Qazaq mýzykasynyń qarashańyraǵy

Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ujymy, Dúnıejúzilik jáne Halyqaralyq baıqaýlardyń laýreaty, «Halyqtar dostyǵy» ordendi qazaqtyń Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq halyq aspaptary orkestri – halqymyzdyń mýzykalyq ónerin, bire­geı mýzykalyq aspaptaryn, uly dala áýeni­niń sulýlyǵyn úzdiksiz dáriptep kele jatqan elimizdegi tuńǵysh ári teńde­si joq mýzykalyq ujymy. Osynaý 85 jyl­dyq tarıhynda bul ujym ulttyq mýzy­ka mádenıetiniń maqtanyshyna aınaldy.

Qurmanǵazy orkestriniń mereıtoıy – qazaq eliniń mádenıeti men rýha­nııatyndaǵy aıtýly oqıǵa. Qurmanǵazy atyndaǵy orkestrde óner kórsetý kez kelgen ónerpazǵa buıyra bermeıtin baqyt. «Ultymyzdyń tólqujaty», «qazaqtyń brendi» atanǵan orkestr mýzykanttary, ulttyq mýzyka maqtanyshtary: bas dombyrashylar toby, urmaly aspaptar toby, úrmeli aspapshylar, syrnaıshylar, prıma dombyrashylar, sherter dombyrashylar, bas qobyzshylar, alt-qobyzshylar, qyl qobyzshylar, qobyz-kontrabas toby konsertmeısterlerimen birge sah­naǵa jeke-dara shaqyrylyp, olar zalmen júrip ótti. Zalda otyrǵan kórermenderdiń orkestr múshelerine qurmet-qoshemeti men yqylasy da aı­ryqsha boldy.

Budan soń konsertke jıylǵan qaýym de­rekti fılm tamashalap, orkestrdiń ómir ta­rıhy týraly mol derekke qanyq­ty.

Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Qory syı­lyǵynyń laýreaty, «Daryn» memle­kettik jastar syılyǵynyń laýreaty Abylaı Tilepbergenniń dırıjerlik jasaýy­men kompozıtor Sydyq Muha­met­janovtyń «Shattyq otany» kúıi­men ashylǵan konsertte alǵashqy sózdi Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq mem­le­ket­­tik akademııalyq halyq aspaptary orkestriniń dırektory Qýanyshbek Mu­qanǵalıev alyp, ol orkestrdiń qu­rylǵanynan bastap qalyptasý, ór­kendeý kezeńindegi jetistikteri men eńbek sińirgen ardager jetekshilerdiń eń­begin saralap ótti. Qazaqstan Máde­nıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova­nyń, Almaty qalasynyń ákimi Baqyt­jan Saǵyntaevtyń, Halyqara­lyq TÚRKSOI uıymy bas hatshysy Dúı­sen Qaseıinovtiń quttyqtaý haty oqyl­dy. Mádenıet jáne sport mınıstri­niń buıryǵymen Qurmanǵazy atyndaǵy halyq aspaptary orkestriniń bir top ártisi – Asyl Sádýaqasqyzy, Ádil Erbo­lat, Altaı Ǵazız, Ardaq Itekeeva «Qazaq­stan Respýblıkasynyń Mádenıet salasy­nyń úzdigi» tósbelgisimen marapattaldy.

Qurmanǵazynyń «Adaıy» men «Ser­perinsiz», «Saryarqasyz» kórermen ser­pil­gen be? Orkestrdiń aıbary da, aına­sy da osy kúıler bolyp qalyptas­qan­dyqtan, el rýhynyń jarshysyndaı jigerdi janyp, ekpindete bastalatyn kúı marjanyn kórermen árqashan eleń­deı kútip otyrady. Oryndalǵan saıyn shetsiz-sheksiz jazıra dalany dóńgelen­tip kóz al­dyńa ákeletin kúıden ár kórer­men mýzyka aspaptarynyń ǵajap shekteri­niń sıqyryn tanıdy. Sondyqtan Qurmanǵazy atyndaǵy halyq aspaptary orkestriniń jeke qoıylǵan ár konsertin «kúı antologııasy» desek, jarasar. Qorqyttyń kúıi «Qońyr», Tát­tim­bettiń «Saryjaılaýy», Nurǵısa Tilen­dıevtiń «Temirbektiń tókpesi», «Maham­bet», B.Jumanııazovtyń «Serpin» kúı­leri kesh ajaryn asha tústi. Orkestrdiń kon­sert­tik baǵdarlamalarynda qazaq kompozı­tor­lary shyǵarmalarynyń orny bólek. Ásirese Shámshi Qaldaıaqov, Áset Beı­seýov, Altynbek Qorazbaevtyń birde tamyr­dy shymyrlatyp, qandy týlatatyn, birde júrekti eljiretip, ásem áýen besigin­de bóleıtin sulý da sazdy ánderine keńinen oryn berilgen. Keshte oryndalǵan «Saǵyndym Almatymdy», «Ana týraly jyr», «Ana» sekildi ánder – sonyń aıǵaǵy.

Qurmanǵazy orkestri – elimizdiń eń úz­dik án­shileriniń súıikti orkestri. Olar oryn­­daǵan qazaq jáne shetel kom­pozı­tor­lary­­nyń ánderi orkestr qudiretin odan sa­ıyn bıiktete tústi. Sahnada qazaq óneri­niń bul­buly, KSRO halyq artisi Bıbi­gúl Tó­le­genova áıgili «Gákkýin» oryn­dap, Qa­zaq­­stan­nyń halyq ártisteri Nur­ǵalı Nú­sip­­janov «Alqońyr­dy», Maq­pal Júnisova «Ana» ánin áýeletip, Qazaqstan­nyń eńbek sińir­­gen qaıratkeri Aıgúl Qo­sanova «Qyz dáý­ren – án dáýreni» men «Aınamkózdi» shyrqady.

О́ner ataýlynyń tóresi – klassıka­lyq mýzyka ekeni belgili. Estetıka­lyq kórkemdigi bıik, álemdik mádenı qun­dy­lyqqa aınalǵan orys, keńes jáne Eýropa kompozıtorlary shyǵarmalarynyń Qurmanǵazy orkestriniń repertýarynan alatyn úlesi mol. Antonıo Vıvaldıdiń «Jaz», Petr Chaıkovskııdiń «Plıaska skomorohov», Iogann Shtraýstyń «Na pre­k­rasnom golýbom Dýnae», Djoakı­no Rossınıdiń «Vılgelm Tell» operasy­n­a ývertıýrasy, Danıel Ýılıams­tiń «Vıktorı» atty klassıkalyq shyǵarma­lary qazaq ulttyq mýzyka aspaptarynyń únimen jańa boıaý taýyp, túrlene tústi.

Qazaq ónerin bıik deńgeıde nasıhattap kele jatqan Qurmanǵazy atyndaǵy orkestrdiń mádenı-rýhanı keńistikten alatyn orny da, mańyzy da erekshe. Orkestrdiń maqsaty – «Máńgilik eldiń» uly murasyn máńgilikke ushtastyrý.

ALMATY