Qoǵam • 30 Qazan, 2019

Jurtshylyq jergilikti bıliktiń jumysyn qalaı baǵalaıdy?

73 retkórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óz Joldaýynda «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrýdyń mańyzdylyǵyna toqtalyp: «Jergilikti bılik turǵyndar úshin árdaıym ashyq bolýy tıis. Bul aksıoma áli de búgingi kúnniń shyndyǵyna aınalmaı otyr. Qanatqaqty joba retinde turǵyndar tarapynan jergilikti bılik jumysynyń tıimdiligin baǵalaý júıesin engizý qajet dep sanaımyn. Mysaly, eger saýaldama nemese onlaın-daýys berý nátıjesinde turǵyndardyń 30 paıyzynan astamy qala nemese aýyl ákiminiń jumysyn tıimsiz dep eseptese, bul Prezıdent Ákimshiliginiń arnaıy komıssııa quryp, týyndaǵan máseleni zertteýine jáne tıisti usynym engizýine negiz bola alady» degen bolatyn.

 

Iá, jaqyn jyldary jergilikti bılik jumysynyń tıimdiligin baǵalaý júıe­si de engizilip qalar. Al dál qazirgi ýaqyt­ta jergilikti bılik halyqpen qalaı ju­mys istep jatyr? Turǵyndar olardyń jumys­taryn qalaı baǵalaıdy? Biz osy saýal­darǵa jaýap izdep kórgen edik.

 Eseptik jıyndar el kóńilinen shyǵyp júr me?

Ras, búgingideı tehnologııanyń damy­ǵan zamanynda ákimderge halyqpen, halyq­qa ákimdermen baılanys ornatý asa bir qıyn sharýa deýge kelmes. Qazir halyq áleýmettik jeli arqyly úıde otyryp-aq kez kelgen deńgeıdegi basshyǵa ózin tolǵandyrǵan saýaldy qoıyp, jaýabyn da lezde alyp júr. Budan bólek aýyl, aýdan, qala jáne oblys ákimderi jylyna bir márte halyq aldynda esep beredi. Bul da turǵyndarmen baılanys ornatýdyń, olardyń muń-muqtajyn, kóńil kúılerin bilýdiń bir joly. Alaıda ákimderdiń esep berýine baılanysty el arasynda ártúrli pikirler aıtylyp júr.

«Ákimderdiń  halyq aldynda esep berý júıesiniń engenine 10 jylǵa taıap qaldy. Bul – óte qajet dúnıe. Alaıda keıin­gi kezderi osyny oıynshyqqa aınaldy­ryp jibergendeımiz. Jıynǵa aldyn ala da­ıyn­dalǵan adamdar shaqyrylady. Qarapa­ıym halyq kóbine kire almaı jatady ne­mese jıynnyń ótetinin bilmeı qa­lady. Ákim esebinde esikti aıqara ashyp tastap, syımaǵan halyq syrtta tyń­dap tursa qandaı ǵanıbet! Bile bilsek, halyq­tyń shynaıy pikirleri, utymdy usynys­tary osyndaı jıyndarda aıtylady.

Memleket basshysy bılik qoǵamdyq uıym­darmen, azamattyq qoǵam ókilderi­men tyǵyz baılanys jasaý kerektigin de únemi aıtyp júr. Alaıda jergilikti jerlerde ara-tura halyqty ákimshilikke kirgizbeı qoıý, bolmasa arnaıy ýaqytty, belgili bir saǵatty belgilep, belgilengen merzimde ákimniń óziniń kelmeı qalýy degen sekildi faktiler tirkelip jatady. «Ákimge jolyǵaıyn, máselemdi aıtaıyn» dep kópten beri daıyndalyp, altyn ýaqy­tyn bólip kelgen turǵyn onymen kez­dese almaı ketedi. Budan keıin ol jer­gi­likti bılik týraly qandaı pikirde bola­dy? Erteńinde hatshysynan álgi adam­nyń aty-jónin, meken-jaıyn jazyp alyp: «Siz meniń qabyldaýyma kelgen ekensiz, ol kezde men bolmaı qalyp edim. «Sharýańyzdy óz aýzyńyzdan estıin», dep turǵynnyń artynan úıine ar­naıy izdep barǵan ákimdi óz basym ázirge kór­gen joqpyn. Osyndaı ákimder kóp bolsa, halyqtyń da jergilikti bı­lik­­ke degen senimi arta túser edi dep oı­laı­­myn», deıdi uzaq jyl memlekettik qyz­met­te bol­ǵan, óńirde aýdan, basqarma bas­shy­sy, ob­lys ákiminiń orynbasary qyz­met­terin atqarǵan Túsiphan Túsipbekov.

«Memlekettik qyzmetkerlerge, jer­gilikti ákimderge negizgi baǵany beretin halyq» dep aıtylǵanymen qarapaıym halyqtan góri ákimderge ózinen joǵary tur­ǵan ákimderdiń baǵa berip, tipti ju­mys­tan alyp tastaıtyn jaǵdaılary da kezdesedi. «Halyqtyń kóńilinen shyqpaı jumystan bosapty» degen ákimderdi nemese memlekettik qyzmetkerlerdi sırek estımiz. Kerisinshe «О́zinen joǵary basshynyń kóńilin tappaı, qyzmetin bosatypty» degen áńgimelerdi jıi estıtinimiz taǵy bar. Desek te, qoǵamda halyq úni, halyq pikiri eleýsiz, eskerýsiz qalyp júr deı almaımyz.

Halyq demekshi, biz osy materıaldy daıyndaý barysynda halyq arasynda, el-jurtpen bite qaınasyp júrgen qara­paıym azamattardyń pikirin bilý úshin «Ákimińizdiń jumysyn qalaı baǵa­laı­syz?» degen saýal qoıǵan edik.

 

Turǵyndar ne deıdi?

Ermek QURMANǴALI,

О́skemen qalasynyń turǵyny:

– О́z basym oblys ákimi Danıal Ah­metov­tiń jumysyn joǵary baǵalaımyn. Qala turǵyny bolǵan soń kúndelikti kórip-bilip otyrmyz. О́skemende qanshama kóshe keńeıdi. Birneshe demalys oryndaryn saldyrdy. Sapasyz turǵyzylǵan dú­nıelerdi jaqsartty. Ertis jaǵalaýy qaıta jańǵyrdy. Poganka jaǵalaýyn adam tanymastaı ózgertti.  Sátbaev dań­ǵylyndaǵy jol 8 jolaqty boldy. Munyń bári qala turǵyndaryna jasalyp jat­qan jaǵdaı. Al qala ákimine keler bol­saq, ol kisi de jaqsy jumys istep jatyr. Áleýmettik jelidegi belsendiligin de baıqaımyz. Turǵyndar kóbine turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasy boıynsha shaǵymdanady ǵoı. Sý, jol, jylý degendeı. Bir baıqaıtynym, osy máselelerdiń barlyǵyn úıip-tógip ákimge aıtyp jatady. Osynyń bárine ákim júgirip júredi. Ákimniń qol astyndaǵy tıisti bólimder ne qaraıdy degen oıǵa qalasyz.

 

Jánibek NAÝRYZBAEV,

Semeı qalasyna qarasty Qaınar aýylynyń turǵyny:

– Jalpy alǵanda, Semeıdiń ákiminiń jumysyn oń baǵalaımyn. Nıeti túzý. Bárin jasaǵysy keledi. Alaıda ol kisiniń bir kemshiligi, ózi tapsyrǵan jumysty tolyq baqylamaıdy. Sońyna deıin jetkizbeıdi. Men Semeıge qaraıtyn Abyraly óńirindegi Qaınar aýylynyń turǵynymyn. Qaladan 300 shaqyrym­daı jerde turyp jatyrmyz. Semeı synaq polıgonynyń zardabyn tartqan, áli de tartyp kele jatqan Abyraly óńirin­de másele óte kóp. Semeıdiń ákimi jyl basynda Qaınarǵa halyqqa esep berýge keledi. Sol kezde halyq tarapynan ártúrli máseleler kóterilip, usynystar aı­tylady. Alaıda sonyń oryndalýy durys qadaǵalanbaıdy. Sondyqtan biz­diń aıtar tilegimiz, Semeı ákimi Ermak Sálimov aqpan aıynda turǵyndarmen kezdesýde halyqqa bergen ýádeleriniń, ózi júktegen tapsyrmalardyń qalaı oryndalyp nemese oryndalmaı jatqanyna kóz jetkizý úshin arnaıy kelse, óz kózimen kórse deımiz. Máselen, Qaınar aýylynda 10 adamdyq polısııa beketi jabylyp, qazir ne qarýy, ne kóligi joq 1 adam ǵana qaldy. Aýylda pedıatr dáriger joq. Semeı-Qaınar jolyna qala bıligi kóńil bólmegennen keıin Parlament depýtattaryna, mınıstrlikterge ózimiz baryp, aıtýǵa májbúr boldyq.

 

Erjan QUTTYBAEV,

Tarbaǵataı aýdandyq máslıhatynyń depýtaty, «Tarbaǵataı tabıǵaty» ekologııalyq qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy:

– Bizdiń aýdanǵa jańa ákimniń kelgenine bes aıdan asty. Bes aıda Serikqazy Sádýa­qasovtyń jumysyna baǵa berý qıyndaý bolatyn shyǵar. Degenmen halyqpen etene jumys isteıtinin kórsetip jatyr. Únemi halyq arasynda bolady. Kabınetinde kóp otyrmaıdy. Aýyl-aýyldardy jıi aralap, turǵyndarmen kezdesýde. Bir baıqaǵanym, bul kisi ekologııa máselesine erekshe kóńil bóledi eken. О́zim de ekolog bolǵan soń aýdandaǵy qorshaǵan orta jaǵdaıyn jaqsy bilemin. Tarbaǵataıda Qoskól degen shaǵyn kól bar. Kóp jyldan beri sýy tartylyp, adamdardyń túsýi­ne jaramsyz bolyp qalǵan edi. Ákim Qoskólge Bazar ózeninen arna tarttyryp, qalpyna keltirdi. Munyń bári halyqqa qajet dúnıeler dep oılaımyn.

Mádına QYZJANOVA,

Jarma aýdany, Qalbataý aýylyndaǵy Georgıevka orta mektebiniń bastaýysh synyp muǵalimi:

– Qazir kóp dúnıe qoljetimdi ǵoı. О́z basym aýdan ákimi Ahmetqalı Nurǵojınniń jumys­taryn áleýmettik jelidegi paraqshasy arqyly bilip otyramyn. Kez kelgen suraǵymyzdy qoıa alamyz. О́zim kýá bolǵan bir jaıdy aıtaıyn. Kórshimniń úıi ábden eskirip, byt-shyt bolyp, qulaǵaly turǵan. «Aýdan ákiminen baryp, kómek surasam qaıtedi?» dedi. Ne deıin?! «Barsań, baryp kór» dedim. Bir kúni kórshim qýanyp keldi. Ákim jańa úı beripti. Qazir sol úıinde turyp jatyr. О́zim áleýmettik jelide jıi otyramyn. Meniń tilegim, aýyl ákimderi, aýdandaǵy densaýlyq, bilim sekildi bólimderdiń basshylary da áleýmettik jeli arqyly halyqpen baılanys ornatsa artyq bolmas edi.

 

Nurjan JOLDYBEKULY,

Aıagóz aýdanynyń týmasy:

– Elbasy, Prezıdent pen halyq arasynda deldal, altyn kópir bolýǵa tıis tulǵalar – jergilikti ákimder. Bılikke degen senimdi qalyptastyratyn da, joǵaltatyn da – osylar. Memleket tarapynan qanshama jaqsy baǵdarlamalar qabyldanyp jatyr. Sol baǵdarlama­lar durys oryndalmaı, aqsha ıgeril­meı jatady. Nege? О́ıtkeni memleket­ten bólingen qomaqty qarajatty ıgere­tin jobalar joq. Jobalardy aýdan men aýyl ákimderi jasap, usynýǵa tıis. Joba jasalsa, ol joba qoldaý tapsa halyqqa da jumys bolady. Men aıtar edim, memlekettik qyzmetke, el basqarýǵa kásipkerler men saýdagerler emes, ıdeıa­sy bar, bilimdi azamattar kelýi kerek. Bizde memlekettik qyzmetke bıznes kózi retinde qaraıtyndar bar. Bul jaqsylyq ákelmeıdi. О́zindik ıdeıasy, ózindik oıy, ózindik paıymy bar memleketshil azamattar sheneýniktik qyzmetke kelse, eldiń de eńsesi kóterileri anyq.    

 Aýdan ákimderi halyqpen qalaı qarym-qatynas jasaıdy?

О́ńir turǵyndary óz ákimderiniń jumysyn qalaı baǵalaıtynyn az-kem bildik. Al aýdan ákimderi halyqpen qalaı jumys isteıdi? Turǵyndardyń máseleleri men usynys-pikirlerin qandaı joldarmen bilip, sheshim qabyldaıdy? Osy oraıda biz óńirdegi tórt aýdannyń (Ulan, Altaı, Úrjar, Aıagóz) ákimderine habarlasyp, saýalymyzdy qoıǵanymyzda barlyǵy da «áleýmettik jelide otyramyz. Turǵyndardy qabyldaý ýaqytymyz arnaıy belgilengen bolsa da, halyqty kez kelgen ýaqytta qabyldaýǵa, pikirlesýge daıynbyz» dep jaýap berdi.

«Resmı túrde aýdan turǵyndaryn beısenbi kúni túske deıin qabyldaımyn. Basqa kúnderi de qabyldaı beremin. Esigim árdaıym ashyq. Keıbir turǵyndar sońǵy aqshasyna alys aýyldan kelýi múmkin. О́zim joq bolsam, orynbasarym qabyldaıdy. Áleýmettik jeli arqyly da turǵyndardyń máselesin bilip otyramyz. Turǵyndar onda oılaryn ashyq jazyp jatady. Bul shuǵyl shara qabyldaýǵa óte qolaıly. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń áleýmettik jelini qoldanyńdar degen tapsyrmasy halyq pen jergilikti ákimdiktiń qarym-qatynasyn nyǵaıtýǵa oń áser etip jatyr dep aıta alamyn. Eldiń tynys-tirshili­gin bilý úshin aptasyna bir ret aýyldardy aralap shyǵýǵa tyrysamyn. Eki-úsh apta nemese bir aıdan keıin bergen tap­syrmalardyń qalaı oryndalǵanyn min­detti túrde tekserip otyramyn», deıdi Ulan aýdanynyń ákimi Nurymbet Saqtaǵanov.

Al Altaı aýdanynyń ákimi Nurjan Toqseıitov turǵyndardy kóshede de qabyldap, usynys-pikirlerin tyńdap, tıisti oryndarǵa sol jerde tapsyrma beretinin aıtady. «Uıaly telefonymdy aýdan turǵyndarynyń kópshiligi biledi desem artyq aıtpaıtyn shyǵarmyn. Byltyr aýdanda alapat tasqyn boldy. Sol kezde turǵyndarmen etene aralasyp kettik. Aýdandaǵy kadrlardyń halyqpen jumys isteý tıimdiligin arttyrý maqsatynda «Aýdan ákimimen bir kún» degen qanatqaqty jobany qolǵa alǵanbyz. Joba aıasynda aýdanǵa jańadan qyzmetke kelgen basshylardy qasyma kómekshi retinde ertip alyp, bir kúngi jumysymdy kórsetemin. Olarǵa turǵyndarmen qalaı jumys isteýdi úıretemin. Aıyna bir-eki márte birer saǵat ýaqyt taýyp, qarapaıym adamdarmen kezdesip, suhbat quramyn», deıdi ol.

Úrjar aýdanynyń ákimi Serik Zaınýl­dın qazirgi ýaqytta, ásirese kóp balaly analarǵa aıryqsha kóńil bólip, aýdan turǵyndarynyń, kásipkerler­diń demeýshiligimen 27 otbasyna baspana berilgenin jetkizdi. «Kóp balaly ana­lardyń máselesin bilip otyrý úshin arnaıy top qurdyq. Aıyna bir ret sol toptyń basshysyn qabyldap otyramyn. Aqsaqaldarmen de jıi jolyǵyp, aqyl-keńesterin tyńdap otyramyz. Aqsaqaldar aýdandaǵy kemshilikterdi jasyrmaı aıtady. Biz budan tıisti qorytyndy shyǵaramyz», deıdi ákim.

Aıagóz aýdanynyń ákimi Dildábek Orazbaev alys aýyldardaǵy turǵyndarǵa ózi arnaıy baryp, kezdesý ótkizýdi dás­túrge aınaldyrǵanyn tilge tıek etti. «Aýdan aýmaǵy úlken. Sondyqtan aýyl­dar­da qabyldaý ótkizip jatyrmyz. Máse­len, burynǵy Shubartaý aýdany 300 sha­qy­rymdaı shalǵaıda ornalasqan. Jaqyn­da osy óńirdegi Malgeldi, Baıqosh­qar, Barshatas, Bıdaıyq aýyldarynda turǵyn­darmen kezdesý ótkizdim. Qanshama máse­leler aıtyldy. О́z basym Aıagóz aýda­ny­na kelgen bes aıda Shubartaý óńiri­ne 4 ret baryp qaıttym. Sonymen qatar Barshatas, Aqsháýli jáne Naryn aýyl­darynda aýdan ákimdiginiń kóshpeli májil­isin ótkizdik. Muny ótkizýdegi maqsat – aýyl­dardy kórkeıtý. Aýyl kórkeıse, tur­ǵyn­dar­dyń da eńsesi kóterilmeı me?» deıdi ol. 

Shyǵys Qazaqstan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Jańa úlgidegi kólikter

Qoǵam • Keshe

Oqyrmanmen oı bólisti

Rýhanııat • Keshe

Qııanatqa qarsy turǵan gazet

Rýhanııat • Keshe

Jemqorlyq jerge qaratady

Qoǵam • Keshe

«Bir synaǵan jamandy...»

Aımaqtar • Keshe

Erli-zaıyptylardyń erligi

Aımaqtar • Keshe

El ıgiligin eselegen jan

Rýhanııat • Keshe

Teńgeniń tegeýrini

Qarjy • Keshe

Senim kapıtaly

Ekonomıka • Keshe

Shymkenttiń úlgili otbasylary anyqtaldy

Aımaqtar • 14 Qarasha, 2019

Almatyda páter balldyq júıemen beriledi

Aımaqtar • 14 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar