Qazaqstan • 30 Qazan, 2019

Memleketti alǵa jeteleıtin kúsh

49 retkórsetildi

Ekonomıka men qoǵam qury­lymy, olardyń baılanysy neǵurlym kúrdeli, serpin­di jáne ózgermeli bolyp barady. Mysaly, soń­ǵy jyldary memlekettik qu­ry­lym­dar­dyń sany artyp, soǵan sáı­kes paraqorlyq ta kú­sheıe tús­keninen sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres máselesi týyndady.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtqandaı, qoǵam tarapynan qadaǵalaýdy qatańdatý arqyly bul «indettiń» betin qaıtarýǵa, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi jáne Qoǵamdyq keńesterdiń jumysyna ózindik oı-pikiri qalyptasqan qabiletti, kásibı jáne belsendi azamattardy tartyp, eldegi jaǵdaıdy jaqsartýǵa bolady.

Memlekettiń tıimdiligin arttyrý­dyń basymdyqtarynyń biri – saıası transformasııa. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda Qazaqstandaǵy saıası reformanyń erekshelikterin atap ótti: «Men ýáde etken saıası jańǵyrý úderisi azamattarymyz ben memleketimizdiń múddelerine sáıkes, birtindep úzdiksiz júzege asyrylady. Negizsiz, júıesiz saıası yryqtandyrý eldiń ishki saıası ahýalynyń turaqsyzdyǵyna, tipti mem­lekettilikten aıyrylýǵa áke­lip so­ǵatynyn álem elderiniń táji­rıbe­sinen kórip otyrmyz. Sondyqtan biz saıası reformalardy «asyǵystyqqa salyn­baı», kerisinshe, kezeń-kezeńimen, taban­dy túrde jáne jan-jaqty oılas­tyryp júzege asyratyn bolamyz. Elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirin jań­ǵyrt­paı, tabysty ekonomıkalyq re­for­malardy iske asyrý múmkin emes. Bul – bizdiń ustanatyn basty qaǵıdatymyz».

Qabyldanatyn sheshimder ashyqty­ǵy­nyń osyndaı qaǵıdaty óte mańyzdy. Jáne odan da mańyzdy nárse – olardyń negizdemesi. Qaýly, zań nemese baǵdar­la­ma nege, qandaı negizge súıenip, qan­daı oımen qabyldanady. Osyny aza­mat­tarǵa túsindirý kerek. Onyń ústi­ne, Qazaqstan Respýblıkasynyń Kons­tıtýsııasynda: «Memlekettik or­gan­dar, qoǵamdyq birlestikter, laýazym­dy adamdar jáne buqaralyq aqpa­rat quraldary árbir azamatqa onyń quqyqtary men múddelerin qozǵaıtyn qu­jattarmen, sheshimdermen jáne aq­parat kózderimen tanysý múmkin­digin qam­tamasyz etýge mindetti» dep jazylǵan.

Biraq tájirıbe bári zańdaǵydaı bola bermeıdi. Memlekettik organdar, ásirese memlekettik qarjyǵa qatysty qandaı da bir derekterdi usynýǵa asyq­paıdy. Al memlekettik baǵdar­lama­lardyń oryndalmaý sebep­teri týraly túsinikteme berilmeıdi, biraq onyń basqa da jaǵy bar. Derekter jarııalanady. Biraq qatardaǵy azamat eshteńe túsine almaıdy. Bul tusta «ashyq derekter» degen uǵym da bar. Bul – qarapaıym azamattar úshin qoljetimdi, taldaý jáne jalpylaý úshin qoljetimdi túrde aqparatty jarııalaýdyń arnaıy tásili.

Turaqty zańdylyqtardy eskerý qajet. Bılik tarapynan aqparattyń taralýyn baqylaý neǵurlym kúshti jáne kommýnıkasııanyń resmı arnalaryna senim deńgeıi neǵurlym tómen bolsa, beıresmı kommýnıkasııanyń senim deńgeıi soǵurlym joǵary bolady. Osydan qoǵam resmı derekkózderge qara­ǵanda, keıde teris pıǵyldy aqparat­tyń balamaly kózderinen kóbirek qanyǵady. Biz muny kúndelikti ómirde ınternetti paıdalanǵanda baıqap júrmiz. Dástúrli BAQ-tarǵa qaraǵanda jelilik tehnologııalar aqparattyń shek­telmegen qaınarynyń kózin ashady.

Jaǵdaıdy jaqsartý úshin shetel­dik tájirıbeni de qaperge alǵan jón. Mysaly, Vıskonsın shtaty Maskıgo qala­syndaǵy (AQSh) sýmen jabdyqtaý kompanııasy óz qyzmeti týraly jarııa aqparat beredi. Munda aýdıtorlyq kompanııa rastaǵan qarjylyq esep, eskertýler men barlyq esepter ǵana emes, sondaı-aq basqa da kóptegen paı­­daly aqparat jarııalanady. Olar – qyz­­mettiń ózindik quny, paıdalanyla­tyn teh­nologııalar, ınvestısııalaý jos­­parlary jáne taǵy basqa maǵlumattar.

Jalpy memlekettik organdardyń ashyqtyǵynda bas aýyrtatyn eshteńe joq. Mysaly, AQSh prezıdenti kelesi jylǵa arnalǵan bıýdjet jobasyn bir jyl buryn aqpan aıynda Kongreske engizedi. Sodan keıin árbir tarmaqtyń tyńdalymy men talqylanýy qazan aıy­na deıin ótedi. Osylaısha Kongress bıýdjetti qarastyrady, árbir bólimdi egjeı-tegjeıli talqylaıdy. Árbir tarmaq boıynsha túsinikteme alady. AQSh-taǵy qatardaǵy azamattarmen qarym-qatynas ta úlgi bola alady. Aza­mat­tyń kongresmenge qandaı da bir másele boıynsha kez kelgen ótinishi tez qa­ralady jáne ol tıisti jaýap ala­dy. De­pýtattar saılaýshylardy ele­meý al­daǵy saılaýda sátsizdikke ushy­raýy­na yqpal etetinin jaqsy túsinedi. Jyl saıyn AQSh úkimeti halyqtyń 150 myń­ǵa jýyq talap-tilegin nazarǵa alady jáne olarǵa jaýap bere otyryp, shamamen 60 mıllıon dollar jumsaıdy.

Osy tusta Memleket basshysy­nyń Par­lamenttiń qoǵam men bılik ara­syn­daǵy kópir ekenin birneshe ret atap ótkenin eskerý kerek. Sondyq­tan Qazaqstannyń saıası júıesindegi Par­lamenttiń rólin jandandyrý­ǵa basymdyq beriledi. Prezıdent óz Joldaýynda: «Qoǵamdy tolǵandyryp otyrǵan negizgi máseleler kóshede emes, Parlamentte jáne azamattyq dıalog aıasynda talqylanyp, sheshimin tabýy tıis. Depýtattar Úkimetke ózekti máse­lelerge qatysty saýaldaryn jol­dap, naqty sharalar qabyldaýdy talap ete otyryp, ózderine berilgen zań­dy quqyqtaryn paıdalanýy qajet. Zań shy­ǵarýshy jáne atqarýshy bılik ara­syn­daǵy qarym-qatynas jasandy tar­tysqa emes, iskerlik sıpatqa, ózara qur­metke negizdelýi tıis», dedi.

Aımaq ákimderiniń esebi kezinde Prezıdent óńir halqynyń pikirin eskerý qajettigine nazar aýdardy. Bul rette qoǵamdyq keńestermen bel­sen­­di jumys, áleýmettik jelilerdi paı­da­laný, halyqpen kezdesý jáne buqara­lyq aqparat quraldaryna shyq­qan ma­qa­lalardy taldaý mańyzdy. Túrki­stan oblysyna sapary barysynda Pre­zı­dent Qasym-Jomart Toqaev: «Mem­lekettik qyzmet adal jáne tıimdi bolýy tıis. Ortalyq jáne jergilikti organ­dar­dyń basshylaryna shynaıy jaǵdaıǵa negiz­delgen shaǵym tússe, olardyń barlyǵy jazalanady. Eshkim zańnan joǵary emes. Sondyqtan basshylar halyqpen tyǵyz baılanysta jumys isteýi qajet», dedi.

Azamattyq qoǵamdy damytýdyń strategııalyq baǵyt ekeni Joldaýda anyq kórinis tapty. Prezıdent «Belsen­di azamattyq qoǵam qurý úshin úkimettik emes uıymdardyń bedelin arttyrý qajet dep sanaımyn. Sondyqtan jaqyn arada Azamattyq qoǵamdy damytýdyń 2025 jylǵa deıingi tujyrymdamasyn ázirlep, qabyldaýymyz kerek», dedi.

Azamattardyń belsendi bolýy – qazirgi zaman memleketin alǵa jeteleıtin kúsh. Eger jetistigi mol memleketterge zer salsaq, belsendi jumystardyń bári azamattyq bastamalarǵa, qoǵamdyq birlestikterge, memlekettik qyzmet­tiń bir bóligin atqaratyn jergilikti qoǵamdastyqtarǵa, ártúrli máselelerdi derbes sheshetin kásibı birlestikterge negizdeledi. Sonymen qatar azamattyq qoǵamnyń mundaı uıymdary memle­kettik organdarmen ózara tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, óńirlerdi damytý, áleýmettik baǵdarlamalardy iske asyrý, ekologııalyq jobalardy engizý sııaqty bastamalardy kótere alady.

 

Slıamjar AHMETJAROV,

Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty áleýmettik-saıası zertteýler bóliminiń ǵylymı qyzmetkeri

 

Sońǵy jańalyqtar

Keńeıtilgen alqa otyrysy ótti

Qoǵam • Búgin, 09:05

Erlikti el bilýi tıis!

Qoǵam • Búgin, 08:53

Sapardaǵy syr

Rýhanııat • Búgin, 08:51

Turǵyndar qaýipsizdigi – basty nazarda

Aımaqtar • Búgin, 08:47

Aǵalardyń jas shaǵy

100 • Búgin, 08:42

Aqańnyń amanaty

Rýhanııat • Búgin, 08:40

Taralym hám qaralym

100 • Keshe

Tarhan tekti redaktor

100 • Keshe

Júz jyl

100 • Keshe

Aldaǵy kúnderi aýa raıy qandaı bolady?

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Elbasy Joǵarǵy sot Tóraǵasyn qabyldady

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Tapa tal tústegi qaraqshylyq

Aımaqtar • 20 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar