«Bul is-shara Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy N.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynda aıtylǵan «Árbir ólkeniń halqyna sýyqta pana, ystyqta saıa bolǵan, esimderi el esinde saqtalǵan birtýar perzentteri bar. Osynyń bárin jas urpaq bilip ósýge tıis» degen paıymǵa saı «Uly dalanyń uly esimderi» jobasyn ózektendirý maqsatynda ótip jatyr» deıdi uıymdastyrýshy taraptar.
Uly dala esimderi degende, joǵaryda Elbasynyń sózinde aıtylǵandaı, halqymyzdyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońǵan tulǵalar eske túsedi. Osy oraıda, «Abylaı hannyń qyzmeti týraly jańa arhıvtik málimetter» taqyrybynda jıynnyń bas baıandamasyn jasaǵan tanymal tarıhshy, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń basshysy Zııabek Qabyldınov qazaq tarıhyndaǵy Abylaı tulǵasy jaıly keńinen toqtaldy. Iаǵnı, qazaq hanynyń kezinde Reseı men Qytaı arasynda júrgizgen dıplomatııasy, ásirese basty dushpany jońǵarlardy Sın ımperııasynyń qolymen qyrǵyzý arqyly saıası tynys tapqany, sondaı-aq, hannyń jeke tulǵasy týraly orys derekterinde saqtalǵan bulaq kózderine qatysty málimetter týraly áńgimeledi.
Sol sııaqty ótken ǵasyr basynda ulty úshin otqa túsken alashshyl hám túrikshil tulǵa Mustafa Shoqaı jaıly tolǵaǵan Sh.Ýálıhanov atyndaǵy tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dúnıejúzi tarıhy bóliminiń meńgerýshisi, professor Gúljaýhar Kókebaeva qaıratker týraly onyń emıgrasııadaǵy ómiri jaıly sholyp: «Shoqaı Eýropadaǵy keńestik emıgranttar arasynda tanymal adam jáne ol jaı ǵana saıasatker emes, ǵalym retinde de belgili tulǵa. Stalın ókimetiniń Qazaqstan men Ortalyq Azııanyń zııalylaryn qýǵyn-súrginge ushyratyp, endi bas kóteretin eshkim joq dep tynyshtanýyna Shoqaıdyń Eýropadaǵy is-áreketi, Keńes ókimetiniń saıasatyn áshkereleýi bóget boldy, Shoqaıdy asa qaýipti jaý sanaýy da osy sebepten týǵan. Olar Shoqaıdyń túrkishildik ıdeıalary Keńes odaǵy turǵyndarynyń eleýli bóligin qurap otyrǵan túrki halyqtaryna yqpal jasaýynan qaýiptendi» dep baıandamasyn tujyrymdady.
Uly dalanyń uly esimderine laıyq arystyń biri – ári sheshen, ári batyr, ári dıplomat Syrym Datuly týraly baıandama jasaǵan Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Aınagúl Tolǵanbaıqyzy, batyrdyń ómir-tarıhyna qatysty saraptalǵan derekterdi usyndy. Atap aıtqanda, S.Datuly men baron Igelstrom arasyndaǵy dıplomatııalyq baılanys, reseılik zertteýshi M.Vıatkınniń eńbeginde aıtylatyn batyrdyń halyqshyl kózqarasy, hıýalyqtarmen aradaǵy shıelenis jaıly aıtylyp, sóziniń sońynda ǵalym: «Batyrdyń qaı jyly dúnıege kelgendigin tarıh áli naqty anyqtaǵan joq. Osy másele tóńireginde túrli pikirler bar. Batyrdyń týǵan jyly, bozbala shaǵy syndy ómiriniń sońǵy kezderi, óliminiń sebepteri týrasynda naqty tujyrym qajet. Onyń tulǵalyq qasıetterin kórsetetin halyq aýyz ádebıetteri jeterlik. Osyǵan oraı, bolashaq zertteý jumystary batyrdyń 1783 jylǵa deıingi ómiri men qoǵamdyq-saıası qyzmetin ashýǵa baǵyttalýy tıis» degen óz paıymyn usyndy.
Bas qosýǵa jınalǵan qoǵamdyq uıym ókilderi, joǵary oqý oryndarynyń ǵalym-oqytýshylary jáne tarıhshy mamandar óz kezeginde Memleket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Búrkit Aıaǵan, Toraıǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýnıversıtetiniń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Sáýle Nasenova jáne sharany uıymdastyrýshy tarap Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkerleri – Mahabbat Qozybaeva, Bolat Smaǵulov, Tımýr Ápendıevtiń baıandamalaryn tyńdap, olardyń tushymdy oılaryna qanyqty.
