Tehnologııa • 07 Qarasha, 2019

Qum qoınaýyndaǵy qazyna

12 retkórsetildi

«Amangeldi» gaz kenishiniń iske qosylǵanyna bıyl 16 jyl tolady. Talas pen Moıynqum aýdandarynyń ortasynda, oblys ortalyǵynan 190 shaqyrym qashyqta ornalasqan bul óndiristiń aýmaǵy búginde shaǵyn qalashyqqa da aınalyp úlgerdi.

Kenish jumysshylary vahta­lyq ádispen jumys isteıdi. Olar­dyń jumys isteýine, demalýyna, sportpen shuǵyldanýyna barlyq qolaıly jaǵdaı jasalynǵan.

Jal­py «Amangeldi gaz» JShS – «Qaz­TransGaz» operator.

Bú­ginde onyń quramynda Ta­las aýdanyna qarasty «Aman­gel­di», «Jarqum», «Aıraqty» atalatyn úsh birdeı ken orny bar. Barlyǵy 47 uńǵynyń 37-si jumys istep tur, 3-eýi burǵylanǵan, 2-eýi burǵylaný satysynda, 3-eýine geo­logııalyq zertteý júr­gi­zilip ja­tyr.

Bıyl qańtar-maýsym aıla­ryn­da Talas aýdanyndaǵy óner­kásip óndirisi ónimderiniń qarjy­laı kólemi 12101, 8 mıllıon teńgeni qurasa, onyń 36 paıyzy atalǵan gaz kenishiniń úlesine tıe­sili. Naqtylaı aıtqanda, esep­ti kezeńde munda 118,2 mıllıon tekshe metr tabıǵı gaz ben 5,6 myń tonna gaz kondensaty óndirildi. Bul aqshaǵa shaqqanda – 4404,05 mıllıon teńge.

Aıta keteıik, 2006 jáne 2010 jyldardaǵy qaıta esepteýden keıin kenish aýmaǵy 2025,53 sharshy kılometrdi quraǵan edi. Ken oryndarynyń ishinde «Amangeldi» – 56,85, «Jarqum» – 26,78, «Aıraqty» – 169,89, «Anabaı-Maldybaı» – 274,41, «Qumyrly-Qosqudyq» – 241,85, «Barhan-Sultanqudyq» – 642,54, «Kempirtóbe» – 228,94, «Úsharal-Soltústik Úsharal» – 384,17 sharshy kılometr aýmaqty qam­tı­dy. Aımaqtaǵy jalpy beki­tilgen geologııalyq gaz qorynyń kóle­mi 47575,0 mıllıon tekshe metr­di quraıdy. Onyń ishinde kómir­sýtek gazy – 31706,3, azot – 15457 gelıı – 55,085 mıllıon tekshe metr kóleminde. Eń iri ári jan-jaqty zerttelgen «Amangeldi» ken ornynda 2006 jyly júrgizilgen qaıta esepteý­den keıin kómirsýtek gazynyń jalpy geologııalyq qory 25021,0 mıllıon tekshe metrge ulǵaıdy.

Osy rette «Amangeldiden» ón­di­rilgen gaz tórtinshi «mıl­lıard­­­tyq mejege» (4,8 mıllıard tekshe metr tabıǵı gaz) jetke­nin aıta ketkenimiz jón. Búgingi tańda mundaǵy táýliktik ortasha gaz ónimdiligi 820,5 myń tekshe metr, gaz kondensatynyń ónimdiligi 50,4 tonna kóleminde.

1979 jyly ashylǵan «Aı­raq­­ty» ken ornynyń gaz qory 9-10 mıllıard tekshe metrdi quraıdy dep boljanǵan. Úshinshi ke­zekte paıdalanylýǵa berilgen «Jar­qum­da» da kógildir otyn óndirý isi qyzý júrip jatyr.

Kenish aýdan ǵana emes, bú­kil aımaq turǵyndaryn kógil­dir otynmen qamtamasyz etip otyr. Búginde munda 140 adam jumys isteýde. Vahtalyq kentte tur­ǵyn jaılar, ashana, medı­sı­nal­yq pýnkt, kir jýatyn ból­me, qoımalar, mádenıet-sport ke­sheni, arnaıy tehnıkalardyń jyly jaılary, qazandyq jáne basqa da nysandar ornalasqan. Elektrmen jabdyqtaý JES tarapynan qamtamasyz etiledi. Sonymen qatar avtonomdy qýat kózi de bar. Jylý tabıǵı gazben jumys isteıtin qazandyq arqyly beriledi.

– «Amangeldi gaz» JShS-niń bir ózi 2016 jyly – 278, 3, 2017 jyly – 143, 4, 2018 jyly – 160, 5 mıllıon teńge salyq tólep, aýdan qazynasynyń qorjynyn edáýir baıytýǵa septesken. Al bıylǵy qańtar-maýsym aılary aralyǵynda bıýdjetke 194, 6 mıllıon teńge salyq aýdardy, – deıdi aýdan ákimdigi kásipkerlik, ónerkásip jáne týrızm bóliminiń basshysy Aýdanbek Taýasarov.

«Amangeldi» ken orny – Úki­met­tiń tapsyrmasymen iske asy­rylǵan áleýmettik mańyzy zor jobalardyń biri. Ol óńiri­miz­diń gaz úshin О́zbekstanǵa táýel­di bolmaýyna da septesti. Búgin­de óńirde qanshama eldi meken osy kógildir otynnyń ıgiligin kórip otyr deseńizshi! Qumdaǵy aıtýly kenishtiń bir býyny – «Amangeldi» gaz óńdeý zaýyty» jobasy elimizdiń ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq damýynyń alǵash­qy besjyldyǵy kezeńinde júzege asyrylǵany da belgili. Aımaqty ındýstrııalandyrýdyń alǵashqy qarlyǵashtarynyń biri de osy.

Qysqasy, qum qoınyndaǵy qazy­namyzdyń qory mol-aq. Jańa ken oryndary kezeń-kezeńi­men ıgerilip, óndirilgen ónimi el ıgili­gi­ne usynyla da beretin bolady.

 

Baımahanbet AHMET,

jýrnalıst

 

Jambyl oblysy,

Talas aýdany

Sońǵy jańalyqtar

Úmitińdi úzbe, úlesker...

Qoǵam • Búgin, 06:51

Ulylar murasy – urpaqqa ónege

Aımaqtar • Búgin, 06:42

«Atyńnan aınalaıyn, Áýlıe ata»

Rýhanııat • Búgin, 06:40

Paralımpıadalyq nysandy aralady

Úkimet • Búgin, 06:24

El ardaǵy – elý esim

Qoǵam • Búgin, 06:20

On aıdaǵy ornyqty damý

Ekonomıka • Búgin, 06:17

Strategııalyq yqpaldastyq artady

Parlament • Búgin, 06:09

Mıssııa basshysymen kezdesti

Úkimet • Búgin, 06:08

Kúlki kerýeni № 14

Rýhanııat • Keshe

176 keli qyzylbalyqpen ustaldy

Aımaqtar • Keshe

6 myń shaqyrym jol aqyly bolady

Ekonomıka • Keshe

Arnaıy ekonomıkalyq aımaq

Ekonomıka • Keshe

Qaharmanǵa qurmet

Rýhanııat • Keshe

Maqsaty bıik «Mámile»

Aımaqtar • Keshe

JITS-ke qarsy is-sharalar ótedi

Medısına • Keshe

Talanttar tálimgeri

Rýhanııat • Keshe

Aqyn jáne onyń mýzasy

Rýhanııat • Keshe

Aýadan qarmaǵan aıyppul

Aımaqtar • Keshe

Sholohovqa aq bota syılaǵan

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar