Qazaqstan • 17 Qazan, 2019

Tárbıeli urpaq – keleshegi kemel memleket

38 retkórsetildi

Ulttyq tálim tárbıeniń irgetasyn durys qalaı bilý muǵalimder men ata-analardyń ortaq isi. О́ıtkeni birinshi kezekte ulttyq tárbıeniń oshaǵy – otbasy, odan keıin mektep bolǵandyqtan, qos tarap ta jastar tárbıesinde birin-biri únemi tolyqtyryp otyrýy tıis. Bul búgingi urpaqty halqymyzdyń ulttyq qundylyqtary negizinde tárbıeleýdiń jalpyulttyq mindet ekenin aıqyndaıdy. Al bul mindet ultymyzdyń asyl qazynasyn tıimdi paıdalanýdaǵy, salt-dástúrimiz men mádenıetimizge qurmetpen qaraýdaǵy jaýapkershiligimizdi arttyrady.

Jas urpaqty sapaly bilim, sanaly tárbıemen sýsyndatý qaı kezde de ózektiligin joǵaltpaǵan. Kezinde ata-babalarymyz jas órendi týǵan elin, qasıetti jerin, onyń baǵa jetpes qundylyqtaryn súıýge tárbıeleýdi basty ustanym etken. Osy rýhanı ustanym bizdi búgingi kúnge jetkizdi. Naqtylaı aıtqanda, táýelsiz Qazaq eliniń týyn jyqpaı, alǵa bastaıtyn urpaqtyń negizin qalap ketti.

Qazirgi tańda jas urpaqty aza­mat retinde qalyptastyrý barysynda biz olardyń boılaryna jahandanýdyń teris yqpaldaryn juqtyrmaýdy kózdeýimiz kerek. Osy arada ata-ana men mekteptiń ózara baılanysy sheshýshi ról at­qarady. Bul elimizdiń tutastyǵyna, keri áser etýshi ishki jáne syrtqy kúshtermen kúrestiń tıimdi júr­gizilýine oń yqpalyn tıgizedi.

Otansúıgishtik sezimniń basty nysany – Otan, týǵan jer, tabıǵat, til, dástúr, tarıhı eskertkishter, ult­tyq ıgilikter men basqa qun­dy­lyqtar. Ulttyq sana-sezim ana tilin bilý, el tarıhyna zer salý, tól mádenıetin ıgerý arqyly damıdy. Ana tilin bilmeıtin nemese oǵan atústi qaraıtyn adam óziniń de, halqynyń da qadir-qasıetin ba­ǵalaı almaıdy.

Jalpy, adam boıynda patrıot­tyq sezimniń qalyptasýy, ornyǵýy otbasynan berilgen ulttyq tár­bıe­ge baılanysty. Ulttyq tár­bıe­men sýsyndap ósken árbir jas ur­paqtyń deni saý, bilimdi, aqyl­dy, ultjandy, eńbekqor, sypaıy, kishipeıil bolyp ósetinine kú­mán joq. Sondyqtan da ulttyq tárbıe – eldiktiń ustyny, bola­shaqtyń kepili. Qazaqtyń ur­paq tárbıeleýdegi jasampaz táji­rı­be­leri bizge mádenıet, ulttyq ádet-ǵuryp, salt-dástúr, halyq shy­ǵarmashylyǵy, aýyz ádebıeti, turmystyq folklor arqyly je­tip otyr. Máselen, «Jeti atasyn bilgen ul, jeti jurttyń qamyn jer» degen ataly sóz sodan qalsa kerek. Babalarymyz perzentiniń shyqqan tegin bilýi onyń azamattyq, eljandylyq, otansúıgishtik qasıetterin qalyptastyrady dep sanaǵan. Negizi atam qazaq balaǵa tek jeti atasyna deıingi babalarynyń atyn jattatyp qana qoımaǵan, olar­dyń adamı qasıetterin, eli úshin jasaǵan eńbekterin, basqa da óne­gelerin úlgi etken. Sondaı-aq osy arqyly otbasy shejiresin jal­ǵastyrýdy úıretken. Osy arada aıta keteıik, jeti ataǵa deıin qyz alyspaý salty qannyń taza­lyǵyna, ıaǵnı ulttyń taza bolýyna tikeleı áser etetini medısınada dáleldengen.

Qazaqtyń salt-dástúrleriniń urpaq tárbıesine qosar úlesi zor. Sondyqtan urpaqqa tálim-tárbıe, bilim berý isinde ulttyq salt-dás­túrlerimizdi keńinen paıdalaný óte mańyzdy. Bala sanasyna hal­qymyzdyń tárbıe qaınary, asyl qazynasy – salt-dástúrlerdiń mán-maǵynasyn durys jetkize bil­sek, olar ultjandy azamat bolyp ósedi. Qazaq shańyraqtarynyń osy ispettes ónegeli tárbıe berý úr­disteri jeke bastyń minez-qul­qy men rýhanı-mádenı qundylyq­ta­ryn qalyptastyrýdyń negizgi bas­taýlary boldy.

О́skeleń urpaqtyń bilim men ult­tyq tárbıe negizderin ózi­niń ult­tyq mektebinen alǵany ma­ńyz­dy. Ulttyq mektep, ol – ult­­tyq bolmysqa negizdelgen rýh­ta tárbıe beretin oryn. Ol ózi­niń qyzmetin halqymyzdyń ta­myry tereńde jatqan mádenı-rý­hanı qundylyqtary negizinde jú­zege asyrǵanda ǵana oń nátıje kór­set­pek. Bul óz kezeginde ulttyq sana-sezimi jetilgen, ana tilin erkin biletin, ulttyq sıpaty men ulttyq rýhyn joǵaltpaǵan jas býyndy tárbıelep shyǵarýǵa jol ashady.

Búgingi ózgerister zamanynda tek bilimdi bolý azdyq etedi. Sondyqtan biz jas urpaqty rýhanı oılaý dárejesi bıik, mádenıetti, ar-ojdany mol, eńbekqor, boıyna basqa da izgi qasıetter sińgen azamat bolyp ósirýge de kúsh salǵanymyz abzal.

Aıgúl DALABAEVA

 

 

Sońǵy jańalyqtar

Taralym hám qaralym

100 • Keshe

Tarhan tekti redaktor

100 • Keshe

Júz jyl

100 • Keshe

Aldaǵy kúnderi aýa raıy qandaı bolady?

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Elbasy Joǵarǵy sot Tóraǵasyn qabyldady

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Tapa tal tústegi qaraqshylyq

Aımaqtar • 20 Qarasha, 2019

Nur-Sultanda gaz baǵasy qansha bolady?

Qoǵam • 20 Qarasha, 2019

Teristiktiń óndirisi jandana bastady

Ekonomıka • 20 Qarasha, 2019

Tennıs: Devıs kýbogyn jeńispen bastadyq

Tennıs • 20 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar