О́SKEMENDE BIYL DA “JOL KARTASY” JALǴASADY

О́tken 2009 jyl О́skemenge uzaq kútken ońdy ózgeristerdi ala keldi. Ortalyq Respýblıka alańynda uly Abaıǵa eskertkish ornatyldy. Qalamyzdyń betke ustar oryndary -  saıabaqtary men alańdary jóndeýden ótti. Kóktemnen kúz maýsymyna deıin oblys ortalyǵynyń turǵyndary men qala qonaqtaryn kórikti gúlzarlar, kógaldy alańdar kóz tundyrar ádemilikterimen qýantty. О́skemen qalasynyń ákimi Islam ÁBIShEV osy sharalardy qysqa merzimde atqara bildi. –Islam Álmahanuly, ótken jyl óskeleń О́skemen qalasynyń turǵyndary úshin jaman aıaqtalmaǵan sekildi. Áýeli ekonomıka, sosyn saıasat degen qaǵıdaǵa súıensek, ótken jylmen salystyrǵanda, ónerkásiptegi ónim óndirý kólemi 3,9 paıyzǵa artyp, 221,8 mıllıard teńgeniń ónimderi shyǵarylypty. Bul jóninde halyqpen kezdesip, esep bergen kezde talaı derekterdi keltirdińiz. ”Jol kartasy” baǵdarlamasy óz jemisin berdi. Bıyl da oǵan qomaqty qarjy bólingen eken. Endi osylar jaıly birtindep aıtyp berseńiz –Osy joly da Elbasymyz N.Á. Nazar­baevtyń kóregen saıasatyna kýá boldyq, ótken jylǵy “Daǵdarys arqyly jańarý men damý” Joldaýyn oryndaýda atqarylǵan jumystar óskemendikterdiń rızashylyǵyna ıe boldy.   “Jol kartasy” bizge ne berdi? Bizdiń qalamyzdyń barlyq mektepteri, aýrýhanalary, kitaphanalary, joldary, sý, jylý júıeleri, stadıondary, ıaǵnı barlyǵyn qosa aıtsaq 103 nysan joba boıynsha jóndeldi. Osy joba aıasynda 16 myńnan astam adam jumysqa ornalastyryldy, ıaǵnı jumyssyzdyq kólemi azaıdy. Qalalyqtar álemdik daǵdarysty sezingen  joq, olardyń árqashanda jumystan qoly bosamaǵandyqtan eńbekaqylary da úzdiksiz júrip otyrdy, sondaı-aq qalamyzdyń kóriktenip, qulpyrýyna óz úlesterin tıgizdi. Áleýmettik jáne ekonomıkalyq turaqty­lyqty qamtamasyz etý úshin О́skemen qalasy boıynsha “Jol kartasy” is-sharalaryn júzege asyrý jalǵasatyn bolady. Kelesi jobalardy 2,8 mlrd. teńge somasynda iske asyrý josparlanýda. “Jol kartasy”  baǵdarlamasy arqyly biz árbir tıyndy únemdep, kez kelgen jaǵdaıda ony tıimdi qoldana bilýdi úırendik. Bul bizge alǵash josparlanǵannan da kóp nysandardy jóndeýimizge septigin tıigizdi, endi biz alda da osylaı qarqyndy jáne nátıjeli jumys júrgize alatyn bolamyz. О́zderińizge belgili, bizdiń qalamyzda respýblıkadaǵy jalǵyz jergilikti memle­kettik basqarý júıesi quryldy. Qalanyń 10 shaǵyn aýdanynda jergilikti qoǵam aktıvterinen qalyptastyrylǵan ózin-ózi basqarýdyń aýmaqtyq keńesi quryldy. Biz halyqpen birlesip áreket etýge kóshtik. “Jol kartasyn” júzege asyrýǵa baqylaýshylar da qalalyqtardyń ózderi boldy. –Elbasy Jol­daýynda serpindi jobalardy odan ári jalǵastyrý, jańadan jumys oryndaryn ashý jaıly aı­tylǵany belgili. Máselen, tústi metallýr­gııanyń kóshbasshysy “Kazsınk” jaýapker­shiligi shekteýli seriktestiginde mys balqytý jáne elektrolız zaýyttarynyń qurylysy aıaqtalyp, jańadan 567 jumys oryndary ashylmaq. Al “О́skemen tıtan-magnıı kom­bınaty” aksıonerlik qoǵamynda alıýmınıı jáne vanadıı bar tıtan qospalaryn shyǵa­ratyn seh iske qosylyp, onda 204 jumys orny ashylady, “Úlbi metallýrgııa zaýyty” aksıonerlik qoǵamy da serpindi jobalardy batyl júzege asyrýda. Syıymdylyǵy joǵa­ry tantal untaqtaryn óndiretin jabdyqtar ornatylǵan soń, ol elektrondy kásip­oryndarda keńinen paıdalanylmaq. Munda da 121 jumys ornyn ashý kózdelinip otyr. –О́skemendegi úsh alyp kásiporynnyń tynysymen tanystyq. О́skemende basqa da irgeli kásiporyndar az emes, ondap sanalady. Olarda jaǵdaı qalaı? –Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha biraz aýqymdy ister júzege asyrylýda. Myna bir jaıǵa nazar aýdarsaq. Elbasy qashanda kásiporyn basshylarymen kezdesýde, oblys, qala, aýdan ákimderine myna bir máselege basa nazar aýdarýdy tapsyrady. Statıstıka derekterine súıen­sek, elimizdiń qaı aımaǵynda bolmasyn, óndiristik-tehnıkalyq baǵyttaǵy buıymdar, joǵary qýatty tehnıkalar, ár túrli qural-jabdyqtar, tipti aýyl sharýashylyǵyna qajet zattardyń shetelderden keletinin aıǵaqtaıdy. Alysqa barmaı-aq, óndiristik-tehnıkalyq taýarǵa jatatyn polıetılen qubyrlaryn alaıyq. Onyń denin biz kórshi Qytaıdan alamyz. Al osy polıetılen qubyrlaryn ózimiz jasaı alady ekenbiz. О́skemendegi polıetılen qubyrlaryn shyǵara­tyn zaýyttyń iske qosylǵanyna kóp ýaqyt bolǵan joq. Elimizdegi osyndaı jalǵyz kásiporyndy ekonomıkany tereń biletin, uzaq jyldar shahta qurylysyn iskerlikpen basqarǵan Amantaı Bakın degen aǵamyz basqaryp otyr. Qazir atalmysh zaýyt “Kazsınk” kásipornyna polıetılen qu­byrlaryn jasap shyǵarýda. Mundaı qu­byrlar sapaly, temirge qaraǵanda 30-40 jyl qyzmet kórsete alady. Temirden jasal­ǵan qubyrlar on jyldan keıin shirı bastaıdy. Ázirshe zaýyt jylyna bir myń tonna po­lıetılen qubyrlaryn shyǵarmaq. Keleshekte qýatyn arttyra beredi degen oıdamyz. –2009 jyly О́skemen qalasy turǵyn­darynyń problemaly suraqtary boıynsha kóp jylǵy ótinishteri oń sheshimin tapty. Buǵan qalaı qol jetkizildi. –Men árbir ótinishke jekeleı qarap, onyń sheshimin tabýǵa tyrysamyn. Azamat­tardyń ótinishterin qaraý boıynsha kóshpeli keńester bizdiń tájirıbemizge aınaldy. Siz kóp jyl boıy sheshilmegen suraqtar óz jaýaptaryn tapty dep durys aıtyp otyr­syz. Mysaly, 20-30 jyldaı sýsyz otyrǵan 3 shaǵyn aýdandy sýmen qamtamasyz ete aldyq. Osy jerlerde biz qoǵamdyq kólikter­diń baǵdaryn uzartý máselesin de sheshe aldyq.  Prombaza shaǵyn aýdanyn alsaq, onda 3000-daı adam turady. Aýdanda 5 kásiporyn,  1 mektep bar. Munda 12 jyldaı jylýmen jáne ystyq  sýmen qamtamasyz etý máselesi sheshilmegen. Is júzine kelgende osy jaǵdaılardy ońtaıly sheshýge qajettilikter, ıaǵnı qazandyq ta, jylý berý qyzmetterine tólem jınaýmen aınalysýǵa turǵyndardyń yntasy men nıeti de boldy. Bıylǵy qahar­ly qysty turǵyndar ystyq sýmen qamtyl­ǵan jyly páterlerde ótkizýde. Bul úshin osy oryndarda jylý, energııa salasy­nyń ma­mandarymen keńes ótkizý jetkilikti boldy. Turǵyndar ózderiniń ótinishterinde jeke turǵyn úı qurylysy úshin jer ýchaskelerin bólý rásimderiniń “uzaqqa sozylýy” týraly máseleni birneshe márte kóterdi. Osy baǵytta ákimdikpen jumys júrgizildi, onyń nátıjesinde tek 2009 jyldyń naýryzynan bastap 3319 ýchaske bólindi (salystyra ketsek 2008 jylda 409 ýchaske bólingen). Jeke turǵyn úı qurylysy úshin jobalardy kelistirý rásimderi jeńildetildi.1500 qala tur­ǵyndary qysqa ýaqyt ishinde 2009 jyl­dyń 1 mamyry men 1 shildesi aralyǵynda burynǵy mólsherdegi baǵada garajdar úshin jer ýchaskelerin satyp alýdy iske asyrdy. Bıylǵy jyly О́skemen úshin kóptegen jańa bastamalar týyndady. О́tken jyly biz bastaǵan aksııalar óz jalǵasyn tabatyn bolady, olardyń qatarynda “Týǵan jerge taǵzym et”, “Týǵan jer – altyn besik”, “Daryndar shuǵylasy – Radýga talantov” aksııalary bar. Balalar men jasóspirimderdiń densaýly­ǵyn jaqsartý, salamatty ómir saltyn qalyp­tastyrý úshin 1 aqpannan “Densaýlyq kúni” baǵdarlamasy iske asyrylýda. Oqý­shylar aýyspaly keste boıynsha qala syr­tyndaǵy demalys aımaqtarynda demalatyn bolady, jastar alpilik lagerin ashý, ishki týrızmdi damytý jáne О́skemen men Rıdder, Semeı, Katonqaraǵaı aýdandarynyń ara­synda stýdentter men jastardy almastyrý josparlanýda. Keleshekte osy “Densaýlyq kúni” jobasyna basqa da óńirlerden oqýshylar, ata-analar qatysatyn bolady dep josparlaýdamyz, óıtkeni bizdiń ólkemizdi ekinshi Shveısarııa dep tegin atamaǵan ǵoı. –Aldymyzda qandaı jobalar kútýde, Shyǵys Qazaqstannyń ortalyǵynda budan ári de qurylys jumystary júrgiziletin bola ma? –Eń birinshiden, ótken jyly О́skemen qalasy damýynyń bas jospary bekitilgen­digin erekshe atap ótkim keledi. Endi bul bizge keleshekte durys saıasat júrgizýge jol ashady. Árıne, biz budan ári de ıpotekalyq turǵyn úı memlekettik baǵdarlamasyn jalǵastyratyn bolamyz. Eń mańyzdysy “Nurly kósh” qurylys jobasyn iske asyrý bolyp tabylady. Bul jobaǵa 4 mlrd. teńge bólinip otyr. Tuńǵysh Prezıdentimizdiń atyndaǵy №1 ıntellektýaldy mekteptiń qurylysy aıaqtalatyn bolady. –Bıyl О́skemen qalasynda qandaı ózgerister bolmaq? –Aǵymdaǵy jyly birinshi kezekte, Qazaqstan Eýropadaǵy qaýipsizdik pen ynty­maqtastyq uıymyna tóraǵalyqty júzege asyratyndyǵymen mańyzdy bolatyn­dyǵyn erekshe atap ótkim keledi. Ekinshiden, Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyna oraı bizge ardagerler ómiriniń deńgeıin odan ári de joǵarylatýda kóp jumystar atqarý qajet. Bıyl Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 15 jyldyǵy, О́skemen qalasynyń 290 jyldyǵy. Bizdiń qalamyzda shekaraaralyq yntymaqtastyqtyń 7-shi halyqaralyq ınvestısııalyq forýmy ótedi. Sondyqtan 2010 jyl óskemendikter úshin qaýyrt jumystarǵa toly jyl bolmaq. Men alǵa qoıylǵan barlyq mindetterdi sheshe alatynymyzǵa senimdimin. Sebebi, bizde buǵan qajettiniń bári  –  ónerkásiptik ál­eýet, adamdardyń kúsh-qýaty, jumys isteý qa­bileti bar, al bárinen de mańyzdysy – ár­qashanda tek alǵa ǵana umtylatyn qasıetimiz. –Áńgimeńizge rahmet! Ońdasyn ELÝBAI. О́skemen.