Qoǵam • 25 Qazan, 2019

Qoǵam qalaǵan saqshylar qaıtse qalyptasady?

52 retkórsetildi

Sońǵy jyldary polısııa jumysy qoǵam tarapynan túrli synǵa ushyrap, olardyń halyq kútken keleli isterdiń ketigin tappaýy kópshilikti tolǵandyra túsýde. Muny Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ta ishki ister organdarynyń qyzmetin jańǵyrtý máselelerine arnalǵan keńeste aıtyp, polısııanyń jaǵdaıy qoǵam talabyna tolyq jaýap bere almaı otyrǵandyǵyn synaǵan edi. Elbasy «Adamdar ózderin qaýipsiz sezine almaıdy. Biz onsyz basty baǵdarymyz sanalatyn qazaqstandyqtardyń joǵary sapaly ómir súrýin qamtamasyz ete almaımyz. Sondyqtan polısııany reformalaý isine shuǵyl kirisýimiz qajet», degen bolatyn.

Rasy kerek, polıseılerdiń azamattarmen ózara qarym-qatynasynyń qazirgi standarttary eskirip, zaman talabyna saı kelmeıtini jıi aıtyla bastady. Ishki ister organdarynyń jumysy qoǵam kútken senimdi tolyq aqtaı almaǵandyǵy aqıqatqa aınaldy. Onyń belgisi, eń aldymen, qaýipsizdik máselesiniń asqynýynan kórindi. Al bul reforma máselesi ótken jylǵy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasynyń artýy» atty Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdentiniń Joldaýynda jarııalanǵan bolatyn. Onda qoǵam quqyq qorǵaý organdaryn túbegeıli jaqsartýdy kútetindigi, soǵan oraı birinshi kezekte polısııa qyzmeti sapaly bolýy kerektigi kózdeldi. Osyǵan oraı Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Joldaýynda: «Quqyq qorǵaý júıesin tolyq reformalaý – asa mańyzdy mindetterdiń biri. Ishki ister mınıstrligin reformalaýǵa aldaǵy úsh jylda 173 mıllıard teńge bólinedi», dedi.

 

Reforma nege kerek boldy?

Ýaqyt ótken saıyn polısııa qyzmetiniń halyq talabynan shyqpaıtyny alańdata tústi. Po­lı­sııa jumysynyń aqsaýynyń asqynǵandyǵyn kórsetken túrli keleń­sizdikter elimizdiń túkpir túk­pi­ri­nen kórine bastady. Olardyń bárin terip aıtpaǵannyń ózinde, IIM-niń Qaraǵandy qalasyndaǵy akademııa­sy qyzmetkeriniń ózderin bandaǵa teńegen atyshýly beıne túsirilimi jaǵa ustatty. Al órtten qaza tapqan bes birdeı baldyrǵannyń ajalyna IIM-ge qarasty TJK-nyń kinási de bar dep tabyldy.

Jol-kólik polısııasynyń jumysy tipten kóńilden shyqpaýda. Sondyqtan «sýǵa ketken tal qarmaıdy» degendeı, olardy ala taıaqtan birese aıyryp, birese qaıtaryp, kóshe tártibi túzeledi dep avtopatrýldik baqylaýǵa kóshirdi. Qylmysty baqylaýdy jappaı sıfrlandyrý jetistik ákeledi dep sendirdi. Sóıtip júrgende qysqy Olımpıadanyń qola júldegeri Denıs Tenniń ólimi qoǵamdy tipten tolqytyp jiberdi. Osylaısha ishki ister organdarynyń qurylymy úlken, quzyry zor, shtaty keń bolǵanymen ózine tán mindetterdi tolyq atqara almaı otyrǵany alańdatty.

Mine, osydan keıin IIM jumysyn túbegeıli reformalaý qajettigi kún tártibine naqty qoıyldy. El­ba­sy, aldymen, ishki ister organ­darynyń qurylymy men shtatyn ońtaılandyrýdy, sondaı-aq ózine tán emes fýnksııalardy alyp tastaýdy tapsyrdy. Sóıtip negizgi qyzmetti atqarýda aıaqqa oralǵy bolatyn artyq nárseniń bárinen arylyp, qylmyspen kúres júrgizý jáne quqyqtyq tártipti saqtaý isine mán berý kerektigine toqtaldy. Sonda, ıaǵnı osy sharalardy júzege asyrǵan kezde reforma nátıjesi boıynsha «Qurylymdar ońtaılandyrylady. Shtat sany 10 paıyzǵa qysqarady. Bul eýropalyq ortasha deńgeıge sáıkes kelip, 16 mıllıard teńge únemdeledi», dedi. Buǵan qosa polıseıler jumysty jaqsy isteýi úshin olardyń jalaqysy da kóbeıe túspek. Sonymen birge patrýldik polısııanyń saptyq bólinisteri qyzmetkerlerine, ýchaskelik ınspektorlarǵa jáne jasóspirimder ınspektorlaryna turǵyn úıdi jalǵa alǵany úshin ótemaqy berý jaıy qarastyryldy.

 

О́zgerister ózegi

Endi zaman talabyna saı jańa saqshylar legin qalyptastyrý úshin bıyl qańtar aıynan IIO-da keń kólemdi reforma bastaldy. Al osy reformanyń sátti júrgizilýi úshin búgingi tańda qoǵamnyń ózi de ishki ister salasynyń túbegeıli qaıta ońalýyna atsalysýǵa kiristi. Muny mınıstr Erlan Turǵymbaev ta jasyrmaıdy.

IIO sybaılas jemqorlyqpen kúres boıynsha azamattyq qoǵammen, basqa da ÚEU-men jáne memlekettik organdarmen birlese alǵash ret aksııa ótkizilýde. Soǵan oraı myńnan asa usynystar kelip túsken. Ol usynystardyń kóbin IIM basshylyǵy qaperge alyp otyr. О́ıtkeni IIM qazaqstandyq qoǵam qalaıtyn saqshylar keıpin somdaǵysy keledi. Áıtpese IIO únemi jaǵymsyz kúıde synala beredi. Al shyn máninde polısııa ýaqyttyń kez kelgen sátinde kún, tún demeı azamattarǵa qol ushyn berip, únemi joǵary deńgeıde kórinýi tıis. Atalǵan tıimdi usynystarǵa baılanysty birqatar baǵyttardy qaıta qarap, jańa mindetterdi júzege asyrý ózgerister ózegi bolyp tabylady.

Sonymen qatar reformanyń mańyzdy bir bóligi – vedomstvolyq bilim berý salasyn jańǵyrtý júzege asa bastady. Ishki ister mınıstrliginiń 6 oqý ortalyǵy óz jumysyn toqtatty. Bul oraıda Premer-Mınıstr Asqar Mamın Ishki ister mınıstrligi qaramaǵyndaǵy respýblıkalyq alty memlekettik mekemeniń qysqartylý tizimine qol qoıdy. Bul bilim júıesin ońtaılandyrýdyń alǵashqy satysy boldy. Endi qazirgi ýaqytta polıseılerdi daıarlaý Almaty, Qaraǵandy jáne Qostanaı akademııalary, Aqtóbe zań ınstıtýty men Shymkent oqý ortalyǵynda júrgiziledi. Mınıstrlik jappaı bakalavrıat baǵdarlamasy boıynsha daıarlaýdan bas tartyp otyr. Biraq bul baǵdarlama boıynsha oqytý Qaraǵandy akademııasynda ǵana saqtalady. Munyń syryn túsindirgen mınıstr E.Turǵymbaev: «Elimizde zańgerlik bilim beretin joǵary oqý oryndary jetkilikti. Biz jastardy osy oqý oryndarynan alyp, ári qaraı mamandandyrylǵan kýrstarda daıar­laı­­myz», deıdi. Budan bylaı oqý prosesterinde praktıkalyq sabaqtarǵa basymdyq berilmek. Krımınalıster, tergeýshiler jáne jedel qyzmetkerler úshin 6 aılyq, qalǵandary úshin 3 aılyq oqý kýrstary qarastyrylǵan. Al buryn ofıserlik quram úshin 3 aılyq, serjanttyq quram úshin 2 aılyq oqytý júıesi qoldanylǵan edi. Endi osy jylǵy 20 mamyr aıynan bastap, oqý jańa formatta júrgizile bastady. Zamanaýı ınteraktıvtik ádister men oqytý nysandary keńinen qamtylýda. Bul tyńdaýshylarǵa qysqa merzimde kólemdi ári mazmundy aqparattardy ıgerýine múmkindik beredi. Osyǵan sáıkes ár oqý ornynyń ózindik tujyrymdamasy daıyndalǵan.

 

Jumystyń tıimdiligi – polısııa qyzmetiniń bedeli

Úkimet Prezıdent Ákimshiligimen birlese otyryp, «Ishki ister organ­da­ry­nyń jumysyn jańǵyrtý jónindegi Jol kartasyn» reformaǵa baılanys­ty daıyndaǵan bolatyn. Osy «Jol kartasy» arqyly polısııa qyzmetin reformalaýdyń naqty sharalary aıqyndalyp, olar 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap júzege asyryla bastady. Al jalpy atalǵan «Jol kartasy» 2021 jylǵa deıingi merzimge negizdelgen. Demek, osy úsh jyldyń ishinde ishki ister organdaryn úlken reforma kútip tur degen sóz.

«Jol kartasy» áli de naqtylana túspek. Onda polısııa qyzmetin reformalaý baǵytynda kóptegen máseleler: shtat sany, qyzmetterdi ońtaılandyrý, qyzmetkerlerdi qaıta attestattaý jáne t.b. sharalar belgilendi. Sonyń ishinde polısııa qyzmetiniń jańa standarttary qarastyryldy. Bul rette polısııa qyzmetin baǵalaýdyń jańa krıterııleri qabyldanbaq. Sebebi buryn polısııanyń jumysy tek qylmystyń ashylý prosentine jáne qylmystyń tómendeý deńgeıine baılanysty baǵalanatyn. Sonyń saldarynan kóptegen qylmystar jasyryldy, polısııa azamattardyń quqyǵyn qorǵaýǵa emes, tek «statıstıka» úshin jumys istedi. Endi ondaı jalǵan kórsetkishterge jol berilmeıtin bolady. Eń bastysy mınıstrlik júıesiniń shtattyq sany jáne qurylymy rettelip, keıbir basshylyq laýazymdar múlde qysqartylýda. Basshy azaıǵan soń jumys ta teń bólinip, jaýapkershilik artady. Artyq qyzmetten arylý isinde de seń júre bastady. Qazirdiń ózinde Kúzet qyzmeti salasynda polısııaǵa tek asa mańyzdy memlekettik jáne strategııalyq obektiler kúzeti qaldyryldy. Qalǵandary básekelestik ortaǵa berilmek. 

Polısııa jumysy servıstik modelge kóshirilmek. Polısııanyń jumysyn servıstik úlgige kóshirý degenimiz – halyqqa qaltqysyz qyzmet kórsetý. Qazirdiń ózinde front-keńseler jumysyn bastady. Front-keńseler azamattardy qabyldaýǵa arnalǵan.

Osylaısha kópten beri aıtylyp ta, jazylyp ta kele jatqan ishki ister organdarynyń jumysyna jańǵyrtý júrgizilip, qurylymdar túgel oıtaılandyrylǵanda, jalaqy artyp, baspanamen tolyq qamtamasyz etilgende qoǵam kútken talapqa saı jumys isteıtin jańa polıseıler paıda bolmaq. О́ıtkeni «adamnyń qulqy túzelmeı, qulpy túzelmeıdi». Sondyqtan olar túpkilikti reforma barysynda ornyǵatyn jańa formasııanyń qulqy túzelip, qulpy ózgergen quqyq qorǵaýshylary bolmaq. Osyǵan oraı ishki ister organdaryna jumysqa qabyldanatyn jastardyń jan-jaqty deńgeıi men sapasyna aıryqsha mán berý qolǵa alynýda. Joldaǵy tártipti nyǵaıtý úshin ári júrgizýshilerdiń jol júrisi mádenıetin arttyrý baǵytynda barlyq jol-patrýldik polısııanyń serjant laýazymdary ofıserlik laýazymǵa kóteriledi. Serjanttyq quramdy ońtaılandyrý 2021 jylǵa deıin júrgizile bermek. Bul osy qyzmettiń kásibı sapasyn da arttyratyn bolady. О́ıtkeni endi budan bylaı, qyzmetke tek joǵary bilimi bar jastar alynbaq. Sonda ǵana polısııanyń memlekettik kúshtik qurylymyndaǵy beınesi birte-birte ózgerip, qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin qyzmet kórsetetin laıyqty organǵa aınalady.

 

Sońǵy jańalyqtar

Qazalyda retro-festıval ótti

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar