Ekologııa • 04 Qarasha, 2019

Noǵaev: Bizde Atyraý ekologııasyn jaqsartýǵa arnalǵan naqty jospar bar

20 retkórsetildi

Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev jergilikti atqarýshy bıliktiń aımaqtyń ekologııalyq ahýalyn jaqsartý baǵytynda qandaı sharalardy qolǵa alyp jatqanyn aıtty.

Qazir Atyraýdyń oń jaq jaǵalaýynda káriz sýyn tazartý kesheni qurylysynyń JSQ daıyndalýda. Sol jaq jaǵalaýdaǵy káriz sýyn tazartý ǵımaratynyń qurylysy 2020 jyly aıaqtalady.
 
Aıta ketý kerek, qazirgi qoldanystaǵy káriz sýyn tazartý nysany 1978 jyly paıdalanýǵa berilgen, sodan beri birde-bir ret kúrdeli jóndeýden ótpegen.
 
Jańa keshen iske qosylǵannan keıin paıdalanylǵan sýdy ýaqtyly tazartý múmkin bolady, bul aldymen ekologııa úshin mańyzdy. Las sý topyraqqa, jer asty sýyna, tutastaı ekojúıege zııandy.
Tazartý qondyrǵylary jumys prosesin jyldamdatady, tazartylǵan aqpasýdy sharýashylyq qajettilikterge qaıtadan paıdalanýǵa bolady.
 
- Bizde Atyraýdyń ekologııasyn jaqsartýǵa arnalǵan naqty jospar bar. Aldyńǵy kezekte – buǵan deıin Atyraýda bolmaǵan káriz sýyn tazartý keshenin iske qosý. Biz bir keshendi saldyq, jaqyn ýaqytta ekinshisin salyp bastaımyz, - dedi Nurlan Noǵaev.
 
Qazir qoldanystaǵy qalalyq ákimdiktiń teńgerimindegi «Sasyqsaı» býlaný alańynyń  476 ga qalpyna keltirý úshin JSQ jasalýda (quny – 193,2 mln teńge). Osy tundyrǵynyń  860 ga qalpyna keltirý maqsatynda Atyraý munaı óńdeý zaýyty «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasymen birlesip «TAZALYQ» jobasyn qolǵa  aldy, jobalaý jumysy 2020 jyldyń birinshi toqsanynda aıaqtalady degen jospar bar.
 
Zaýyttyń qabyldaǵan memorandýmyna sáıkes býlaný alańyn qalpyna keltirý  2020 jylǵa josparlanǵan. Bul zaýyttyń ekologııaǵa áserin biraz tómendetedi. Qalalyq ákimdik te «Qara kvadrat» býlaný alańyn qalpyna keltirý boıynsha joba daıyndaýda, qalanyń oń jaq jaǵalaýyndaǵy nysan jobasynyń quny – 75,5 mln teńge. Bul jumystar jyl sońyna deıin bitedi.
 
- Káriz sýlary býlaný alańyna eshqandaı tazartýdan ótpesten quıylyp keldi, ekologııaǵa ólsheýsiz zalal keltirdi. Jańa keshen iske qosylǵannan keıin qazirgi qoldanystaǵy «Sasyqsaı» jabylady, bul alań birneshe jyldardan beri turǵyndar tarapynan shaǵym týǵyzyp kelgen edi. Káriz sýyn tazartý kesheni paıdalanýǵa berilgennen keıin aqpasý aǵyny býlaný alańyna kelgenshe tazartýdyń tolyq satysynan ótedi. Sol arqyly jerasty sýy, topyraq, atmosferalyq aýa da tazarady, - dep atap ótti  Nurlan Noǵaev.
 
Aǵyndy sýlar quramyndaǵy lastaǵysh zattarǵa baılanysty eki topqa bólinedi: konservatıvti jáne konservatıvti emes. Konservatıvti lastaǵyshtardyń hımııalyq reaksııalarǵa túsýi qıyn. Keıde bıologııalyq ydyraý júrmeıdi de, olarǵa aýyr metalldardyń tuzdary, fenoldar, pestısıdter jatady. Al, konservatıvti emes lastaǵyshtarǵa táýlik ishinde ózgeriske ushyraıtyn qosylystar jatady. Aǵyn sý quramynda sonymen qatar, organıkalyq emes nysandar, qum, shirindi bólshekter, ken, beıorganıkalyq tuzdar, qyshqyldar men siltiler bolady. Aǵyndy sýlardy bakterııalar, sańyraýqulaqtar, vırýstar, qurttardyń jumyrtqalary jáne patogendi mıkroorganızmder lastaıdy. Osylar kóp mólsherde jınaqtalyp, qorshaǵan ortaǵa ǵana emes, turǵyndarǵa da qaýip týdyrady.
 
Búginge deıin osy prosester baqylaýsyz keldi, bul jaǵdaıdy ekologııalyq apat dep te aıtýǵa bolady. Atyraýdaǵy tazartý ǵımarattaryna 65 jyldan beri kúrdeli jóndeý júrgizilmedi. Bıotazartý júıesi jaramsyz bolyp qaldy. Durys jóndeý jumysy jasalmady.
 
Qorshaǵan ortaǵa zııandy áserdi azaıtý  - jergilikti atqarýshy organdardyń mindeti. Osyǵan baılanysty zııandy zattardyń atmosferaǵa túsýine monıtorıng júrgizý nazarǵa alynyp otyr. Jergilikti bıýdjetten monıtorıng júrgizýge ólsheý quraldaryn, avtozerthana alýǵa 172 mln teńge bólindi.
 
Búginde oblys aýmaǵynda aýa raıyna baqylaý júrgizetin  45 stansa jumys isteıdi, onyń 17-si oblys aýdandarynda ornalasqan. Atyraý qalasynda  28 stansa bar, onyń 20-sy NKOK kompanııasyna, 4-AMО́Z, 7- «Kazgıdromed» RMM Atyraý fılıalyna tıesili.
 
Qazir Atyraý oblystyq ákimdigi «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda almatylyq «Ekoservıs-S» kompanııasymen birlesip aýa sapasyna onlaın monıtorıng júrgizý júıesin iske qosýdy qarastyryp jatyr. Joba aıasynda oblys ortalyǵyndaǵy aýa lastanýynyń nysanaly kórsetkishin ornatý josparlanýda. Málimetter geoaqparattyq portalda jáne qala kóshelerindegi  LED ekrandarda kórsetilip turady.
Sońǵy jańalyqtar

21 jyl boıy qujatsyz júrgen

Aımaqtar • Keshe

VII PR forýmy Almatyda ótti

Aımaqtar • Keshe

Bas basylymnyń baıtaq belesi

Aımaqtar • Keshe

Qaıta oralǵan qumarshyq

Aımaqtar • Keshe

Termeshiler tereńnen terbedi

Ádebıet • Keshe

Haziretter qazynasy

Rýhanııat • Keshe

«Speshranda» saqtalǵan...

Rýhanııat • Keshe

Zań kerek!

Ekologııa • Keshe

El qurmeti erekshe

100 • Keshe

It júgirtip, qus saldy

Aımaqtar • Keshe

Senim hám serpin

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar