Qala men aýyl: Orta bilim sapasy qaı deńgeıde?

El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órken­deýiniń negizi» atty Joldaýynda da bul máse­lelerge erekshe toqtalyp, «Qala men aýyl mektepteri arasyndaǵy orta bi­lim sapasy alshaqtap barady. Negizgi másele – aýyldyq jerlerdegi bilikti peda­gog kadrlardyń tapshylyǵy» dep atap kórsetken bolatyn. Sondaı-aq Mem­leket basshysy qala men aýyl mek­tepteri arasyndaǵy bilim sapasynyń al­shaqtyǵyn joıý, «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdar­lamasynyń aıasyn keńeıtý, oqýshylardyń qabiletin aıqyndap, kásibı baǵyt-baǵdar berý, daryndy aýyl jastaryn iriktep, otandyq jáne sheteldik joǵary oqý oryndaryna daıyndaý, oqýshylardy sapaly oqýlyqtarmen qamtamasyz etý baǵytynda da naqty tapsyrmalar bergen edi.

Qazirgi kezde qala jáne aýyl mektepte­ri­niń arasyndaǵy aıyrmashylyq qandaı, sonymen qatar aýyl mektepterinde bilim be­rý sapasy qanshalyqty joǵary degen saýaldyń da týyndaıtyny ras. Bul rette tıisti sala basshylary da kóptiń kó­keıinde júrgen máselelerdi tarqatyp aı­typ berdi. «Rasymen de, qazirgi ýaqytta aýyl mektepteriniń jaǵdaıy, ondaǵy bilim berýdiń sapasy kóp jaǵdaıda syn kóter­meıtini belgili. Oblysta 442 jalpy orta bilim beretin mektep bolsa, onyń 358-i, ıaǵnı 80 paıyzdan astamy aýyl­dyq jerlerde ornalasqan. Al aýyl mektepteriniń 18,5 paıyzy, ıaǵnı 66 mektep saman kirpishten salynǵan. Onyń ishinde 32 mekteptiń ǵımaraty 60-shy jyldarǵa deıin salynǵan bolsa, qazir 3 bilim berý osha­ǵynyń ǵımaraty apatty jaǵdaıda. Departamentimiz de óziniń quzireti sheginde oblystaǵy aýyl mektepteriniń jaǵdaıyn únemi nazarda ustaıdy jáne ondaǵy bilim berýdiń sapasyn jaqsartýǵa yqpal etedi», deıdi Jambyl oblysy boıynsha Bilim salasyndaǵy baqylaý departamentiniń basshysy Dámesh О́skembaeva.

Sonymen qatar qazir atalǵan departa­mentke balalardyń quqyqtaryn qorǵaý boıynsha jańa fýnksııalar berilýde eken. Departament basshysy óziniń ju­­my­syn josparlaýda, onyń ishinde pro­fılaktıkalyq baqylaýdy júzege asy­rýda aýyl mektepterin qamtýdy kóz­dep otyrǵanyn da jetkizdi. Josparǵa sáı­kes, sońǵy 2 jylda 66 mektepte mem­le­kettik baqylaý sharalary júrgizilse, onyń 75 paıyzy, ıaǵnı 49 baqylaý aýyl­dyq mektepterdi qamtyǵan. Meke­meniń málimetine súıensek, baqylaý shara­larynyń nátıjeleri qalalyq mekteptermen salystyrǵanda aýyldyq mek­tep­t­erdiń materıaldyq-tehnıkalyq baza­synyń álsizdigin, kompıýterlik tehnıkamen qamtamasyz etilýi men ınternet jyl­damdyǵynyń, oqý-tárbıe prosesin uıymdastyrýda bilim salasyndaǵy zań­nama talaptaryn saqtaý deńgeıiniń tó­mendigin, pánder boıynsha pedagog kadr­lardyń tapshylyǵyn kórsetip otyr eken. Bıyldyń ózinde 22 aýyldyq mekteptiń bilim berý qyzmetin júzege asyrý sapasyna profılaktıkalyq baqylaý júrgizilip, zańnama talaptaryna sáıkes kelmeıtin birqatar derekter anyqtalypty. Máselen, Qordaı aýdanyndaǵy №34, №39, Jýaly aýdanyndaǵy №13, Merki aýdanyndaǵy №30, T.Rysqulov aýdanyndaǵy Aqbulaq, №4, Shý aýdanyndaǵy Y.Altynsarın, Moıynqum aýdanyndaǵy Amangeldi, Myńaral orta mektepteri sııaqty bilim nysandarynda quryltaıshy qujattarynyń «Bilim týraly» Zańnyń 41-babyna sáıkes rásimdelmeýi oryn alsa, Jambyl aýdanyndaǵy №2, №3, Á.Ysmaıyluly, Baızaq aýdanyndaǵy №2, S.Seıfýllın, Qordaı aýdanyndaǵy №10, №34, №39, Shý aýdanyndaǵy Y.Altynsarın, M.Mámetova, Merki aýdanyndaǵy №15, №30, T.Rysqulov aýdanyndaǵy Aqbulaq, Jýaly aýdanyndaǵy №13, №15, №16, Moıynqum aýdanyndaǵy Myńaral orta mektepteri sııaqty 17 mektepte «Kúndelik» elektrondy jýrnalynyń talapqa sáıkes toltyrylmaýy anyqtaldy. Departament bergen málimetke súıensek, taǵy 11 mektepte balalardy 1-synypqa qabyldaý Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2018 jyl­ǵy 12 qazandaǵy №564 buıryǵyna sáıkespegen bolsa 5 mektep balalardy 10-synypqa qabyldaý kezinde osyndaı qatelikterge jol bergen. О́z sózinde Dámesh О́skembaeva aýdandyq bilim bólim­deriniń mektepterdiń jumysyn tıisti deńgeıde uıymdastyrmaýynan oryn alǵan zań buzýshylyqtardyń da bar ekenin atap ótti. Máselen, óńirdegi 20 mektepte pedagogtar biliktilikti arttyrý kýrstarynan merziminde ótpegen bol­sa, Baızaq, Jambyl, Merki, Qordaı jáne Talas aýdandaryndaǵy birqatar mektepte fızıka, hımııa, bıologııa pánderi oqý-zerthanalyq jabdyqtarmen jabdyqtalmaǵan, tehnologııalyq qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilmegen, atalǵan pánder boıynsha oqý kabınetteri de jetispeıdi eken. Sonymen qatar T.Rysqulov aýdanyndaǵy №4, Talas aýda­nyndaǵy Birlestik, Moıynqum aýda­nyndaǵy Amangeldi, Qordaı aýdanyndaǵy №10 orta mektepterine de mýzyka, aǵyl­shyn tili, matematıka, tehnologııa, hımııa pánderinen pedagog mamandar jetispeıdi. Búginde birqatar mektep úshin atalǵan pán­derdiń mamandaryn tabý qıynǵa so­ǵýda. Jalpy, baqylaýdy júrgizý barysynda departamenttiń jaýapty mamandary men tartylǵan sarapshylar tarapynan pedagogıkalyq ujymmen kezdesý ótkizilip, anyqtalǵan zań buzýshylyqtarǵa taldaý jasalady. Sonymen qatar ony joıý boıynsha usynymdar engiziledi eken.

Bilim berý sapasy kórsetkishteriniń biri – oqý jetistikterin syrttaı baǵalaý nátı­jeleri ekeni belgili. Bıylǵy oqý jetis­tikterin syrttaı baǵalaý oblystyń 56 jalpy orta bilim beretin mektepterinde ótkizilip, oǵan 4, 9 jáne 11-synyptardan 8778 oqýshy qatysqan. «Nátıjesi boıynsha qala mektepterimen salystyrǵanda aýyl mektepteriniń kórsetkishteri tómen. 4-synyptar boıynsha 19 qalalyq, 36 aýyl­dyq mektep qatysqan. Nátıjesinde, qala mektepteri 20,5 ortasha ball kórsetse, aýyl­ mektepteri 18,5, ıaǵnı 2 balǵa tó­men.­ 9-synyptar boıynsha 20 qalalyq, 36 aýyldyq mektep qatysqan. Qala mek­tep­teri 47,2 ortasha ball kórsetse, aýyl mek­tepteri 41,7 kórsetken, ıaǵnı 5,5 balǵa tómen. Al 11-synyptar boıyn­sha 12 qalalyq, 25 aýyldyq mektepter qa­tysqan. Qala mektepteri 64,1 ortasha ball kórsetse, aýyl mektepteri 59,1­ kór­setken, bul da 5 balǵa tómen. Son­dyq­­tan da Memleket basshysynyń Jol­daýynan týyndaıtyn tapsyrmalardy tıimdi júzege asyrý, onyń ishinde qa­la men aýyl mektepteri arasyndaǵy bilim sapasynyń alshaqtyǵyn joıý úshin jer­gilikti atqarýshy organdar oryn alǵan máselelerdi eskerip, naqty sharalar qa­byl­daýy qajet», deıdi Dámesh О́skem­bae­va.

Qazir aýyl mektepteriniń materıal­dyq-tehnıkalyq bazasyn kúsheıtý, aýyl mektepterindegi pedagog kadrlarǵa tap­shylyqty joıý – basty másele. Bul oraıda Jambyl oblystyq bilim basqarmasynyń mamandary da ózindik josparlarymen bólisti. «Bilim basqarmasy tarapynan aýyldy jerlerdegi bilim sapasyn kóterý maqsatynda qadamdyq jospar ázir­lenýde. Aýyl men qala mektepterinde monıtorıng jumystary júrgizilip, aýyl mektepterinde bilim sapasynyń tómendeý sebepteri anyqtalýda. О́ńirdegi bilim mekemeleriniń arasynda reıtıng júrgiziledi. Olarǵa ádistemelik kómek kórsetý, jumysyn personaldy baqylaýǵa qoıý sharalary uıymdastyrylýda. Da­ryndy oqýshylardy anyqtaý jumystary da júrgizilýde. Oblystyq bilim bas­qarmasyna qarasty mektep olımpıadalaryn jáne mektepten tys is-sharalaryn ótkizetin ortalyqtyń da ataýyn ózgertip, aldaǵy ýaqytta «Daryn» mektebin ashý jos­parlanýda», deıdi atalǵan basqar­manyń orta bilim berý bóliminiń basshysy Aıdyn Dosybaeva.

Bilim máselesi qaı kezde de ózekti. Halqymyzdyń «Bilimdiniń kúni jaryq» degen ustanymy da tektilikten habar berip, rýhanı tulǵalyqqa jeteleıdi. Árıne memleket tarapynan aýyldy jerlerdegi bilim oshaqtaryna da jet­kilikti kóńil bólinip otyr. Tek bardy uqsatý tıisti sala mamandarynyń mindeti bol­ǵany jón.

Jambyl oblysy