryna bos, satylymǵa qoıylǵan úılerdi túgendep, olardy kóp balalary otbasylarǵa berý júkteldi.
Sondaı-aq oblys ákimdigi óńirdegi kóp balaly jáne turmysy tómen otbasylarǵa kómek kórsetýdiń utymdy joly jumyspen qamtý, kásip ashýǵa kómektesý ekenin eskertti. Taǵy bir jaqsy bastama, oblys ortalyǵynda, Ekibastuz, Aqsý qalalarynda turatyn kóp balaly otbasylardy aýyldyq jerlerge kóshirý tájirıbesi qoldanylýda. Qonys aýdarýshylarǵa jergilikti ákimdik tarapynan turǵyn úı, jumys orny jáne áleýmettik kómek kórsetiledi.
Bıyl oblysqa 1241 adam Nur-Sultan qalasynan kóship keldi. Sondaı-aq ońtústik óńirlerden 220 otbasy Pavlodar oblysyna qonys aýdardy.
Jýyrda oblys ákimi Bolat Baqaýov Instagram áleýmettik jelisindegi resmı paraqshasynda osy taqyrypqa qatysty arnaıy jazba jarııalady.
–Qonystanǵandardyń kóbi – kópbalaly otbasylar. Qazir árbir otbasynyń jeke baspanasy bar. Eńbekke jaramdy adamdardyń bári turaqty jumyspen qamtyldy. Balalaryna balabaqsha men mektepterden oryn berildi, – deıdi oblys ákimi. – Bizdiń oblysta 25 myń bos jumys orny bar. Onyń 10 myńy – turaqty jumys orny. Aımaqta iri óndiristik kásiporyndar jeterlik. Shaǵyn jáne orta bıznes qanat jaıýda. Agroónerkásip kesheni de qarqyndy damý ústinde. Árbir turǵyndy baspanamen, medısınalyq kómekpen, turaqty jumyspen, balalaryn mektep jáne balabaqshamen qamtýǵa daıyn.
Ár aptanyń seısenbisinde oblys ákimi Nur Otan partııasy oblystyq fılıalynyń keńsesinde turǵyndardy jeke máseleleri boıynsha qabyldaıdy. Al turǵyndar aýdan, qala ákimderiniń turǵyndarmen keri baılanysy joqtyǵyn, qoǵamdyq qabyldaýdyń sırek ótkiziletinine, áleýmettik jelidegi jeke paraqshalary tıisti deńgeıde júrgizilmeıtinine shaǵym aıtady.
Bıyl oblys ákiminiń tapsyrmasymen qurylǵan jumys toby 1 aıdan astam ýaqyt boıy kóp balaly jáne áleýmettik kómekke muqtaj otbasylardyń máselelerin qarastyrý maqsatynda jumys istedi.
Kóp balaly jáne az qamtylǵan otbasylardyń balalary mektepke deıingi bilim berý mekemeleriniń qyzmetin tegin alady. Sondaı-aq olar mektepterde (1-11 synyp oqýshylary) tegin tamaqtaný múmkindigine ıe bolmaq. Osy sanattaǵy otbasylar úshin Aqsý qalasynda 102 páterlik kópqabatty turǵyn úı satyp alynady dep josparlanýda. О́ńirdegi 1435 kóp balaly otbasy jylyna 1 ret birinshi qajettiliktegi dári qoraptaryn tegin ala alady. Bul maqsatta bıýdjetten 4,6 mıllıon teńge bólingen.
Oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń basshysy Qaırat Nurmaǵambetovtiń aıtýynsha, bıyl óńirdegi 10 myńǵa jýyq adam ataýly áleýmettik kómek alady. Byltyr atalǵan kómekke 1600-den astam otbasy, ıaǵnı 7 myńǵa jýyq adam ıe bolǵan.
О́ńirde turǵyndardy qysqa merzimde oqytyp, jumyspen qamtýǵa baǵyttalǵan «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasyna saı 1035 adam tehnıkalyq jáne kásiptik bilimdi meńgeredi dep josparlanǵan. Búginde 2017 jyly oqýǵa túsken 191 adam tehnıkalyq jáne kásiptik oqýdy támamdady. Olardyń 131-i nemese 68,6 paıyzy jumysqa ornalasty.
Biraq basqarmalardyń tarapynan beriletin osyndaı ushy-qıyry joq qaptaǵan, tipti, bir-birine sáıkes kele qoımaıtyn ártúrli málimetter men sandardan shatasyp, adasyp qalasyń.
Endigi jańalyq – 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap kópbalaly otbasylarǵa tabysyna qaramastan memlekettik járdemaqy beriletin boldy. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, ıaǵnı ataýly áleýmettik kómek alýdyń da sharttary ózgeredi. Jańa zań jobasy kóp balaly otbasylarǵa arnalǵan memlekettik járdemaqy, ataýly áleýmettik kómek jáne balalarǵa arnalǵan kepildendirilgen áleýmettik toptama dep belgilengen. Endi kóp balaly otbasylar tabysyna qaramastan bala sanyna qaraı járdemaqy alady. Az qamtylǵan, kóp balaly otbasylarǵa ataýly áleýmettik kómek te beriledi. Ár balaǵa 20789 teńgeden tólenedi. Ataýly áleýmettik kómek ár toqsanda, ıaǵnı úsh aı saıyn taǵaıyndalyp turady. Bul tabys jasyrýdy tómendetpek. Jańa zań ataýly áleýmettik kómek alatyndardyń sanyn azaıtady dep kútilýde.
Sonymen qatar, kóp balaly, ıaǵnı 4 jáne odan kóp balasy bar otbasylarǵa tabys mólsheriniń az-kóbine qaramaı járdemaqy taǵaıyndalatyn boldy. Bul – kóp balaly analardy jeke sanatqa shyǵarý jáne olarǵa kepildi járdemaqy berý. Atalǵan memlekettik járdemaqy otbasynyń tabysyna baılanysty bolmaıdy. Iаǵnı, bul kóp balaly otbasylardy qosymsha qoldaý bolsa, ekinshiden, olardyń barlyǵy «az qamtylǵan otbasy» degen ataýdan arylyp, qoǵamdaǵy mártebesi artady. Eldegi bala týý kórsetkishin arttyryp, halqymyzdyń demografııalyq jaǵdaıyna oń áser etetin ózgeris bolmaq.
Sondaı-aq buǵan deıin tólenip kelgen ataýly áleýmettik kómek az qamtylǵan azamattardy qoldaý jáne olardy jumysqa ornalasýǵa yntalandyrýdy kózdeıdi. Bul ár balaǵa 21 myń teńge qalpynda qala bermek.
Jańa shart boıynsha ataýly áleýmettik kómek alýshylarǵa bos jumys oryndary, jeńildetilgen shaǵyn nesıe, qaıtarymsyz grant jáne jańa kásipti úırený usynylady. Bul rette «Eńbek» baǵdarlamasyna ózgertýler engizilmek. Áleýmettik kómektiń jańa mehanızmi boıynsha járdemaqynyń naqty kólemi óńirlerdiń erekshelikterine qaraı ózgeredi degen usynys ta oryndy.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev aıtqandaı, «Ataýly áleýmettik kómek berý – ashyq ári ádiletti bolýy, adamdardy beıqamdyqqa emes, eńbek etýge yntalandyrýy tıis. Búkil álemde azamattardy qoldaýdyń júıesi eń muqtaj adamdarǵa ǵana baǵyttalady».
Jańa bastama quptarlyq. Áleýmettik kómek berý álemde barlyq elderdiń tájirıbesinde bar. Sondyqtan jurtshylyq Úkimet usynǵan járdemaqynyń jańa túri – áleýmettik máselelerdiń túıinin sheship, jaǵdaıdy jaqsarta alady degen úmitte.
