Qoǵam • 07 Qarasha, 2019

Antqa adaldyq

39 retkórsetildi

О́mirde jumbaǵy mol, taǵdyry kúrdeli, ózindik ómir joly bar tulǵalar bolady. Olardy árkim óziniń tanym-túısigine, adamı qasıetine, parasat-paıymyna qaraı baǵalaıdy. Osyndaı tulǵalarymyzdyń biri, qazaqtyń dańqty perzenti – Májilis depýtaty, Halyq Qaharmany, general-leıtenant Baqytjan Ertaev.

– Keıbir áriptesterim «jastaıymnan áskerı bolǵym kel­di» dep jıi aıtyp jatady. Osy salaǵa erte bastan ańsary aýǵandar shynymen bar. Alaıda meniń bala kúnimde ondaı sezim de, oı da bolǵan emes, – deıdi bizdiń keıipkerimiz. – Biraq taǵ­dyrdyń aıdaǵanynan basqa esh­qaıda kete almaıdy ekensiń. Árbir adamnyń óz mańdaıyna ja­zylǵan erekshe taǵdyry bar.

Baqytjan aǵa alaqandaı ǵana aýylda ósti. Ákesinen erte aıyrylyp, jetim qaldy. Áıt­se de aǵaıynnyń arqasynda je­timdik taýqymetin sezgen joq. Anasynyń alaqanyn, el-jurt­taǵy aqsaqaldardyń tárbıesin esh umytqan emes. Baqytjan aǵanyń ákesi óńir­ge syıly jan bolǵan. Sondyqtan bolýy ke­rek, jasynan «óskende ákem qusap kolhoz bastyǵy bolamyn» dep oılaıtyn. Alaıda taǵdyr oǵan ózgeshe joldy nusqady. Jurt qatarly qalaǵan ınstıtýtqa túsýge jaǵ­daıy kelmedi. Degenmen ásker salasynda «kıimiń tegin, tamaǵyń toq» degen soń, jalǵyz anasyna salmaq keltirmeıtin jol osy eken degen oımen bir kúnniń ishin­de eshkimge tis jarmas­tan qu­jat­taryn alyp, 1969 jyly Tashkent qalasyna baryp, oqýǵa tústi.

– Áskerı ǵumyrym osylaı bastaldy, – dep Baqytjan aǵa óz esteligin jalǵastyrdy. – De­gen­men áskerı bolǵym kelmese de bul sala maǵan jat emes edi. Sondyqtan bolar, qatań tár­tipke de, jaýapkershilikke de tez kóndiktim. Maǵan jat bolmaıtyn sebebi, qanym qazaq bolǵan soń, namysty qashanda tý etetinmin. Batyr Baýkeńniń aýylynda týyp-óskendikten, sondaı batyr bolsaq degen zor arman kókeıde ár kez turdy. Baýkeńmen maqtanyp, soǵan uqsasaq, áskerı tártiptiligi jaǵynan ǵana emes, halqynyń aldyndaǵy azamattyǵy jaǵynan da sol deńgeıden kó­rinsek dep tileıtinbiz. Sóıtip namystyń, rýh pen Baýkeń táliminiń tartýy arqasynda ózimizdi qamshylap oqydyq. Ony bitirgen soń áskerı qyzmetke etene aralasyp ta kettik.

1969 jylǵy 2 qarashada Baqyt­jan aǵa sal­tanatty túrde áskerı ant qabyldady. Hal­qy­myzdyń ardaqty uly Baqytjan Ertaev­tyń áskerı qyzmetti bastap, ant qabyl­daǵa­nyna – 50 jyl. 1973 jyly Almaty joǵa­ry jal­pyáskerı komandalyq ýchı­lıshesin támamdaǵan. 1973-1980 jyldary Ortalyq Azııa áskerı okrýginde vzvod, rota komandıri, 1981-1982 jyldary Keńes ásker­leriniń Aýǵan­stan­daǵy shekteýli kontıngentinde batalon ko­mandıri mindetterin atqardy. 1985 jyly Máskeýdegi áskerı akademııany bitirdi.

Ásker qatarynda júrgende soǵysty kóremin dep esh oıla­maǵan eken. Bul da – sol taǵ­dyrdyń jazýy. Soǵystyń bas­talýy, shyǵý tarıhy árqıly bol­ǵanymen, onyń tabıǵaty bir ǵoı. Kez kelgen soǵys shyǵyn­nan turady. Endeshe, soǵystaǵy komandırdiń bar tilegi – shyǵyn­nyń meılinshe az bolýy.

– Aýǵanstanda taý shatqalda­ryn qııalaı kesetin Onar ózeniniń janynda bizdiń batalon ornalasty. Sol batalonǵa aǵa leıtenant sheninde júrip-aq komandır boldym. Negizi, kóbinese maıor, podpolkovnıkter «kombat» bolýshy edi. Alaıda marshal So­kolov taýly aımaqtaǵy áskerı is-qımyldaryma qarap, usynǵan taktıka túrlerin unatyp, ony joǵary baǵalaǵandyqtan koman­dırlikke meni tańdady, – deıdi Baqytjan aǵa.

Aýǵan soǵysyna qatysý­shylardyń ózderi soǵysty tile­mese de Otan aldynda ber­gen anttary bar bolatyn. Sondyqtan batalondy basqarýda Baqytjan aǵaǵa jigitterdi udaıy jiger­lendirip turýǵa týra keldi.

– Soǵysta shyǵynnyń meı­linshe az bolýyn oıladym. Sol úshin, eń aldymen, bizge jer­gilikti jurtpen dostyq qarym-qatynasta bolý aýadaı qajet edi. Osyny basshylyqqa alyp, sarbazdarǵa birinshi talap retinde aýǵan jurtynyń dinin, dilin, tarıhyn syılaýdy úırettim, – deıdi ol.

Munyń nátıjesi de jaman bolǵan joq. Keıinnen 1982 jy­ly «Komsomolskaıa pravda» gazetiniń tilshisi Snegırev bul jaıynda jazdy.

Baqytjan Ertaev basqarǵan ba­talonǵa qaraıtyn bir jaýynger abaısyzda tankimen meshittiń bir shetin qıratyp ketedi. So­dan jergilikti halyq álgi oqı­ǵaǵa qarsy óre túregeledi. Keıin áńgimeni ýshyqtyrmaı, adam­shylyqty ǵana emes, musyl­man­shylyqty da bildirip, meshitti qalpyna keltirip beredi. Buǵan jergilikti jurt qatty rıza bolady.

– Keıinnen álgi tilshi sol mańdaǵy toǵaıǵa Baqtııar dep meniń atymdy bergenin jazǵan edi. Shynymdy aıtsam, aýǵan jur­tynyń tarıhyn, dinin syı­latqan tirligime qarap, sol aýyldaǵy aqsaqaldar da bizge oń qabaq tanytty dep bilemin. Olarmen aralasyp turdym, sóılesip júrdim. О́zderi maǵan qaı jerde dushpan ótetinin, qaı jerlerge mına qo­ıylǵanyn aıtyp turatyn. Tipti 200 shaqyrym jerdegi Ja­lalabadqa esh qorǵaýshysyz, jalǵyz júrgizýshimen ǵana brı­gadaǵa baryp qaıtqanym bar. Bul syılastyqtyń arqasynda oryn alǵan dúnıe edi. Al ondaı máselede qazaq jigitterine degen yqylas erekshe bolǵanyn aıta alamyn, – degen sózderdi Ba­qytjan aǵa maqtanyshpen aıtty.

B.Ertaev 1997-2000 jyldary Qazaqstan Qarýly Kúshteri Bas shtabynyń bastyǵy, Qorǵanys mınıstriniń mindetin at­qardy. Ol «Qyzyl Juldyz» «Otan», «Dańq» ordenderimen marapattaldy. Vzvod komandırinen bastap Qorǵanys mınıstriniń min­detin atqarýshyǵa deıingi barlyq laýazymdardy abyroı­men atqardy, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Qarýly Kúshterin qalyptastyrýǵa, reformalaýǵa eleýli úles qosty. Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaev­tyń Jar­lyǵymen 2008 jyldyń 15 jeltoqsanynda B.Ertaev «Halyq Qaharmany» ataǵyna ıe boldy. Joǵary nagradany óz qolymen tapsyrý sátinde Elbasynyń: «Baqytjan Ertaev – Qazaqstan óz táýelsizdigin alǵan alǵashqy kúnderden meniń shaqyrýymmen elimizge kelip, Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń irgesin qalasqan ofıserlerdiń biri. Biz búgin onyń eren eńbegi men áskerı erlikterin joǵary baǵalap, Otanymyzdyń eń joǵary nagradasyn tapsyrǵaly otyrmyz. Bul – elimizdiń Qa­rýly Kúshterine degen úlken qurmetimiz ben senimimizdi bildiredi» deýi onyń batyr ǵana emes, áskerı salanyń has sheberi jáne Otanymyzdyń naǵyz patrıoty ekendigin tolyq ańǵartady.

– Meniń áskerı sapta júr­genime 42 jyl bolypty. Onyń 20 jylyn Qazaqstan Qarýly Kúshterine arnadym. Osy jyldary elimizdiń Qarýly Kúshteri óńirdegi eń bedeldi mejege kóterildi, – dedi general-leıtenant.

Qazirgi kezde B.Ertaev Qa­zaqstan Respýb­lıkasy ardager­ler uıymdary úılestirý keńe­siniń tóraǵasy, Parlament Májilisiniń depýtaty retinde eline qyzmet etýde. Ol Aýǵan so­ǵysyna qatysqan ardagerlermen, sondaı-aq soǵysta qaza tapqan jaýyngerlerdiń otbasylarymen habarlasyp turýdy, kómek kórsetýdi ózi­niń azamattyq boryshy dep esep­teıdi. «Jas ulan» áskerı mektebiniń tár­bıelenýshilerimen de jıi-jıi kezdesip, olardyń jaýyngerlik rýhyn kóterýge, ult­­tyq tárbıe alýyna asa mán beredi. Patrıottyq taqyryptaǵy qandaı da bir is-sha­ra bol­masyn barlyǵyna qatysýǵa ýaqyt tabady.

– Batyrlar esh nárseden qoryq­paıdy dep aıta almaı­myn. Men de qorqamyn. Ja­ǵympaz, jyltyr adamnan qorqamyn. Opasyzdar men taqqa talasyp bárin sata salatyn adamdar da men úshin qor­qynysh týdyrady. Árıne, olardy bilmeı, baıqamaı qalýym múmkin, sol jaǵynan olar ma­ǵan qorqynyshty. Men bir sózimde «batyr taqqa talaspaıdy, batyr taqty qorǵaıdy» dep edim. Al taq – bul Otanymyz, elimiz. Sony qorǵaýymyz kerek. Babadan qalǵan ólkeni syılaý qasıetimiz de kemip bara jatqandaı. Bul da qorqynyshty, – degen Baqytjan Ertaev odan ári sózin bylaı jalǵady, – Erte­ńim úshin uıalmaýym kerek. Sol úshin búgin kúresken abzal. Qasymdaǵy dostaryma, týystaryma, elime syıly bolýǵa tyrysamyn. Men máńgilik emespin, ózekti janǵa bir ólim bar. Biraq sol zamanda men týraly jaman sóz órbimese eken dep tileımin. Meniń ómirlik ustanymym – osyndaı ıgilikter úshin kúresý.

Kezinde talaı adamnyń taǵ­dyryn tálkekke aınaldyrǵan Aýǵan soǵysynyń alǵashqy jyl­darynda san túrli qaýipti áskerı joryq jolynan ótken, «musylman komandır» atanǵan, qazirgi ýaqytta da eliniń, halqy­nyń aldynda bergen antynan taımaı, úzdiksiz qyzmet kór­setip kele jatqan Baqytjan Er­taev qandaı qurmetke bolsa da laıyqty dep bilemiz.

 

Ersaıyn ERNAZARULY

 

Sońǵy jańalyqtar

Jańa úlgidegi kólikter

Qoǵam • Keshe

Oqyrmanmen oı bólisti

Rýhanııat • Keshe

Qııanatqa qarsy turǵan gazet

Rýhanııat • Keshe

Jemqorlyq jerge qaratady

Qoǵam • Keshe

«Bir synaǵan jamandy...»

Aımaqtar • Keshe

Erli-zaıyptylardyń erligi

Aımaqtar • Keshe

El ıgiligin eselegen jan

Rýhanııat • Keshe

Teńgeniń tegeýrini

Qarjy • Keshe

Senim kapıtaly

Ekonomıka • Keshe

Shymkenttiń úlgili otbasylary anyqtaldy

Aımaqtar • 14 Qarasha, 2019

Almatyda páter balldyq júıemen beriledi

Aımaqtar • 14 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar