Álem • 11 Qarasha, 2019

Tramp taǵy qatelesti

100 retkórsetildi

Jaqynda BusinessInsider baspasy AQSh Qorǵanys mınıstriniń burynǵy spıchraıteri Gaı Snodgrasstyń kitabynan úzindi­ler jarııalaǵan bolatyn. Holding the Line: Inside Trump’s Pentagon with Secretary Mattis dep atalatyn kitapqa prezıdent Donald Tramptyń shtab basshylarynyń birikken komıtetiniń kezdesýindegi oılary da engen. Prezıdent Tramptyń sózderi taǵy da jeli qoldanýshylarynyń qyzý talqysyna tústi.

Bul jolǵy daýdyń basy Tramptyń Aýǵanstanǵa qatysty máselelerde Qazaqstan da aqsha bólsin degeninen shyqty. 2018 jyly qańtarda Pentagondaǵy májiliste shtab basshylary Aýǵanstanǵa kómek kórsetý shara­laryn talqylaıdy. Naqty­syn aıtqanda, AQSh-tyń Aýǵan­stanǵa bóletin qarjysy sóz bola­dy. «Biz ózimizge emes, bas­qa­larǵa kómektesip jatyrmyz. Mysaly, Qazaqstan – óte qýatty mem­leket. Sońǵy saparymda qazaq­standyqtardyń alǵysyn estip qaıttym. Biraq endigi kezekte nege olar bizge aqsha tólemeıdi? Bul kúreske nege olar da atsalys­paıdy?», deıdi Donald Tramp.

Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstrligi buǵan qatysty piki­rin bildirdi. Mınıstrlik ókili Aıbek Smadııarovtyń aıtýynsha, AQSh prezıdenti qatelesken  bolýy kerek. «Donald Tramp Qazaq­stanǵa kelmegen. Basqa el­men shatastyrsa kerek. О́ıt­keni bizdiń tarapymyzdan Aýǵan­stanǵa gýmanıtarlyq, aǵartý­shylyq, tehnıkalyq kómekter kórsetiledi. Bul aımaqtyq qaýip­sizdik ornatýdaǵy ortaq min­detimiz. Muny AQSh úkimeti joǵary baǵalaıdy dep oılaımyn», dedi. 

Donald Tramp memleket basyna kelgeli beri birneshe ret eldiń kúlkisine qalǵan-dy. Osydan birneshe aı buryn Aq úıde kadrlar saıasaty jónindegi konsýltasııalyq keńestiń otyrysynda AQSh prezıdenti Apple kompanııasynyń basshysy Tım Kýktyń da atyn shatastyrǵan bolatyn. Tramp myrza Aq úıge kompanııanyń oqý-aǵartýshylyq jobalaryn tanystyrǵaly kelgen ataqty menedjerdiń tegin shatastyryp, kompanııasynyń atymen, ıaǵnı «Tım Eppl» dep sózin jalǵastyrdy. Jalpy, kompanııa basshysynyń tegin kompanııa atymen aýystyrý Donald Tramptyń ádetine aınalǵan­daı.  Naýryzda Lockheed Martin áskerı-ónerkásiptik korporasııa basshysy Merılın Hıýsonmen kezdesýde  de oǵan «Merılın Lokhıd» dep sózin arnaǵan bolatyn.

AQSh prezıdenti memleket­terdiń de ataýyn jıi shatastyrady. 2017 jyly BUU-nyń Bas Assambleıasyndaǵy otyrysynda Afrıka elderi basshylary­nyń aldynda sóz sóılep turyp materıktegi Namıbııa memleketin birneshe ret Nambııa dep atady.

AQSh halqy Trampty qate­men jazady dep te jazǵyrǵan bola­tyn. Twitter jelisindegi paraq­shasynda keı-keıde túsinik­siz jazbalar kórinis tabady.  Máse­len, medıa naryqtaǵy máseleler týraly jazbasynda esh sózdikten tabylmaǵan «covfefe» degendi qoldanady. Bul álem halqy úshin áli de anyqtamasy tabylmaǵan sóz boldy. Biraq AQSh basshysy únsiz qalǵan joq. Birneshe mıllıon halyqtyń nazaryna iligip úlgergen jazbany óshirip, ornyna álgi sózdiń balamasyn ózderine taýyp alýǵa usyndy. Búginde atalǵan sóz eń tanymal heshtegterdiń birine aınaldy. AQSh aqparat agenttikteri Tramp prezıdenttikke kelgen alǵashqy kezde onyń jazbalarynyń qatesin taýyp jarııalaýdan jarysatyn. Degenmen qazir prezıdenttiń bul olqylyǵy úırenshikti bolǵany sonsha, kóptiń nazaryn aýdarmaıdy. 

Tramptyń salǵyrttyǵy tek óz halqyn emes, hanzadalardy da tańǵaldyrdy. Ol Ýels hanzadasyna joldaǵan quttyqtaý habarlamasynda Ýels sózin qate jazyp, «Ýels hanzadasynyń» ornyna «Kıtter hanzadasy» deıdi. Oǵan qosa «keńes» pen «prokýror» sózderin jıi shatastyrady.

Jer-sý, kisi attarynan bólek óziniń jaqyndary týraly derek­­terden de jańylady.  Bir suh­batynda Germanııany tıe­sili aqyny tólemedi dep jaz­ǵyryp otyryp, «Meniń de ákem Germanııada týǵan. Sondyqtan Angela Merkel men Germanııa úkimetin syılaımyn», deıdi. Derekterge súıensek, Tramptyń ákesi Fred 1905 jyly Nıý-Iorkte dúnıege kelgen. Prezı­denttiń mundaı qatelikti jiberý sebebi belgisiz.

Donald Tramptyń mundaı qylyqtary saıasatkerler úshin de qalypty. Onyń keı kezde qol alysýdy umytyp ketetinine, tipti kerisinshe uzaq qol alysyp turyp alatynyna saıasat álemin­degiler úırengendeı. Kitapta kórsetilgen «Qazaqstanǵa ókpesi» de Tramptyń qateleri tizimine qosylatyny sózsiz.

Sońǵy jańalyqtar

Táýelsizdik – tuǵyrym

Aımaqtar • Keshe

Jas otbasylar baspanaly boldy

Aımaqtar • Keshe

Kúlki kerýeni № 25

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar