Qoǵam • 21 Qazan, 2019

Beıjińniń aýasyn mysal etemiz-aý...

120 retkórsetildi

Jaqynda Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi jańadan ázirlenip jatqan ekologııalyq kodekste qorshaǵan ortany lastaǵandarǵa salynatyn ákimshilik aıyppuldy 10 esege ósirý tetikterin qarastyryp jatqanyn estidik. Sóıtip memleket tabıǵat pen onyń resýrstaryn keler urpaqtan «qaryzǵa alǵan» búgingi býyndy aıyppul arqyly jónge salýdy kózdegen tárizdi. Al biz 10 eselik aıyppuldy qoldaımyz. О́ıtkeni tabıǵatymyzdyń tozyp bara jatqanyn baıqap júrmiz. Áıtpese tym kóp aıyppuldyń nesi jaqsy deısiz?! «Sergekterdiń» ózi selt etkizetindeı «bedelge» ıe bolǵaly qasha-a-an?!.

Bıyl jaz boıy otandastarymyz senbilik jasap, #Birge #TazaQazaqstan ekologııalyq qozǵalysyna qatysty. Bul bastamany el basshylary da qoldap, ózen-kólderdiń jaǵalaýlary men aıdyndary bir tazaryp qalǵany bar. Derekterge qaraǵanda, aksııaǵa 400 myńdaı otandasymyz qatysyp, 40 myń tonnadan astam qoqys jınalypty. Al kúzde Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi #Birge #JasylQazaqstan aksııasyn jarııalap, chellendj barysynda 1 mln túp aǵash otyrǵyzý maqsatyn qoıdy. Tipti 12 qazan kúni degenderine jetti de. Sóıtip osy sharalar arqyly Qazaqstan bıligi qorshaǵan ortany qorǵaý máselesine erekshe kóńil bóle bastaǵanyn kórsetti. Áıtpese bizdiń elde tabıǵatty qorǵaýǵa jaýapty mınıstrlik qurylymdyq ózgerister jasalý sany jaǵynan aqparatqa bas-kóz bolatyn vedomstvodan keıingi ekinshi orynda tur. Qurylymnyń bálen ret aty ózgerip, túrli komıtetter ári-beri talaı kóshken-di. 2014 jyldan bastap 2019 jyldyń maýsymyna deıin Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi de bolǵan joq. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ekologııa máselesine aıryqsha nazar aýdarýynyń nátıjesinde salaǵa jaýapty qurylym jasaqtaldy. Sóıtip ekologııaǵa nazar aýdara bastadyq. Áıtpese, eshkim elep, eskere bermeıtin salalardyń biri bolyp qalýy múmkin edi.

Degenmen, «qorshaǵan ortany qorǵaý máselesi bizdiń elde mańyzdylyǵy jaǵynan neshinshi orynda tur eken?», degen saýal da kókeıge orala beretini bar. Ázirge oǵan naqty jaýap joq. О́ıtkeni baıtaq eldiń barlyq aımaǵyn qamtyǵan, tapsyrys berýshiniń kóńiline qaramaıtyn, bura tartpaıtyn, «týra bıdeı» ǵalymdar júrgizgen zertteý qolymyzǵa túspedi. Degenmen, qorshaǵan ortany lastaýymyzǵa nazar salsaq, ózektiligi jaǵynan tabıǵat qorǵaý máselesi kósh sońynda júr-aý dep boljaımyz. Shamasy, áleýmettik jaǵdaıy nashar bolyp, «ash bala toq baladaı oınamaıdy, toq bala ash bolam dep oılamaıdy» («Eńbekshi qazaq» gazetinde 1921 jyly maqal osylaı jazylypty) deıtin haldemiz be, álde tabıǵatqa tek tutynýshylyq kózqaraspen qarap júrmiz be, bilmeımiz, áıteýir ekologııany oılaıtyndar sırek. Tipti tabıǵat qorǵaýǵa qatysty zańdardy da kózge ilmeıtinder bar. Bıylǵy 9 aı ishinde ekologııaǵa qatysty zań normalary buzylǵandyqtan Quqyqtyq statıs­tıka komıteti 1363 is tirkegen. Brokonerler eki adamdy oqqa baılady. Birnesheýin jaralady. Iаǵnı adam ómiri Konstıtýsııada aıtylǵandaı qazyna bolýdan qalǵan tárizdi. Sol sııaqty tabıǵattyń da qadiri kemip ketkendeı. Jyl saıyn orman men dala órtenedi, zańsyz balyq aýlaımyz, ań atamyz. Tóńiregimizdi lastaıtynymyz sonsha, bir ǵana senbilikte tek shyǵysqazaqstandyqtar ózen-kól jaǵalaýlary men jol boıynan 800 tonna qoqys jınapty. Bul qaldyqtar kádimgi bótelke, plastık qutylar men alıýmınıı qalbyrlar, polıetılen qutylar. Bular birneshe jyl buryn laqtyryp jibergen qaǵazyńyz, aǵashyńyz nemese ózge de organıkalyq qaldyǵyńyz shirip ketkennen keıin qalǵandar. Munshama kúl-qoqysty janýarlar tastaǵan joq. Biz, adamdar tastadyq.

Álginde qorshaǵan ortany taza saqtaý máselesi ózektiligi jaǵynan neshinshi orynda tur eken degen saýal qoıǵanbyz. Naqty jaýaby joq-aý dep tuspaldaǵanbyz. Degenmen, paıymdaýymyzsha, ekologııa – biz úshin adam ómiri men densaýlyǵynan keıin ekinshi orynǵa shyǵýy tıis sala. О́ıtkeni bolashaqtyń jarqyn bolýy ekologııaǵa qatysty bolyp tur. Taza aýa men taza sý bolmasa, topyraqtan qunar ketse azyq-túligińizdiń ózi ýǵa aınalady. Ondaı jaǵdaıda keremet ekonomıkańyzdyń da kók tıyndyq quny qalmaıdy. Oǵan álemde ekonomıkalyq qýaty jaǵynan ekinshi orynǵa shyqqan Qytaı eliniń astanasy Beıjińdegi
ahýal kýá. Beıjińdikterdiń aýzy-basyn tum­sha­lap, zorǵa tynys alatyn kezderi jıi bolyp turady. Bárine aýanyń lastanýy sebep bolsa kerek. Demek, «ógizge týǵan kún buzaýǵa» da týýy múmkin ekenin eskergenimiz jón sııaqty.

Aıtpaqshy, qys ta jaqyndap qaldy. Arqaǵa aıaz túskende elordany kómirdiń tútini basatyn «óner» paıda bolǵanyna da on jyldaı ýaqytqa taıapty. Sóıte tura Beıjińdi mysal etemiz-aý...

 

Sońǵy jańalyqtar

Jetistikke jetken jandardy dáripteıdi

Aımaqtar • Búgin, 12:42

Inklıýzıvti qoǵam qurý úshin...

Qoǵam • Búgin, 12:21

Erikti jastar erkin formatta pikir almasty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:05

Almatyda qurylys qarqyndy júrip jatyr

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:33

Tálimi zor, ǵıbraty mol jıyn

Aımaqtar • Búgin, 11:18

Danyshpan toıyna bir tamshy úles

Abaı • Búgin, 10:36

Habarsyz ketken kásipker izdestirilýde

Aımaqtar • Búgin, 10:24

Jumyrtqa nege qymbattaıdy?

Ekonomıka • Búgin, 09:27

О́ner mýzeıindegi ózgeshe kórmeler

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Alısa – Arqa tósinde

Aımaqtar • Búgin, 08:03

Abaı rýhy – Almaty tórinde

Abaı • Búgin, 08:00

Bıik parasat ıesi

Rýhanııat • Búgin, 07:56

Medısınalyq baqylaýǵa alynǵan

Aımaqtar • Búgin, 07:52

Qaýip seıilmedi, saqtyq kúsheıdi

Aımaqtar • Búgin, 07:49

Kemedegi qazaqstandyqtar elge qashan keledi?

Medısına • Búgin, 07:39

Jańa zań jaǵdaıdy jaqsartady

Rýhanııat • Búgin, 07:37

Pedagog mártebesin pedagog kóteredi

Qoǵam • Búgin, 07:35

Burynǵydan uǵynyqty jazylǵan

Qoǵam • Búgin, 07:32

Salyq zańnamasyn jıi buzatyn salalar

Saıasat • Búgin, 07:30

Geologııalyq barlaý jandanady

Úkimet • Búgin, 07:25

«Jasyl» jobalarǵa jol ashyq

Qarjy • Búgin, 07:21

30 mln tonnaǵa jýyq munaı óndirdi

Ekonomıka • Búgin, 07:18

Almaqtyń da salmaǵy bar

Ekonomıka • Búgin, 07:15

«Sypaıy júr de, sharýa oıla»

Rýhanııat • Búgin, 07:13

Teatr jylynan ne kútemiz?

О́ner • Búgin, 07:08

Elektr qýaty qymbattaıdy

Qoǵam • Búgin, 07:06

Avtobýs az, jol uzaq

Qoǵam • Búgin, 07:02

Abaı jáne Marjanı dúnıetanymy

Rýhanııat • Búgin, 06:58

Qalamger qoltańbasy

Tanym • Búgin, 06:58

Uqsas jańalyqtar