Rýhanııat • 23 Qazan, 2019

Jaqsy dástúr jalǵasady

88 retkórsetildi

Respýblıka Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda aldaǵy jyly Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoıy ótkiziletinin atap kórsetti. Sonymen birge mundaı ataýly data barysynda ysyrapshyldyqqa jol bermeı, ǵulama tulǵanyń eńbegin halyq arasynda dáripteý kerektigine toqtaldy. Osyǵan oraı Abaı shyǵarmalary men týyndylaryn zerttep júrgen ǵalym retinde eki-úsh aýyz oı-pikirimdi ortaǵa tastaǵandy jón kórdim.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Ras, buǵan deıin Abaı muralary biraz zertteldi. Alaıda sonyń ózinde uly tulǵa men onyń ósken ortasyn, aqyn bolyp qalyptasý kezeńin tolyq tanyp bildik dep aıtýǵa aýyz bara bermeıdi. Bul rette uly jazýshymyz Muhtar Áýezov aıtypty degen tapqyr da utqyr sóz eske oralady. Gáp mynada. Sýretker «Abaı joly» epopeıasyn aıaqtap, keıinnen oǵan Lenındik syılyq ta berilip, kóńilin bir demdemeı me. Sol kezde oǵan janynda júrgenderdiń biri: «Muha, siz Abaı jóninde tutastaı epo­peıa jazdyńyz. Osymen Abaıdyń bar­lyq qyry men syryn, ishki dúnıesi men­ aqyn­dyq jolyn ábden sarqyp, taýy­syp jaz­dym dep aıta alasyz ba?» dep suraq beripti.

Sonda ǵulama oǵan kóp oılanbas­tan: «páli, o ne degenińiz, Abaı shetsiz de, sheksiz taýsylmas tereń muhıt emes pe? Muhıt ońaılyqpen taýsylyp, sarqyla qoıa ma? Meniń eńbegim sol muhıttyń bir tamshysyndaı ǵoı», dep jaýap qaıtarǵan eken. Mine, M.Áýezov aıtqandaı Abaıdyń týǵanyna 175 jyl tolýy datasyn atap ótý kezinde onyń klassıkalyq eńbekterine búgingi kún bıiginen taǵy bir tereńirek oı tastaýdyń eshqandaı artyqshylyǵy joq. Sondaı-aq abaıtanýshy ǵalym retinde uly aqynnyń buǵan deıingi jaryq kórgen týyndylary men óleńderin baspalardan qaıta bas­tyryp shyǵarǵannan utarymyz shamaly dep esepteımin. Abaı shy­ǵarmalarynyń aýdarmalary jóninde de osyndaı tujy­rym jasaýǵa bolady. Ári onyń bári min­siz, túpnusqadaǵy nári men mánin saqtaı otyryp, aýdarylǵan dúnıeler edi desek te, ushqyrlyqqa urynýmyz múmkin.

Abaı – barsha halqymyzǵa ortaq iri tarıhı tulǵa. Sondyqtan da mereıtoı kezinde onyń ǵumyrderegi Semeıden ózge óńirlermen de baılanystyrylsa artyqtyq etpes edi. Máselen, búgingi kúni aqynnyń ar­ǵy atalary Yrǵyzbaı men Keńgir­baılar respýblıkamyzdyń batys óńirinde dúnıege kelgenin ekiniń biri bile bermeýi múmkin nemese ataqty Dosjan haziret pen Qunanbaıdyń dos­tyǵy jónindegi derekter de jańasha bir qyrynan tolyqtyryla tússe – munyń ózi de Abaı toıyna qosylǵan bir tamshy úles emes pe. 

Sondaı-aq Abaı shyǵar­ma­shylyǵy tý­raly tuńǵysh ret fýn­damentaldy ǵy­lymı maqala jaz­ǵan Qudaıbergen Ju­­banov eke­nin de kópshiliktiń bári bir­deı ha­bar­dar dep aıta almaımyz. Bul ma­qala Abaı týraly jazylmaq bolǵan úlken eńbektiń jurnaǵy ǵana ekeni ókin­dir­meı qoımaıdy. Muny qaıtalanbas lın­gvıst-ǵalym Q.Jubanovtyń keıingi qıyn da aýyr taǵdyryna qatysty aıtyp otyrǵanymyzdy zerdeli oqyrman tú­sinetin shyǵar. Mine, osy ta­qilettes taqy­ryptardy tolyqtyra túsý, aq­tóbelik zertteýshilerdiń Abaı toıyna qosqan ózin­dik úlesteri bolmaq. Qazirdiń ózinde joǵary oqý ornyndaǵy «Rýhanııat jáne Abaı­taný» ortalyǵy bul jumystardy bas­tap ketti.

Qazaqtyń qabyrǵaly azamatynyń biri, búgingi Q.Jubanov atyndaǵy Aq­tóbe óńirlik memlekettik ýnıver­sıtetiniń izashary – Aqtóbe pedagogıka ınstı­týtynyń rektory qyzmetin uzaq jyldar boıy abyroımen atqarǵan Muhtar Arynnyń Abaı muralaryn zertteý men tanýdaǵy tyndyrǵan eńbekteri de atap aıtýǵa turarlyq. Sondaı kózi tirisinde esimi elge eleýli bolǵan jan­nyń Abaı aýylyna attanǵan saparynda dúnıeden ótkeni de ózekti órtemeı qoımaıdy. Osy oraıda bıyl jaqsy aǵanyń jarqyn isterin jarty jolda qaldyrmaý úshin «Jubanovtan – Abaıǵa» atty ǵylymı-tanymdyq ekspedısııa uıymdastyrǵan edik. Onyń aıasy men sheńberi Aqtóbe, Nur-Sultan, Pavlodar, Baıanaýyl, Semeı, Jıdebaı, Qarqaraly jáne Qaraǵandy aralyǵyn qamtydy. Abaıdyń 175 jyldyq torqaly toıy qarsańynda ony osy aımaqtyń rýhanı túleýine bel sheshpeı ter tógip júrgen jandardan quralatyn «Aqtóbeden – Abaıǵa» atty keń aýqymdy ekspedısııaǵa ulastyrýdy oılastyryp otyrmyz.

 

Baýyrjan ERDEMBEKOV,

fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, abaıtanýshy

 

AQTО́BE

 

Sońǵy jańalyqtar

Aqyn-jazýshylar Aqtóbede bas qosty

Rýhanııat • Búgin, 11:25

Egemendikter elge shyqty

Qazaqstan • Búgin, 11:19

Elorda ortalyǵynda avtokólik órtendi

Qazaqstan • 15 Qarasha, 2019

MMA: Jastardyń Bahreınde baǵy jandy

Sport • 15 Qarasha, 2019

Baspasóz róli – basty másele

Ádebıet • 15 Qarasha, 2019

Elordada Farıza Ońǵarsynova kóshesi ashyldy

Qazaqstan • 15 Qarasha, 2019

Qazaqstanǵa sheteldik bankter keledi

Ekonomıka • 15 Qarasha, 2019

Qostanaı fılarmonııasyna 75 jyl toldy

Rýhanııat • 15 Qarasha, 2019

Jańa úlgidegi kólikter

Qoǵam • 15 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar