Uly dala tarıhynyń forýmy

Forýmdy ashyp sóz sóılegen Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rek­tory, akademık Erlan Sydyqov, eń aldymen mańyzdy jıynǵa qatysýshylarǵa óz atynan alǵys bildire otyryp: «Atalmysh forýmdy ótkizý jaqsy dástúrge aınaldy. Mundaǵy maqsat – Uly dala tarıhy men mádenıetin ǵyly­mı-zertteýlerge negiz etý jáne Eýra­zııa keńistigin san ǵasyrlar boıy mekendegen halyqtar jyl­nama­syn kýálandyryp, órke­nıet­ter úılesimin qazirgi zamanaýı kóz­qaras­pen zerdelep, kelesi urpaq­qa jetkizý. Osy oraıda tarıhty bilý – árkimniń paryzy, sonyń ishinde jastarǵa mindet. Al tarıhı tanymǵa degen qyzyǵýshylyqty qalyptastyrý – qoǵamnyń boryshy. Búgingi forým osy maqsatqa bar kúsh-jigerin jumsaıtynyna senimdimin», dedi salmaqty oıyn sabaqtap.

Kelesi kezekte sóz alǵan qur­metti qonaq, elimizdegi Ázer­baı­jan memleketiniń Tótenshe jáne ókiletti elshisi Rashad Mamedov, búgingi forýmdy ótkizip otyrǵan Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti­ men óz eli arasyndaǵy qarym-qaty­nas­tyń mańyzdylyǵyn ataı kele, 2010 jyldan bastap atalǵan oqý ornynda Geıdar Álıev atynda aýdıtorııa jumys istep turǵanyna, bo­la­shaqta osyndaı birlesken má­denı sharaǵa qatysýdyń mańyzy zor ekenine toqtalyp: «Forým taqyryby túrki jurtyna qatysty bolǵandyqtan biz shet qala almaımyz, óıtkeni baýyrlas halyqpyz. Mádenı qundylyqtarymyz or­taq. Qazaqstan ǵalymdary túrki murasyn zerdeleýde zor eńbek etip jatyr. Ásirese Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasy kúlli túrki­tek­tes­ter úshin erekshe mańyzǵa ıe. Bul baǵdarlamalyq maqala jas býyn­nyń tanymyna jol salady jáne elaralyq ıntegrasııa úshin mańyzy zor», dedi dıplomat.

Odan keıin minbege kóteril­gen Qyrǵyzstannyń Qazaqstan Respýb­lıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Jeenbek Qulýbaev, búgingi forým jumysy álem órk­enıetine eleýli úles qosqan túrki mádenıeti men tarıhyn taný jolynda jaqsy tuǵyr­nama bolatynyna senim bildirip: «Jahandaný dáýirinde Uly dala murasyn zertteý óte mańyzdy, ásirese jas urpaq úshin Eýra­zııa keńistigindegi mádenıetaralyq qarym-qatynastar úılesimdiligin bilýi shart. Qyrǵyz eli «Rýhanı jańǵyrý» jáne «Uly dalanyń jeti qyry» baǵdarlamasyna úlken qyzyǵýshylyq tanytyp qana qoımaı, bul baǵytta ilkimdi ju­mys­­tardy qolǵa alýda», dedi.

Jıynǵa qatysýshylar jo­ǵary­daǵydaı mańyzdy baıanda­malardy tyńdaýmen qatar, Nur-Sultan qalasyndaǵy Ulttyq qoljazbalar jáne sırek kitaptar ortalyǵy men Ulttyq arhıv mekemesi uıym­das­tyrǵan kórmeni tamashalaýmen birge L.N.Gýmılev memo­rıaldyq murajaı-kabınetine ekskýrsııa jasady.

Forým sońynda maman ǵa­lymdar ózara pikir alma­syp, qazir­gi tańdaǵy keıbir ózekti máse­lelerdi talqylady. Sony­men qa­tar keler jyly atap ótiletin ál-Fara­bıdiń 1150, Abaı Qunan­baı­ulynyń 175 jyldyǵy qarsańynda, Uly dala, ıslamtaný, abaıtaný jáne farabıtaný problemalaryna qatysty ǵylymı-zertteýler pers­pektıvasyn aıqyndaıtyn qarar qabyldady.