Qoǵam • 21 Qazan, 2019

Aǵylshyn tiline arnalǵan bólme ashqan aqsaqal

22 retkórsetildi

Túrkistanmen irgeles Shornaq aýyldyq okrýginde 13 myńnan asa adam turyp jatyr. Mundaǵy eńbektegen baladan eńkeıgen qarııaǵa deıin jer emip, malyn ósirip jatqan beınetkesh halyq.

Eldiń mańdaıaldy aqsa­qaly Tileýbergen Qudaıber­genulyn jas-kári bári tanıdy. Eshkim aldyn kesip ótpeıdi. Aqsaqaldyń aıtýynsha, bir atadan jalǵyz. Qudaı: «On bala bereıin be, on balaǵa tatıtyn bir bala bereıin be?», deıdi eken pendesine. Mine, sol on balaǵa tatyǵan jan Tileýkeń. Ákesi Qudaıbergen úsh jasynda er turmandy áke­lýge jumsaǵanda sheshesi Hat­sha: «Áli kishkene emes pe? Býyny qatpaǵan balany aýyr nársege jumsamańyzshy» de­­gende ákesi: «О́mirge beıim bolyp, pisip-jetilsin! Ulym­­da sharýań bolmasyn!» dep­ qatty tyıyp tas­­tapty. «Osy sóz meniń ómir­­lik ba­ǵyt­-baǵdarymdy aıqyn­dady. Esh­qashan da aýyr jumys­tan qashqan emespin. Sonyń arqasynda qazir bizdiń jıhaz­darymyzdy Italııaǵa deıin úlken suranyspen alyp jatyr. 280 aýyldasymdy jumyspen qamtyp otyrmyn» deıdi Tileý­bergen Qudaıbergenuly.

Jýyrda Shornaq aýylyn­daǵy Aıtjanov atyndaǵy mek­tepte belgili kásipker Tileý­bergen Qudaıbergenov atyn­daǵy aǵylshyn pánine arnalǵan bólme ashyldy. Jergilikti jı­haz ónimin Qazaqstannan tys Eýropa elderi de qyzyǵa satyp alyp otyrǵan kásiporynnyń ataǵy alysqa ketken. Altyn sapaǵa saı ónimimen ǵana emes, óziniń úlgili otbasy retindegi mesenattyq isteriniń ózi bir kitapqa júk bolarlyq otaǵasy Tileýbergen Qudaıbergenov BUU «Qurmet belgisi» ordeni­niń Qazaqstandaǵy tuńǵysh ıegeri, Ońtústik Qazaqstan ob­ly­synyń, Túrkis­tan qala­sy­nyń qurmetti azamaty.

Tileýbergen Qudaıbergen­uly – Aıtjanov atyndaǵy mek­teptiń turaqty demeýshisi. О́t­ken jyly otyz balany qys qarsańynda jyly kıim­men qamtamasyz etse, bıyl da tur­mysy tómen otba­sy­laryndaǵy elý balany kıin­dirýge qam qylyp otyr. Ba­tyr tulǵaly, etek-jeńi keń, ala­qany ashyq, naǵyz dalanyń sal-serisi deýge turarlyq, eń­be­giniń zeınetin kórip otyr­ǵan aqsaqal, aǵylshyn tili ból­mesiniń tórinen oryn alyp, nyq otyr. Búginde jasy sek­­senge kelip qalsa da, áli shı­­raq aqsaqaldy quttyqtap Qy­­zylorda óńirinen kelgender­ de bar.

Polısııa polkovnıgi Tóre­beı Saparbaevtyń aıtýynsha, Tileýkeń óz qarjysyna osy Shornaqtan «Sýnaq ata» meshitin saldyrǵan. О́ńirdegi barlyq merekelik sharanyń demeýshiligin kóteredi. Ary da, deni de, júregi de taza, aq­kóńil aqsaqaldyń darııa dar­qan minezin kópshilik súıedi. Qurmetteıdi. Qonaqtaryn qap­­syra qushaqtap, kúrekteı alaqanymen qysa otyryp «Eńbektiń arqasynda osy qolymdy Nursultan Nazar­baev, Islam Kárimov, Asqar Aqaev qysqan», dep marqaıyp otyrady.

Qazirgi tańda 300 oryndyq mektepte 748 bala oqýda. Mek­tep dırektory aýyl aq­sa­qal­darynyń basyn qo­syp, óz kúshterimen 200 oryn­dyq bas­taýysh mekteptiń sme­talyq josparyn jasap qoıǵanyn habarlady. Alaıda, Shornaq aýyldyq okrýginde 4 mektep pen bir mektep-ınternat bolǵanymen sońǵy jyldary óńirge kóship kelýshiler men bala týý sanynyń artýyna oraı, ol da tarlyq etetin túri bar. Osyny aqyldasa kele aýyl aqsaqaldary 1200 oryndyq záýlim mektep saldyrtýǵa bátýalasty. Sebebi Túrkistan oblys ortalyǵy bolǵandyqtan oǵan irgeles aýyldar da zamanaýı deńgeıde damýǵa tıisti. Onyń syrtynda aldaǵy bes-on jylda qanatyn keńge jaıǵan Túrkistanǵa on shaqyrymdaǵy qosylǵaly turǵan aýyldyń ınfraqurylymy joǵary bolýy kerek. Aýyldyń qar­qyn­dy damýyna Túrkistannyń qa­synda bolýy, Batys Eýropa – Batys Qytaı halyqara­lyq avtojolynyń ári temir jol stansasynyń ja­qyn­­dyǵy yqpal etedi. Syr­darııanyń tıip turǵa­nynyń da jyl boıy jasyl jelekke bólenýine ıgi áseri bar. Eń­bekshil adamnyń isi ta­bysqa bastaıtyndyǵyn ıma­nı áreket­terimen ónege kór­­setip otyr. Eýrazııalyq qur­­lyqtaǵy Qazaq­stannyń aǵyl­­shyn tilinsiz álemdik jahandaný úderisine erkin kire almaıtynyn uqqan shor­naqtyqtar arnaıy bólmeni jabdyqtaýdy Tileýbergen Qudaı­bergenulyna tapsyrǵan edi. Ony tııanaqty atqarǵan janǵa aýyldastary dán rıza. Aýyldastarynyń qurmetine bólengen aqsaqal da qazaqy shapan kıip, marqaıyp qaldy. «Bir adam qazǵan qudyqtan myń adam sý ishedi» degen mine, osy.

 

Eskendir ERTAI

Túrkistan oblysy,
Shornaq aýyly

 

Sońǵy jańalyqtar

Qazalyda retro-festıval ótti

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar