Mádenı marafon

Eske salsaq, bul festıvaldiń tusaý­keseri 2017 jyly Serke Qojamqulov atyndaǵy Jezqazǵan qa­zaq mýzykalyq-drama teatry­nyń 45 jyldyq mereıtoıy aıasynda aımaqtyq deńgeıde ótken edi. Endi mine, ol qanatyn keńge jaıyp, halyqaralyq mártebe alǵan dárejege jetip otyr.

О́ner baıqaýynyń shy­myl­dy­ǵy S.Qojamqulov atyndaǵy Jez­qazǵan qazaq mýzykalyq-dra­­ma teatry ujymynyń óner tar­lany J.Hadjıevti eske alýǵa arnalǵan sahnalyq qoıy­lym­­darmen túrildi. Máskeýdiń M.Shepkın atyndaǵy Joǵary teatr ýchılıshesin bitirgen 17 jas ónerpaz túlek osydan týra 47 jyl buryn eshqandaı kásibı teatry joq óńirge kelip, kıeli shańy­raqty birlese kótergen edi. Qazaqstannyń halyq ártisi Dosjan Janbotaev sol bir jalyn­dy jastyq shaqta birge oqyp, sahna­da qatar eńbek etken Janat dosy týraly tebirene tolǵanyp, marqumdy bir mınýt únsizdikpen eske alýdy usyndy.

Festıvaldiń ashylý saltanatynda Jezqazǵan qalasy ákiminiń orynbasary Zına Aqylbekova quttyqtaý sóz sóılep, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda uıymdastyrylǵan mádenı sharaǵa qoldaý bildirgen oblys ákimdigi men oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama bas­qar­masyna shynaıy alǵys sezi­min jetkizdi. Budan soń Qa­zaq­stannyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri, elordadaǵy jastar teatr­ynyń kórkemdik je­tek­shisi ári bas rejısseri Nur­qa­nat Jaqypbaı sóz alyp, Janat Áýbákiruly týraly taǵy­lym­dy estelik aıtyp, izgi sharany uıymdastyrýshylarǵa shynaıy rızashylyǵyn bildirdi.

Jezqazǵannyń mádenı ómirin bes kún dúbirge bólegen óner baı­­qaýynda segiz teatr óner kór­set­ti. Olardyń arnaıy daıyndap ákelgen qoıylymdarynyń kó­rermen tarapynan zor qy­zy­ǵýshylyq týdyrǵanyn aıta ket­ken lázim. Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik aka­demııalyq balalar men jas­óspi­rimder teatry festıvalge «Umy­tyńdar ony» («Gerostrat tiri eken») tragıkomedııasynyń qoıy­ly­my­men qatysty. Orys jazýshysy Grıgorıı Gorın qala­my­nan týǵan bul shyǵarma – álem­dik teatr óneriniń klassıka­sy­na aınalǵan Gerostrat týraly ańyz. Festıval qoıy­lymdary odan ári Shyǵys Qazaq­stan oblystyq drama teatry ujy­my usynǵan B.Muqaevtyń «Sergeldeń bolǵan seriler» komedııasyna, A.Ýmýralıev atyndaǵy Bishkek qalalyq drama teatry ártisteri sahnalaǵan J.Anýıdyń «Sforsando» tragıfarsyna ulasty. Árbir qoıylym sońynan qazylar alqasy quramyndaǵy tea­tr mamandary spektaklderdi jan-jaqty ári ashyq talqylap otyrdy. Festıvalge Semeıdiń Abaı atyndaǵy Memlekettik qazaq mýzykalyq drama teat­ry Iran-Ǵaıyptyń «Adasqan baq qusy» spektaklin ákelipti. Re­jıs­ser E.Tóleýbaıdyń qo­ǵam­­nyń sher-shemeni ispetti bul qoıylymyna baılanys­ty ekiudaı pikir bildirýshiler bol­dy. Negizinde, ártisterdiń sahnadaǵy oıyn-órnegi tartymdy shyqqan. Kerketken patsha-ámirshini somdaǵan Baýyrjan Tólekovtiń, Qosúreı (arqalary jabysqan sıam egizder) rólindegi Azamat Nurǵabys pen Sándibala Bekbaevanyń, Baq qusy bolǵan Álııa Tańatarovanyń ártistik sheberlikterine kórermen qa­ýym rızashylyǵyn bildirdi. О́zbek­stannyń «Týron» Memle­ket­tik áskerı teatry festıval tal­qysyna «О́leń» mýzykalyq dramasyn usyndy. Sondaı-aq H.Bókeeva atyndaǵy Batys Qazaqstan oblys­tyq qazaq drama teatrynyń H.Mıýl­lerdiń «Fıloktet-Medeıa» tra­ge­dııasy, M.Vohıdov atyndaǵy Tájik­stan memlekettik jastar teatry sahnalaǵan A.Fırdoýsıdiń «Znamıa Kovy» tarıhı dramasy da óner ujymdarynyń ózindik izdenisteri men ishki múm­kindikteriniń mol ekendigin kór­set­ti.

«Sońǵy túıeniń júgi aýyr» degendeı, kórermen qaýym men qazylar alqasy S.Qojamqulov atyndaǵy Jezqazǵan qazaq mý­zy­kalyq-drama teatry ázir­le­gen spektakldiń sahnaǵa shyǵar sátin asyǵa kútkeni ras edi. Bul teatr – tarlan rejısser Janat Hadjıev qoıylymdarynyń qol­tań­basynyń taby qalǵan ári iri sahna sheberiniń ózindik mektebi qalyptasqan ujym bolǵan­dyqtan, munyń ózi shal­ǵaı óńirdegi teatr­ǵa aıryqsha jaýap­ker­shilik júk­teıtini belgili. Bul joly kórer­emen nazaryna Shyńǵys Aıtma­tov­tyń jýyrda ǵana premerasy ótken «Shyńǵyshannyń aq bulty» epıkalyq dramasy usynyldy. Qoıýshy rejısser Temirjan Janbo­taevtyń atalǵan dramany sahna­laýǵa úlken izdenispen kelgeni baıqalyp turdy. Álemniń kóptegen bóligine bıligin júrgiz­gen qaharman qolbasshy týraly kesek qoıylym úmitti aqtap, kópshilik kóńilinen shyqty. Shyń­ǵyshan rólin Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Serik Bulǵaq­baev somdady. Spektakldi talqy­laý barysynda qazylar alqa­sy­nyń tóraǵasy, professor Nurqanat Jaqypbaı bastaǵan teatr maman­dary da epıkalyq dramany jańa nusqa retinde qabyl­da­ǵandaryn aıtyp, oń baǵa­syn berdi. Akterlerdiń sahnada bir kisideı jumyla oınaýy jaqsy áser qaldyrǵanyn atap ótti. Keıbir usynys pen synı pikirler de ortaǵa salyndy. Máselen, ónertaný kandıdaty, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet pen óner ınstıtýtynyń Teatrtaný jáne kıno bóliminiń meńgerýshisi Amankeldi Muqan: «Spektakldiń basym bóligi Shyńǵyshannyń balalyq, jigit shaǵynan bastap, qolbasshy bolyp tulǵa retindegi qalyptasý kezeńin qamtıdy. Múmkin osyny yqshamdaý kerek pe edi», degen oı bildirip, jalpy spektakldiń jaqsy áser qaldyrǵanyn jetkizdi. T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń «О́nertaný» fakýltetiniń dekany, ónertanýshy Merýert Jaqsylyqova qoıylymda ishki-syrt­qy daıyndyqtardy jaqsy kór­setkenin, tek jaryqty du­rys berý sııaqty tehnıkalyq múm­kindikterdiń jetkiliksizdigi baı­qa­lyp qalǵanyn tilge tıek etti. Basty róldegi S.Bulǵaqbaevtyń keıipker obrazyn shyǵarýdaǵy sheberligine jaqsy baǵa berdi.

Festıvalge kelgen qonaqtar qazaq teatr óneriniń iri qaıratkeri Janat Áýbákirulynyń esimin ulyqtap, qanshama syrt el­der­diń teatrlary men óz óner­paz­da­rymyzdyń qatarlasa óner ­kór­setip, tájirıbe almasýyna múm­kindik týǵyzǵan osy sharany uıymdastyrýshylarǵa zor alǵystaryn jetkizdi. Bul – ulttyq mádenıetti, dástúrdi saqtaýǵa, teatr­lardyń jańaryp otyrýyna jáne rýhanı ósýine jaqsy yqpa­lyn tıgizetini aıryqsha aıtyldy. Teatr ónerine – týrızmniń kózi retinde qaraý kerektigi de usynyldy. Festıvlge qoldaý jasaý úzilip qalmasa eken degen izgi tilekter bildirildi. Ýfa mem­lekettik óner ınstıtýty Tarıh jáne óner teorııasy kafed­ra­synyń meńgerýshisi, teatr syn­shysy Aısylý Saǵıtova: «Qa­zaq­standa ónerge, kásibı teatr óne­rine jaqsy mán berile­tin­digi baıqalady. Ártúrli fes­tıval­der jıi ótkiziledi. Bul teatr­lar­dyń ósýine úlken yqpa­lyn tıgizýge tıis», dedi.

Qatysýshy teatrlardyń bar­ly­­ǵyna saltanatty jaǵdaı­da J.Hadjıev atyndaǵy fes­tı­valdiń arnaıy dıplomdary, kádesyılar men aqshalaı jáne ataýly syılyqtar tapsyryldy. «Úmit» atalymy syılyǵyna Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik aka­demııalyq balalar men jasós­pi­rimder teatry­nyń akteri Maqsat Rahmet, osy teatrdyń beldi akteri, Qazaq­stan­nyń eńbek sińirgen ár­tisi Sa­ǵyzbaı Qara­balın «Ekin­shi plandaǵy úzdik er adam­nyń ró­li», Bishkek qalalyq drama teatrynyń aktrısasy Jaınagúl Abdý­salamqyzy «Ekin­shi plan­da­ǵy úz­dik áıel róli» atalymdaryna ıe boldy. «Úzdik akterlik ansambl» ata­ly­my A.Ýmýralıev atyn­­da­ǵy Bishkek qalalyq drama teat­ryna, «Qazylardyń arnaýly syılyǵy» H.Bókeeva atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq teatryna, «Úzdik mýzykalyq spektakl» atalymy О́zbekstan teatr­yna, «Úzdik rejıssýra» syılyǵy S.Qojamqulov atyn­da­ǵy Jez­qaz­ǵan teatrynyń rejısseri Temirjan Janbotaevqa, J.Had­jıev atyndaǵy arnaýly júlde Tájikstan memlekettik jastar teatryna tapsyryldy. Jezqazǵan teatrynyń bastamasymen, onyń ishinde kezinde qatarlas eńbek etip, úlken óner shańyraǵynyń irgetasyn birge qalasqan jáne osy ıgi iske uıtqy bolyp Janat rejısserdiń rýhyn kóterip júrgen Dosjan Jan­botaevtyń eńbegine shynaıy rıza­shy­lyǵyn bildirgen Jákeńniń zaıyby Rashıda Hadjıeva óz atynan oǵan 3 myń dollar aqshalaı syılyǵyn usynyp, qurmet kór­set­ti.

Halyqaralyq festıvaldiń qonaqtary bul mádenı sharanyń Janat Hadjıev sııaqty maıtalman rejısserdiń eńbegin keıingi jastarǵa jetkizip, nasıhattaýymen qundy boldy degendi biraýyzdan aıtty. Shalǵaı­daǵy Jezqazǵanda osyndaı ha­lyq­ara­lyq deńgeıdegi baıqaýdyń ótýi – óner tarlanynyń teatr sham­shy­raǵyn jarqyratyp jaǵyp ke­týiniń jemisi. Sol shamshyraq dá­ıim sónbesin deıik.

 Amandyq RAHULY,

Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi

 Qaraǵandy oblysy,

Jezqazǵan qalasy