Qoǵam • 07 Qarasha, 2019

Jańa álipbıge qatysty til mamandarynyń ortaq tujyrymy talqylandy

256 retkórsetildi

Memleket basshysy Q. Toqaevtyń til mamandary jańa álipbıdi jetildirý  tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Prezıdent janyndaǵy Qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi ulttyq komıssııanyń Qazaq tilin latyn grafıkasyna kóshirý jónindegi jumys toby, Halyqaralyq Túrki akademııasy, Qazaqstan halqy Assambleıasy, Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy, Nazarbaev Ýnıversıteti, A. Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty, Abaı atyndaǵy QazUPÝ, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti, Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti, t.b. respýblıkanyń basqa joǵary oqý oryndary men ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń til mamandary «Qazaq tiliniń jańa álipbıi: Til mamandarynyń ortaq tujyrymy» taqyrybynda ótken ǵylymı-praktıkalyq dóńgelek ústelde ǵalymdar baıandama jasap, jańa álipbı máselesin jan-jaqty talqylap, ortaq sheshimge keldi.

Konferensııa barysynda akademık О́.Aıtbaev, A.Baıtursynlv atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory E.Qajybek, Abaı atyndaǵy QazUPÝ rektory T.Balyqbaev, Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til qazyna» ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń bas dırektory Á.Asqar, t.b. ǵalymdar jańa álipbı máselesiniń ózekti máselelerin talqylady.

Til mamandary osy konferensııa barysynda  1991 jyly usynǵan Ortaq túrki álipbıine, 1992-1995 jyldary halyqaralyq konferensııalardyń qararlaryna sáıkes, 2006-2015 jyldar aralyǵynda BǴM ǴK Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty zertteýleri nátıjesi boıynsha, 2012 jylǵy 1 jeltoqsanda túrki tildes memleketterdiń «Türk Keneşi» halyqaralyq yntymaqtastyq uıymynyń usynysyna sáıkes jáne de 2015-2016 jyldary Halyqaralyq Túrki akademııasynyń ǵylymı zerdeleýi men sonyń qorytyndysyna oraı usynylǵan qazaq tiliniń latyn grafıkasy negizindegi ulttyq álipbıiniń nusqasyn negzige aldy. Sonyń nátıjesinde QR Prezıdenti janyndaǵy Qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi ulttyq komıssııanyń Qazaq tilin latyn grafıkasyna kóshirý jónindegi jumys tobynyń 2017 jyly tamyz aıynda bekitken álipbıi negizinde biraýyzdan tómendegi Qazaq tiliniń latynnegizdi álipbıin qabyldady:

A a        Ğ ğ   L l       S s

Ä ä        H h  M m   Ş ş

B b        İ i      N n     T t

Ç ç         I ı      Ŋ ŋ     U u

D d       Y y   O o     Ü ü

E e        J j      Ö ö     V v

F f         K k   P p     W w

G g        Q q   R r      Z z

Eskere ketetin másele: 1. [ı] dybysy y árpimen beriledi; [i] dybysynyń [y] syńary uqsas  ı  tańbasymen beriledi; w árpimen qazaqtyń tól daýyssyz dybysy tańbalanady: taw, sawap. 2. Halyqaralyq praktıkaǵa sáıkes, keıbir kirme dybystar tól dybystardy tańbalaıtyn áriptermen beriledi. Bul másele arnaıy erejemen retteledi – [i] árpimen tól sózderde [i] dybysy (ini, kim, til, din) jáne kirme sózderde [ı] dybysy (ministr, internet [mınıstr, ınternet]) tańbalanady;  [u] árpimen tól sózderdegi [u] dybysyn da (ult, tul, tur, Nur-Sultan), kirme sózderde kezdesetin daýysty  [ý]  dybysy da (universitet, prokuratura) tańbalanady.

 

ALMATY

 

 

 

 

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýlyqtar taǵy da úzdikter qatarynda

Aımaqtar • Búgin, 19:19

Táýelsizdik – tuǵyrym

Aımaqtar • Búgin, 17:01

Arhıv ǵımaratyna eskertkish taqta ornatyldy

Rýhanııat • Búgin, 16:43

Jas otbasylar baspanaly boldy

Aımaqtar • Búgin, 16:16

Kúlki kerýeni № 25

Rýhanııat • Búgin, 12:49

Almatyda patrıottyq ánder keshi ótti

Rýhanııat • Búgin, 10:16

BQO-da jastar syılyǵy tabystaldy

Aımaqtar • Búgin, 10:01

Irgeli jobalar júzege asty

Qoǵam • Búgin, 07:47

Jastardy jete tanýǵa jol ashty

Qoǵam • Búgin, 07:46

Qoldaý ǵylymǵa qajet

Qoǵam • Búgin, 07:39

Pleı-off kezeńine shyqqandar belgili

Fýtbol • Búgin, 07:37

Apta úzdigi atandy

Hokkeı • Búgin, 07:35

«Altyn tobylǵy» ıegerleri anyqtaldy

Rýhanııat • Búgin, 07:33

Súıispenshiliktiń anasy – yqylas

Rýhanııat • Búgin, 07:26

О́nim men ósim eselendi

Aımaqtar • Búgin, 07:18

Tartymdylyq tereńdeı túspek

Aımaqtar • Búgin, 07:16

Uqsas jańalyqtar