Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, «Qoǵamdastyqtardyń sheshýshi róli» taqyrybymen bir aı boıy ótetin dúnıejúzilik naýqan halyqaralyq, jalpyulttyq jáne jergilikti deńgeılerde JITS-ke qarsy is-qımyldaǵy qoǵamdastyqtardyń sheshýshi rólin kórsetýge múmkindik beredi.
AITV (VICh) – adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy. Bul óte qaýipti juqpanyń biri. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń deregi boıynsha, 2018 jyldyń sońynda álemde 40 mln-nan astam adam osy juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromymen (JITS) tirkelgen. Elimizde AITV juqtyrǵan adam alǵash ret 1997 jyly anyqtaldy. Sodan beri 1653 qazaqstandyq bul dertke shaldyqqan.
Nur-Sultan qalasy JITS ortalyǵynyń bas dárigeri Sábıt Ábdiraıymovtyń aıtýynsha, bıylǵy 9 aı ishinde Nur-Sultan qalasynda 155 AITV anyqtalǵan. Bul byltyrǵy osy kezeńmen salystyrǵanda 6 adamǵa kóp. Sábıt Ábdiraıymov bul statıstıka aýrýdy erte anyqtaý múmkindigi artqanynyń nátıjesi ekenin aıta kelip, odan qorqýdyń qajeti joqtyǵyn jetkizdi. Búgingi tańda elordadaǵy JITS ortalyǵynda AITV-ǵa shaldyqqan 1095 adam esepte tur, onyń ishinde 867 pasıent antıretrovırýstyq terapııany (ART) alady. Bul muqtajdardyń 80%-yn quraıdy.
«JITS ınfeksııasynyń taralýyna jaýap berý úshin halyqtyń negizgi toptarynyń jáne AITV-ǵa shaldyqqan adamdardyń aldyn alý, kútý jáne qoldaý boıynsha qyzmetterge qol jetkizýin keńeıtý maqsatynda 2018 jyldan bastap qalalyq JITS ortalyǵy 2021 jylǵa deıin jahandyq qordyń grantyn aldy. Grant aıasynda biz aldyn alý qyzmetterin, sondaı-aq AITV-men aýyratyn adamdarǵa kútim men qoldaý kórsetetin 4 úkimettik emes uıymmen yntymaqtasamyz. О́tken jylmen salystyrǵanda ART-ty qamtý 17%-ǵa nemese 247 adamǵa artty. JITS-ti emdeý memleket bıýdjetiniń esebinen tolyǵymen tegin júrgiziledi. Antıretrovırýstyq terapııany qabyldaıtyn jáne belgisiz deńgeıge deıin beriletin vırýsy bar tulǵalar ınfeksııany basqalarǵa juqtyra almaıdy. Bul emdeýdiń joǵary tıimdiliginiń eń senimdi kórsetkishi jáne AITV-men syrqattanýshylyqty tómendetý jolyndaǵy jetistik», dedi Sábıt Ábdiraıymov.
Uıym basshysynyń aıtýynsha, AITV-nyń anadan balaǵa berilýiniń aldyn alý boıynsha is-sharalar kesheni nátıjesinde vertıkaldy jolynyń úles salmaǵy 1%-dan kem. «Úkimettik emes uıymdarmen birlesken jumys arqyly emdeý men baqylaýdan jaltarǵan AITV-men ómir súretin naýqastardy dıspanserızasııalaýmen jáne emdeýmen qamtýdy arttyrýǵa qol jetkizdik. Osylaısha 1-2 jyl buryn emin úzgen 40-tan astam pasıent emge qaıta oraldy. Osy ýaqytqa deıin AITV ólimge ákelip soqtyratyn qaýipti aýrý jáne bul adamdardy AITV-ǵa tekserilýden jáne óziniń AITV mártebesin bilýden qashqaqtaıtyn basty sebep degen pikir bolǵan. Bul sebep te AITV juqtyrǵan adamdarǵa óz aýrýy týraly ashyq aıtýǵa kedergi keltiredi. Biraq vırýsqa qarsy terapııanyń jetistikteri búginde indet aǵymyn tolyq ózgertti. Iаǵnı AITV ólimge aparmaıtyn, sozylmaly aýrýlar qataryna kirdi. Joǵary belsendi ART arqyly vırýstyń balaǵa berilý qaýpi aıtarlyqtaı tómendedi. Iаǵnı, ınfeksııany juqtyrǵan áıelder deni saý balany dúnıege ákeldi», dedi S.Ábdiraıymov.
Basqosýda elimizge bıyl tirkelgen, silekeı arqyly qysqa ýaqyt ishinde AITV-ny anyqtaıtyn jańa ekspress-testter tanystyryldy. Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, aılyq kezinde Nur-Sultan qalasynda AITV/JITS týraly bilimdi arttyrý boıynsha sharalardy jandandyrýǵa, AITV juqtyrǵan adamdarǵa qatysty stıgma men kemsitýdi joıýǵa baǵyttalǵan is-sharalar ótedi. Sondaı-aq bir aı ishinde jurt kóp jınalatyn saýda-oıyn-saýyq ortalyqtarynda, bazarlarda, vokzaldarda, áýejaıda, «Barys Arena» stadıonynda AITV-ǵa jedel testileý aksııalary ótedi. Sondaı-aq jastar densaýlyq ortalyqtarynyń volonterlerin tarta otyryp, stýdentterge arnalǵan forýmdar, debattar, fleshmobtar, dóńgelek ústelder, vıktorınalar uıymdastyrylady.
