Qoǵam • 05 Qarasha, 2019

Ánge arqaý bolǵan Balqadısha

1679 retkórsetildi

Balqadısha...

Bul biraýyz sóz sanamyzǵa sáýle túsirse, eń aldymen áýezge toly Aqan seri­niń áni oıǵa oralady. Kórnekti mýzy­ka zertteýshisi Ahmet Jubanov: «Árbir án-kúı tarıhtyń árbir kezeńin anyq kórsetedi, taıǵa tańba basqandaı beı­ne­lep beredi. Sondyqtan da án-kúıdi halyq­tyń basynan ótken kezeńderdi sýretteıtin tarıh desek qatelespeımiz», – degen eken. Aqan seriniń el aýzynda búginde shyrqalyp júrgen, óz bıiginen túspegen «Balqadısha» ániniń keıipkeri kim edi?

Jıyrmasynshy, otyzynshy jyldary qazaqtyń kóp áni jańa sosıalıstik qoǵamnyń nasıhat quralyna aınalyp, o bastaǵy sózinen, mán-maǵynasynan ajyrady. Úkili Ybyraıdyń «Tolqyn» áni – «Elim bar kolhoz bolyp dúrildegen», «Aqbaıan» áni – «Oı, Lenın, Qarańǵyda kóp eliń» bolyp ózgerse, «Balqadısha» áni áıel teńdigin shektegen án bop shyǵa keledi. Bul jóninde kóp qyrly daryn ıesi, sezimi sergek, syrly sazger Ilııa Jaqanov óziniń «Júrek pernesi» atty lırıkalyq esseler jınaǵynda ǵajap sýretteıdi.

«Degende Balqadısha, Balqadısha,

Kúıeýiń seksen beste,

 shal Qadısha»...

Iá, joǵaryda atap ótken áıel teńsizdiginiń kórinisi osy eki joldan-aq anyq baıqalady. Balqadıshanyń kelin bop túsken jeri – Kókshetaý ýálaıaty, Zerendidegi Qoıaıdar aýyly. Keıin bul aýyl Sáberli, Kenjetaı atty aýyldarmen qosylyp, Keńótkel kolhozy atalady. Soǵys jyldary Zerendiniń Keńótkelinde án saparymen kelgen bir ánshi Balqadıshany burmalaǵan sózimen aıtypty. Sonda zalda otyrǵan Balqadısha: «Myna jazǵan ne dep otyr?» dep bııazy ǵana minezimen muńaıa basyn shaıqaǵan eken. Sol jerde otyrǵan aqsaqal: «Aqqýdyń kógildirindeı úlbiregen Balqadısha óz súıgenine qosyldy», dep ún qatypty.

Dástúrli ánshi Berik Omarovtyń sózine súıensek, «Balqadısha» ánin kórnekti aqyn Farıza Ońǵarsynova Semeı óńirine saparmen barǵanda oryndapty. Farıza apamyz: «Qushaqtap qus jastyqty jyladym...», degen teńeý­di estigen soń, Aqan qatardaǵy azamat­tyń biri emes, jigittiń tóresi, erdiń eri emes pe? Qus jastyqty qushaq­tap, búk túsip jatqan Aqan serini eles­tetý múmkin emes. «Quz jartasty qu­shaq­tap jyladym», dep oryndasań jaq­sy bolar edi. Keıbir ánshiler «ker bestini qushaqtap jyladym...» dep oryndap júr, qulaqqa jaǵymdy esti­ledi. Bul jaǵdaıdy 2017 jylǵy 2 aq­panda «Egemen Qazaqstan» gazetinde ja­rııa­lanǵan «Farıza aqynnyń amanaty» (avtory Azamat Qasym) atty shaǵyn maqaladan oqyp, qaıran qalyp edim. Iá, bul shaǵyn kezdesýdiń ózi úlken jaýapkershi­lik­ti júktep otyr. «Amanatqa qııanat jasama» degen qazaqı qaǵıdanyń bir kórinisi emes pe?

Masabaı men Ybyraı quda bolyp, qyzy Balqadıshany Súleımenge uzatady. Balqadıshanyń shyn esimi – Tóken. Ákesi Ybyraı úsh ret úılengen. Báıbishesi Jyqyshtan Balqadısha jáne Seıitbattal týǵan. Balqadısha ómirge eki ul, úsh qyz ákelgen.

Nemis mýzykanty A.Eıhgorn: «Qazaq­­tardyń qarapaıym sazdary men sózderi aınaladaǵy tabıǵatpen úndese kele, onyń syrt ómirden alǵan áserin tabıǵı qalpynda berip, sezimderin esh­bir qaltqysyz baıandaıdy» degen bolatyn. Iá, Aqan seri syrshyl sezi­min bul ánde qaltqysyz baıandaıdy. «Balqadısha» áni 90 shýmaqtan turǵan. 1988 jyly Qaı­rolla Júzbasovtyń quras­ty­rýy­men «О́ner» baspasynan jaryq kór­gen eńbeginde «Balqadısha» ániniń úsh nus­qasy berilgen. Joǵaryda atal­ǵan birdi-ekili kemshilikterdi qalypqa kel­­tirip, oryndaýshylar oryndasa, keler ur­­paq­­tyń tóltýma mádenıetin bilýge bas­­tar dańǵyl jol bolary sózsiz. Orys zert­teý­shisi, Shoqannyń dosy Pota­nın: «Maǵan búkil qazaq dalasy án salyp turǵandaı kórinedi», dep jazǵan. Iá, «Balqadısha» áni áli de qazaqtyń aspanynda qalyqtaı beredi. Biz buǵan senemiz...

 

Ádilbek О́MIRZAQOV

 

ATYRAÝ

 

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýlyqtar taǵy da úzdikter qatarynda

Aımaqtar • Búgin, 19:19

Táýelsizdik – tuǵyrym

Aımaqtar • Búgin, 17:01

Arhıv ǵımaratyna eskertkish taqta ornatyldy

Rýhanııat • Búgin, 16:43

Jas otbasylar baspanaly boldy

Aımaqtar • Búgin, 16:16

Kúlki kerýeni № 25

Rýhanııat • Búgin, 12:49

Almatyda patrıottyq ánder keshi ótti

Rýhanııat • Búgin, 10:16

BQO-da jastar syılyǵy tabystaldy

Aımaqtar • Búgin, 10:01

Irgeli jobalar júzege asty

Qoǵam • Búgin, 07:47

Jastardy jete tanýǵa jol ashty

Qoǵam • Búgin, 07:46

Qoldaý ǵylymǵa qajet

Qoǵam • Búgin, 07:39

Pleı-off kezeńine shyqqandar belgili

Fýtbol • Búgin, 07:37

Apta úzdigi atandy

Hokkeı • Búgin, 07:35

«Altyn tobylǵy» ıegerleri anyqtaldy

Rýhanııat • Búgin, 07:33

Súıispenshiliktiń anasy – yqylas

Rýhanııat • Búgin, 07:26

О́nim men ósim eselendi

Aımaqtar • Búgin, 07:18

Uqsas jańalyqtar