Eskirgen jylý jelileri aýystyryldy
Kógildir otyn máselesine áli oralamyz, aldymen bas qalanyń jylý naýqanyna daıyndyǵyn qaýzasaq. Bıyl elordadaǵy jylý jelilerin jańǵyrtýǵa 1 mlrd 400 mln teńge bólindi. Uzyn sany 12 nysan jóndelýi tıis. «Astana-Jylýtranzıt» kásiporny ókilderiniń aıtýynsha, ásirese shahardyń shyǵys bóligindegi jylý magıstraliniń ábden tozyǵy jetken. Ol ótken ǵasyrdyń 70 jyldardyń sońynan beri jóndelmegen eken.
–21-shi jylý magıstrali bıyl iske asyrylatyn 12 jobanyń biri. Bul nysanǵa qurylys jumystary «Astana-Jylýtranzıt» kásipornynyń qarajaty esebinen júrgizildi. Qaladaǵy eń eskirgen jylý magıstrali – osy. Negizinen ol 1979 jyly paıdalanýǵa berilgen edi. Ony tolyǵymen jańarttyq. Jylý jolynyń uzyndyǵy – 594 metr. Jumys kestege sáıkes oryndaldy. Aldaǵy 30 jylda tutynýshylar jylýdan tarshylyq kórmeıdi, oǵan bizdiń kásiporyn kepildik beredi. Qurylysqa 300 mln teńge jumsaldy. Paıdalanylǵan barlyq qurylys materıaldary 100% qazaqstandyq ónim. Jóndelip jatqan nysandardyń deni Saryarqa, Almaty jáne Baıqońyr aýdandarynda ornalasqan, – dedi «Astana-Jylýtranzıt» AQ tóraǵasynyń qurylys jónindegi orynbasary Qurmanǵazy Nuǵymanov.
Tarıf qymbattaýy múmkin
Aıta keteıik, bas shaharda jylý tarıfi 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan shekti deńgeı boıynsha belgilengen. 2017 jyldan bastap «Astana-Jylýtranzıt» tarıfti birtindep tómendetken. Máselen, 2017 jyly 3%-ǵa, 2018 jyly 4%-ǵa, 2019 jyly onyń baǵasy 10%-ǵa arzandapty. Kásiporyn ókilderi sońǵy jyldary kóptegen jańa nysan iske qosylǵanyn aıtady. Buǵan «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha shamamen 50 mıllıard teńge jumsalǵan kórinedi. Bul jańa aktıvterdiń kóbeıgenin ańǵartsa kerek. Sáıkesinshe múlikke salyq tólemin jáne amortızasııalyq aýdarym jasaý qajettiligi týyndady. Bul qoldanystaǵy tarıfte eskerilmeı, ony qaıta qaraýǵa múmkindik bolmaǵan. Tek keler jyly jańa besjyldyq tarıfte bul ótinish qarastyrylady. Ázirge jylýdyń baǵasy ózindik qunynan tómen deıdi qyzmet kórsetýshi uıym mamandary. Búginde tarıf 1125 teńge mólsherinde. 2020 jyly onyń qunyn 1345 teńgege kóterý josparlanyp otyr. Demek, 18 paıyzǵa qymbattaıdy.
– О́zderińizge málim, byltyr Qaýipsizdik keńesinde tarıf máselesi qaralyp, onyń baǵasyn 10%-ǵa arzandatý týraly sheshimi qabyldandy. Tarıftiń qurylymyna qatysty aqparatty saıtta jarııalaımyz dep oılaımyn. Keıbir adamdar tarıfke tolyǵymen «Astana-Jylýtranzıt» jaýap beredi dep qate túsinedi. Alaıda bizdiń mekeme yqpal ete almaıtyn faktorlar bar. Bul birinshi kezekte gazdandyrý máselesine qatysty. Sebebi 13% shyǵyndy jylý taratýshy uıymnan satyp alamyz. 2019 jyldyń qorytyndysy boıynsha kásiporynnyń negizgi qyzmetten keletin shyǵyny 900 mln teńgeni quraýy múmkin, – dedi «Astana-Jylýtranzıt» AQ tóraǵasynyń qarjy jáne ekonomıka jónindegi orynbasary Rýslan Aralbaı.
Jylýdyń qaryzy - 460 mln teńge
Elordalyq monopolıstiń negizgi tutynýshysy «Astanaenergosbyt» kompanııasy. Qazir bul uıymnyń «Astana-Jylýtranzıt» aldyndaǵy qaryzy 460 mln teńgeni quraıdy.
–Barlyq ónim kólemin «Astanaenergosbyt» kompanııasyna taratamyz. Olar jylýdy tutynýshylarǵa jetkizedi. Bul mekemeniń bizge aldymyzdaǵy qaryzy 460 mln teńgege jetti. Al tutynýshylardyń bereshegin olar ózderi jınaıdy. Ony qalaı júzege asyratyny bizge beımálim. Bul týraly bizge habarlap otyrýǵa kompanııa mindetti emes, – dedi R.Aralbaı
Kógildir otyn arzan bola ma?
Qazir bas shahardaǵy halyq sany 1 mln 200 myńnan asady. Osy rette mıllıonnan astam turǵyny bar qalany ortalyqtandyrylǵan jylý júıesimen qamtý ońaı sharýa emes. Jylý nysandary kómirge táýeldi. Ekologııalyq konıýnktýra shatqaıaqtaǵan kezeńde qatty otyndy jaǵý máseleni odan saıyn kúrdelendiredi. Mine osy problemany aýyzdyqtaý úshin memleket «Saryarqa» gaz qubyry jobasyn qolǵa aldy. Jýyrda magıstraldi gaz qubyry Nur-Sultanǵa jetip, jelilik bóliginiń qurylysy aıaqtaldy. Jobanyń jalpy quny 250 mlrd teńgeden asady. Onyń uzyndyǵy 1061 shaqyrymdy quraıdy. Kógildir otynmen 170-ten astam eldi meken qamtylady dep kózdelýde. Eń aýqymdy ınfraqurylymdyq jobanyń baǵyty Qyzylorda-Jezqazǵan-Qaraǵandy-Temirtaý-Nur-Sultan qalalary aralǵyna deıin jalǵasyp jatyr. Endi elorda basshylyǵynyń aldynda gazdy ishki jelilerge taratý mindeti tur.
Alǵashqy kezeńde gaz qubyryn 1-JEO jáne 2-JEO-na jetkizip, qosý mejelenip otyr. Bul shamamen 13 shaqyrym qashyqtyqty qamtıdy. Odan ári qubyr Kóktal-1 jáne Kóktal-2 syndy jeke sektorlarǵa tartylmaq. Bul arqyly astanany tumshalaǵan tútin azaıyp, atmosferaǵa taraıtyn zııandy qaldyq qysqarady degen senimde elordalyq ısteblıshment. Biraq osy oraıda mazalaıtyn suraq bar. Ortalyqtandyrylǵan gaz júıesi tarıfke qalaı áser etedi? Kógildir otyn halyqtyń qaltasyn qaqpaı ma?
–Qazir gaz qubyrynyń jylý tarıfine qalaı áser etinin aıtý qıyn. Nege deseńiz, bizde buǵan qatysty qandaı da bir aqparat joq. Jumystyń ózindik quny men gaz qubyrynyń balanstyq quny týraly málimet bizge berilmedi. Bul rette aıta ketken jón, gazdy tasymaldaýmen «QazTransGaz» kompanııasynyń enshilesi «Intergaz Ortalyq Azııa» AQ-y aınalysady. Gazdy Qazaqstan boıynsha tasymaldaýǵa baılanysty olardyń ortaq tarıfi bar. Kógildir otyndy tasymaldaý quqyǵyn ózderi ıelense nemese senimdi basqarýshylyqqa ótkizse, jalǵa berse ıá bolmasa balansta ustasa, sáıkesinshe olardyń tarıfi ósedi. Alaıda gaz tasymaly baǵanyń aıtarlyqtaı ósýine yqpal etpeıdi. Sebebi gazdyń negizgi baǵasynyń 70%-yn satyp alý quny quraıdy. Áıtse de qazir naqty boljam aıtý qıyn, – dedi Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Tabıǵı monopolııalardy retteý jáne básekelestikti qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy Asan Darbaev.
P.S. «Gaz qubyry rekordty qysqa merzimde aıaqtaldy» dep sheneýnikter bórikti aspanǵa laqtyrdy. Klımaty jyly aımaqtarda gaz taptyrmas energııa kózi. Alaıda Saryarqanyń jeltoqsandaǵy úskirik jeli men qańtardaǵy qytymyr aıazynda kógildir otyn halyq ıgiligine jaraı ma? Ýaqyty kelgende oǵan da kóz jetkizemiz. Aýqymdy joba kútken úmitti aqtasa ıgi?!
