Rýhanııat • 04 Qarasha, 2019

Erik Qurmanǵalıev fenomeni

42 retkórsetildi

Qazaq topyraǵy talantqa kende emes. Al esimi elden asyp, shartarapty sharlap ketken shyn mánindegi qubylys, birtýarlar sırek. Dara daýsymen jer-dúnıeni dúr silkintken sondaı sanaýly talanttyń biri Erik Qurmanǵalıev edi.

 О́tken jumada elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada áıgili opera ánshisi, Keńes Odaǵynyń tuńysh kontrtenory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Erik Qurmanǵalıevtiń 60 jyldyǵyna oraı shyǵarylǵan aqyn, aýdar­mashy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Marjan Ershýdiń «Fenomen Erik Qurmanǵalıev» atty kitap-albom dıskisiniń tusaýkeseri ótti.

– Halqymyzdan shyqqan ónerpaz­dardyń myqtylyǵy sonshalyq, skrıp­kany da, fortepıanony da eýro­pa­lyqtardan kem oryndamaıdy. Qazaq tipti vokaldyq jaǵynan ánshi halyq sanalatyn ıtalııalyqtardyń ózinen asyp tústi. Oǵan aıqyn dálel – erek úndi Erik Qurmanǵalıev óneri. 1988 jyly Bostonda ótken halyqaralyq mýzyka festıvalinde ozyp shyǵyp, fenomen atanǵan, Gınnestiń rekordtar kitabyna engen dańqty jerlesimizdiń óneri búginde ańyz etip aıtylady. Árıne, Keńes odaǵynda ol «orys ánshisi» bop sanaldy jáne Máskeý úshin úlken mártebe boldy. Sebebi Erik Qurmanǵalıevtiń daýysyndaı daýys álemde joq bolǵan. Sondyqtan da ol baǵaly. О́neri ozyq, mádenıeti joǵary damyǵan elder Erik Qurmanǵalıevti kókke kóterdi. Dańqyn aspandatty. Meniń búgingi tusaýy kesilip otyrǵan «Fenomen Erik Qurmanǵalıev» atty kitabymnyń da negizgi maqsaty osy –   talant tabıǵaty, talant taǵdyry, talant tragedııasy, talant jáne qoǵam degen uǵymdarǵa jaýap berý, – dedi kitap avtory.

Kitapta álemdik mýzyka tarıhynda esimi altyn árippen qashalǵan sırek daýysqa ıe qazaq ánshisiniń ómiri men shyǵarmashylyǵynan jan-jaqty syr shertiledi.

Erik Qurmanǵalıev – nemis kompozıtory Alfred Shnıttiń shyǵar­malaryn tuńǵysh oryndaýshylardyń biri. Reseı, Ýkraına, Latvııa, Esto­nııa, Lıtva, Fransııa, Tatarstan, Nı­der­landy, Belgııa, Majarstan, Iýgo­slavııa, Grekııa sahnalarynda óner kórsetken. Álemniń kóptegen elindegi eń tańdaýly orkestrlerdiń súıemeldeýimen, joǵary dárejeli dırıjerlerdiń jetekshiligimen Gen­del, Bah, Glınka, Vıvaldı, Pýchchını, Franka, Kerýbını, Meıer­ber, Dj.Ros­sını, Lıýssı, Bıze, Ver­dı, Shtraýs, Shnıtke, Shý­bert, Chaı­kovskıı, Rah­manınov, Rım­skıı-Korsakov jáne taǵy da basqa kompozıtorlardyń ope­ralaryndaǵy arııalardy kemeline keltire oryndady. Sonyń ishinde, ásirese, 1992 jyly amerıkalyq dra­matýrg Devıd Hýangtyń «Bat­terflıaı» operasyndaǵy Song Lı­lıng róli óner áleminde úlken silkinis týdyrdy. Atalǵan beı­neni sheberlik shyńyna shy­ǵarǵan talant álem­­­niń úzdik oryn­da­ý­­shylarynyń qa­taryna endi.

Áıtse de, shy­ńy men shyńy­ra­ýynyń shekarasy bi­rigip ketken ónerdiń joly taqtaıdaı tegis emes. Teń­dessiz dańqpen bir­­ge ánshi jolyn­da kezik­ken túrli qıyn­dyqtar, to­­ry­ǵýǵa ulas­qan shar­asyz­dyqtar talant­tyń názik te sezim­tal júregin aıazdaı qa­rıdy. Saldarynan 2007 jyldyń qarashasynda erek úni álemdi eleń etkizgen án-ǵumyr nebári 47 jasynda máńgilik damyl tabady. Endigi sátte ánshiniń ekinshi ómi­rine ulasqan ólmeıtin óneri dańq shyńyna kóterildi. Oǵan dálel – talant ta­bıǵatyn tanýǵa baǵyttalyp jasalyp jat­qan irgeli zertteýler men ánshi álemine taǵzym etýge jınalǵan qalyń qaýymnyń sheksiz saǵynyshy  men ystyq yqylasy.

Án-ǵumyr máń­gilik jasaıdy!

Sońǵy jańalyqtar

Donor bolýǵa estafeta joldady

Medısına • Keshe

Balalardy baýyryna basqandar

Aımaqtar • Keshe

Jastar úshin oljaly jyl

Qoǵam • Keshe

Myrqymbaı

Ádebıet • Keshe

Qalamgermen kezdesti

Ádebıet • Keshe

Qarashadaǵy qońyr óleń

Aımaqtar • Keshe

Tamyrlastyq kókjıegi

Qoǵam • Keshe

Aqsha aýdarymyn tekseredi

Ekonomıka • Keshe

17,5 myń quıma altyn satyldy

Ekonomıka • Keshe

Tramp taǵy qatelesti

Álem • Keshe

Altynshy raýndta jeńdi

Kásipqoı boks • Keshe

Nur-Sultan: qaı kósheler jaryqsyz otyr?

Qoǵam • 10 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar