Qazaqstan • 18 Qazan, 2019

Jańa joba qus etin óndirýdi kóbeıtýge kómektesedi

198 retkórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» Joldaýynda aıtylǵandaı, tıimdi shaǵyn jáne orta bıznestiń berik negizderiniń biri – qala men aýyldy damytý, olardy bir-birimen baılanystyrý. El halqynyń jartysyna jýyǵy aýyldyq jerlerde turatynyn eskersek, aýyldaǵy shaǵyn jáne mıkrobıznesti damytýdyń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası mańyzy erekshe ekeni anyq.

Prezıdent Joldaýda shaǵyn jáne orta bıznesti damytý úshin jańa jobalarǵa basymdyq bere otyryp, qoldaý qajet ekenin aıtty. S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń oqytýshylary men stýdentteri usynyp otyrǵan «Aýladan dastar­qanǵa deıin» jobasy bir­neshe qoıandy bir oqpen atýdyń bir kóri­nisi syndy. Atap aıtqanda, esh­qan­­daı bastapqy kapıtalsyz bız­n­es bastap, nebári 2 aı­dyń ishin­de tabysqa qol jet­kizýge, qus sharýashylyǵynyń eko­­­lo­­­gııa­lyq taza ónimderin qol­jetim­di baǵamen alýǵa, eń aldymen aýyl turǵyndaryn turaqty jumys­pen qamtýǵa kómektesedi. Taǵy bir utymdy tusy, bul ýnıver­sıtet­tiń oqytýshylary úshin – taǵylym­dama, stýdentterge – tájirıbe.

Jobanyń avtory, ekonomı­ka ǵylymdarynyń doktory, S.Seı­fýllın atyndaǵy QazATÝ prorektory Qaırat Aıtýǵanovtyń uıymdastyrýymen ekonomıka fakýlteti, veterınarlyq jáne mal sharýashylyǵy texnologııasy fakýltetteriniń oqytýshylary júrgizgen áleýmettik joba 2 aıǵa sozylmaq. Oǵan qajetti qar­jy­lyq qural ınvestorlar esebinen tartyldy, ınvestor – osy ýnıversı­tet oqytýshylary men qyzmet­ker­leri. Jergilikti qus fab­rı­kasynan 1000 balapan satyp alýǵa, oǵan beriletin ekologııalyq taza quramajem, veterınarlyq pre­parat­tar jáne taǵy da basqa sh­yǵyn­dardy qosa eseptegende 1 kılo taza taýyq etin daıyndaýǵa 840 teńge ketedi eken. Bul baǵa naryq­taǵymen salystyrǵanda (1300-1500 teńge) tómen ekenine jáne et sapasynyń joǵarylyǵyna sengen oqytýshylar joba bastalar aldynda aldyn ala etke tapsyrys berý arqyly ózderi ın­vestor boldy.

Veterınarlyq jáne mal sharýa­­shylyǵy texnologııasy fakýl­tetteriniń stýdentteri saraptama jasaýǵa, árbir 10 kún saıyn balapandardyń salmaǵy men boıyn ólshep, densaýlyǵy men durys qorektenýin baqylap, jobaǵa qatysatyn aýyl turǵyny­na, ıaǵnı taýyqty baǵýshyǵa keńes be­rip otyrady. Ekonomıka fa­kýl­tetiniń stýdentteri bolsa qarjylyq shyǵyndary men táýe­kelderin esepteýge, naryq­tyq ba­ǵa­­men salystyrýǵa, ekono­mı­ka­lyq tabystylyǵy men tıimdi­ligin esepteýge jáne taǵy basqa­laryna mashyqtanady. Joba tabysty bolýy úshin arnaıy maman tolyq baqylap otyrady. Iаǵnı, jaýap­kershilik tek bir adamǵa nemese tek taýyqty baǵýshyǵa júktelmeıdi.

Agrotehnıkalyq ýnıversıtet­tiń kásipodaq músheleri Qaraǵandy oblysyndaǵy Nura aýdanynyń 4 úı sharýashylyǵymen kelisimshartqa qol qoıyp, jumysty bas­tap ketti. Osylaısha aýyl­da ju­myssyz júrgen nemese negizgi jumysyna qo­symsha tabys tapqysy ke­le­tin azamattar­ǵa eshqandaı bas­tapqy kapıtal izdemeı, bankten nemese nesıelik seriktestikterden nesıe suramaı, kepildikke úıin nemese jyljymaıtyn múlkin tikpeı-aq óz aýlasynda tabys tabýǵa osyndaı múmkindik usynyldy. Ol satyp ákelip bergen 100 balapandy baǵyp, eshqandaı xımııalyq qospa­syz taza ekologııalyq qospajem, dárý­menin berip, 1 taýyqtyń sal­maǵyn kem degende 2,5-3 kıloǵa jet­kizedi. 10 shaqty taýyq ólip qal­ǵannyń ózinde 90 taýyqtyń árqaı­synan 2,5-3 kılo alady. Qoıylǵan jalǵyz talap, árbir 100 taýyqtan barlyǵy 150 kılo et ót­kizý. Al qalǵan taýyq eti – baǵý­shynyń taza paıdasy, 2 aıda tapqan tabysy.

Bul jobaǵa jergilikti basqarý­shy organdary, aýyl ákimi de atsalysyp, túrli uıymdastyrýshylyq sharalary arqyly turǵyndarǵa tolyq jáne durys aqparat jet­kizýge, azamattardy jumyspen qam­tamasyz etýge tyrysty. Aýyl ákim­shiligi 15 myń balapan satyp alyp, túrli jaǵdaıdy eskere otyryp 13,5 myń balapandy ósirse, 33 tonna qus etin alady eken. Eger muny iri qara mal etimen salystyratyn bolsaq, 33 tonna et alý úshin 192 bas iri qara baǵý kerek eken. Al bir iri qara baǵýǵa kem degende 2-2,5 jyl ýaqyt ketetini belgili. Bul joba bas-aıaǵy 2 aıǵa ǵana sozylady. Dál osy qanatqaqty bastamany qaz ósirý arqyly jalǵastyrý da josparlanyp otyr. Jobanyń nátıjesine jeltoqsan aıynda, jańajyldyq meıramdardyń aldynda kóz jetkizetin bolamyz.

Qazir Qazaqstanda tutynyla­tyn qus etiniń 51%-y shetelden ımporttalady. Osyndaı jobalar arqyly ekologııalyq taza jem berip ósirilgen jergilikti taza qus etin naryqqa usyný jolǵa qoıyl­sa, ımport kólemin eń bolmaǵanda 10%-ǵa tómendetýge bolar edi. Osy istiń tabystylyǵy men tıimdiligine kóz jetkizgen qatysýshylar onyń aldaǵy ýaqytta jalǵasyn tabatynyna senimdi.

Jalpy, agrotehnıkalyq ýnı­ver­sıtette qolǵa alynǵan joba­nyń tıimdi jaǵy kóp. Birinshiden, aýyl turǵyndaryn jumyspen qam­týǵa kómektesedi. Ekinshiden, shet­elden keletin qus eti ımportyn azaıtýǵa, úshinshiden, qo­sym­sha tabys tabý arqyly sa­lyq bazasyn qalyptastyryp, jergilikti bıýdjetti nyǵaıtýǵa áser etedi. Jappaı kásipkerlikti damytý ar­qyly sanaǵa sińgen pater­na­lıs­­tik pıǵyl men masyldyqtan arylýǵa múmkindik beretini de anyq. Azamattar osy arqyly shaǵyn bıznespen shuǵyldanýǵa beıim­­deledi. Bul úshin nesıege belsheden batýdyń da, bastapqy qapıtal izdep sabylýdyń da qajeti joq. Kepilge qoıatyn múlik izdep te áýrege túspeıdi. Al ýnıversıtettiń ǵalymdary men stýdentteri prak­tı­kalyq tájirıbe jınap, tutyný­shylarǵa ekologııalyq taza sapaly ónim usynýǵa múmkindik alady.

 

Gúljıhan KEŃESQYZY,

S.Seıfýllın atyndaǵy QazATÝ-dyń aǵa oqytýshysy, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty

Sońǵy jańalyqtar

Taralym hám qaralym

100 • Keshe

Tarhan tekti redaktor

100 • Keshe

Júz jyl

100 • Keshe

Aldaǵy kúnderi aýa raıy qandaı bolady?

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Elbasy Joǵarǵy sot Tóraǵasyn qabyldady

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Tapa tal tústegi qaraqshylyq

Aımaqtar • 20 Qarasha, 2019

Nur-Sultanda gaz baǵasy qansha bolady?

Qoǵam • 20 Qarasha, 2019

Teristiktiń óndirisi jandana bastady

Ekonomıka • 20 Qarasha, 2019

Tennıs: Devıs kýbogyn jeńispen bastadyq

Tennıs • 20 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar