Rýhanııat • 18 Qazan, 2019

Tabyldy Dosymov:Biz Baýyrjandy «Úsenın» dep ataıtynbyz

461 retkórsetildi

Taıaýda Atyraý oblysy Inder aýdanynda qazaqtyń bard ánshisi Tabyldy Dosymovtyń eskertkishi boı kóterdi. Osy ataýly oqıǵaǵa oraı Tabyldy Dosymovtyń ómiriniń sońǵy jylynda bergen eń sońǵy suhbatyn oqyrman nazaryna usynǵandy jón kórdik.

Jataqhanada da, áskerde de bir jerde boldyq

...Men 1982 jyly QazGÝ-dyń jýrnalıstıka fakýltetine tústim. Baýyrjan Úsenov bizdiń aldymyzda ǵana oqýdan shyǵyp ketipti. Biraq onyń dúmpýi, jyrlarynyń lebi jetti bizge. «Qara mashına» sııaqty ánderin bilmeıtinder kemde-kem edi. 1983 jyly oqýda júrgen jerimnen áskerge shaqyryldym. Ketýge daıyndalyp jatqanymda jataqhanaǵa meniń ornyma bir jigit keldi. Baýyrjan Úsenov osy eken. Áskerge attanyp ketkenshe birge júrdik. Ony orystyń uly aqyny Esenınge uqsatyp «Úsenın» deıtinbiz.

Sóıtip, Germanııaǵa áskerge kete bardym. Bir qyzyǵy, men barǵan polkta maǵan deıin Baýyrjan bolǵan eken. Jataqhanadaǵy bólmemiz de bir, áskerge barǵan jerimiz de bir. Qalaı tańǵalmaısyń?!

Áskerde júrip shahmattyń qorabynan dombyra jasadyq. Qazaqtyń jigitteri ózimiz bas qosyp, án salyp, dombyranyń únine eltip otyratynbyz. Elge, jerge degen saǵynyshymyzdy osylaı basatyn edik.

Eki jyldan keıin QazMÝ-daǵy stýdenttik dáýrenime qaıta oraldym. Álgi dombyranyń arqasynda shyqqan «Soldat saǵynyshy» degen jańa ándi ala keldim. Biraq Baýyrjan: «Bul án seniń tabıǵatyńa kelmeıdi, men aıtaıyn», – dep qalap aldy.

Kartop qazǵan klassıkter

1986 jyly Qostanaı oblysyndaǵy Bozkól degen jerge kartop jınaýǵa bardyq. Bir kúni «Úsenın» bir án shyǵarǵanyn aıtty.

Tyrnalardy tyraýlatyp,
Qońyr qazdy qyraýlatyp,
Mysyqtardy mııaýlatyp,
Kóktem keldi týǵan jerge
Kóktem keldi dýmandy elge,–dep keletin jerleri áli esimde. Án oryndalyp bitisimen kýrstasymyz Áýbákir Smaıylov turyp: «Báýke, myna án osyndaı sózge qor bolmaı ma. Mynaý uıat qoı!» degeni.

– Uıat bolsa, óziń jaz!
Áýbákir namysqa tyrysyp, bir kúnniń ishinde jazyp berdi.

Adambyz ǵoı kinálaǵysh, aıypty da taǵar ońaı,
Kettiń nege jyraq alys, kettiń nege aǵalamaı?!
Men taıyzdyq tanyttym ba, baqytymdy baǵalamaı?!
Bul qoshtasý qaıbir, janym, tıdi deısiń maǵan ońaı?!
Uıa saldyń jaǵaǵa qaı?
Meniń appaq shaǵalam-aı!

Sózi men sazy bir-birine keremet jarasyp tur. Baýyrjannyń ózi de ándi gıtaramen keremet áserli aıtatyn edi ǵoı. Bárimizge unady.

Kartop qazýdyń qyzyǵy men shyjyǵyna toıyp, QazMÝ-ǵa qaıttyq. Jolda eki-úsh vogon toly qyz-jigitter Almatyǵa jetkenshe Baýyrjannyń ánin aıtyp bardy. «Aqshaǵala» dep atalatyn osy ándi qazir Saıat Medeýov pen Aqbota Kerimbekova oryndap júr.

 «Men jastarǵa senemin»

Qaı zaman, qaı dáýir bolmasyn adam san qubylady. «Bizdiń zamanymyzdaǵydaı jastar nege joq?» dep kinálaý durys emes. О́ıtkeni óz zamanynda árkim ózinshe ómir súredi. Búginde zamanǵa saı bıik deńgeıde qyzmet jasap jatqan bilimi bar jastardyń qatary kóbeıýde. Shetelde bilim alyp jatqandar qanshama?! Olar bizdiń zamanymyzdaǵydaı ýaqytty bos ótkizbeýge tyrysady. Al bizdiń zaman jastary eshteńege ýaıymdamady, daıyn jumys, memleket árbir adamǵa jaýap berdi. Búgin – naǵyz básekeniń zamany. Árkim óz kúnin ózi kóredi. Joǵarydan járdem kútpeıdi. «Qaıtsem jaǵdaıymdy durystaımyn, qaltam qampaıyp júrse, astymda kólik bolsa» dep oılaıdy. Bul – durys. Bizde qazirgi jastardaı umtylys, ondaı arman bolǵan emes. Baspanasyn alyp, óz tapqanyna otaý tigip, toı jasap jatqan jastardyń umtylysyna qýanasyń. Qazir jastar tek qana ózine senedi dep aıta alamyn. Ondaı jastardy syılaý kerek. Demeý kerek.

Al endi qazaqylyq, salt-dástúrimizdiń, tektiligimizdiń boıaýlaryn jastardyń boıynan taba almaı bara jatsaq, aǵa býynnyń osy turǵydan ókpesi oryndy…

 Segizinshi synypta poema jazǵan «Úsenın»

Baýyrjan eń alǵash segizinshi synypta oqyp júrgende kórshi aýylǵa túsken kelinshekke ǵashyq bolǵan. Soǵan arnap «Bir kelinshek» atty óleń shyǵarǵan, án jazǵan. Keıin «Bir kelinshek» úlken poemaǵa ulasty. Biraq sol shyǵarmasyn eshqaıda jarııalaǵan emes. Qazir qaıda ekenin bilmeımin.

Artynda qalǵan ánderi barshylyq. Biraq «Aqshaǵaladan» basqa ánderi oryndaýshysyn tappaı, tyńdarmanǵa jetpeı jatyr. Men óz qolymdaǵy shyǵarmalarynyń basyn qosyp, jıyp-túıip qoıdym. Onyń bárin rettep, notaǵa túsirý kerek. Onyń bári oryndaýshysyn tapsa, naǵyz hıtke aınalatyn dúnıeler ǵoı...

Sońǵy jańalyqtar

Kúlki kerýeni № 20

Rýhanııat • Keshe

Haliń qalaı, Qostanaı?

Aımaqtar • Keshe

«Iokerıtten» jeńildi

Hokkeı • Keshe

Qazaqstan tórtinshi topta

Fýtbol • Keshe

Pedagogterge paıdaly shara

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar