Qoǵam • 13 Qarasha, 2019

«Baqytty otbasy» resýrstyq ortalyqtary jumys nátıjesin kórsetti

276 retkórsetildi

Otbasy qundylyqtary búginde áleýmettik-turmystyq jaıttardyń tasasynda qalyp barady. Bútindeı bir otbasynyń júgin arqalaıtyn birqatar er azamattardyń da, jan jylýymen balalaryn uıytyp otyrýǵa tıisti keıbir analardyń da óz mindetine salǵyrt qaraýynyń saldarynan kóptegen shańyraqtardan bereke kete bastady. Mamandar onyń sebepterin otbasy mádenıetiniń tómendigimen túsindirse, elimizdegi ajyrasý kórsetkishteriniń jyldan-jylǵa ulǵaıýy saldarynan balalar quqyǵy nazardan tys qalyp barady.

Búginde bala, ata-ana, otbasy quqyǵyn qorǵaý salasyndaǵy memlkettik saıasat jetildirýdi qajet etip otyr. Derekter boıynsha, álem elderiniń ishinde ajyrasý kórsetkishi jaǵynan Qazaqstan aldyńǵy oryndardyń birinde tur. Aǵymdaǵy jyldyń birinshi jarty jyldyǵynda elimizde 63 917 neke tirkelse, ajyrasqan otbasylar 29 073-ti qurap, 45,5 paıyzǵa jetken.

Qoǵamdaǵy osy bir keleńsiz jaıttyń aldyn alý maqsatynda aǵymdaǵy jyldyń maýsym aıynan bastap elimiz óńirlerinde  QR Joǵary sotynyń bastamasymen jáne QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń qoldaýymen otbasy sottary janynda «Baqytty otbasy» januıany qoldaý resýrstyq ortalyqtary ashylǵan bolatyn.

Januıany qoldaý resýrstyq ortalyǵy pılotty jobasynyń qorytyndysyn talqylaýǵa sot júıesi mamandary jáne ÚEU ókilderi jınalyp, óńirlerdegi ahýalǵa baılanysty usynystaryn ortaǵa saldy.

«Azamattyq bastamalardy qoldaý ortalyǵy» UAQ memlekettik granty negizinde osy jobany júzege asyrǵan «Daǵdarysty ortalyq odaǵy» ZTB Basqarma tóraıymy Zýlfııa Baısaqovanyń aıtýynsha, jasóspirimderdi qorǵaýǵa baılanysty zańnamaǵa ózgerister engizý ýaqyt kúttirmeıdi. Sebebi, ajyrasý barysynda taraptardyń bir-birine degen renishi balalardy keleńsiz jaıttarǵa kýá bolýǵa májbúrlep otyr. Ondaı jaǵdaılarda bala jaltaqtap, ábigerge túsedi. Ajyrasý jaǵdaıynda balalar ata-anasynyń jaýapkershiligi birdeı ekendigin túsinýi tıis. Munymen qosa Zýlfııa Baısaqova otbasyn saqtap qalý maqsatynda daǵdarysty resýrsty ortalyqtar qyzmeti sot júıesinen qashyqtyqta júzege asqany durys dep biledi. Iаǵnı, Azamattyq hal-aktilerdi tirkeý  orny nekeni zańdastyryp qana qoımaı, otbasylyq ómirge qatysty tereń maǵulmattar beretin ortalyqqa aınalsa ıgi. Ondaı ortalyqtar AHAT janynda jekelegen ınstıtýt retinde otbasy mádenıetin qalyptastyrýǵa yqpal etýi qajet.

Joba aıasynda Nur-Sultan, Almaty, Qaraǵandy, Atyraý, О́skemen, Taraz, Petropavl jáne Qostanaı sııaqty elimizdiń 8 qalasynda 12 ortalyq pen 4 kabınet jumys istedi. Onda psıhologtar, áleýmettik qyzmetkerler, zańgerler men medıatorlar otbasyn qurý men ajyrasýǵa jol bermeý baǵytynda keńester bergen bolatyn. «Baqytty otbasy» áleýmettik jobasynyń sarapshysy Elvıra Vatlına atap ótkenindeı, resýrsty ortalyqtarǵa ótinish bergen 2030 otbasy músheleriniń 774-i tatýlasýǵa daıyn ekendikterin bildirgen. Alaıda shańyraq kótergenderine 1-2 jyl bolǵan jas otbasylar balasynyń bar ekendigine qaramastan, jyldam ajyrasýǵa sheshim qabyldaǵan. Al úılengenderine 5-10 jyl bolǵan otbasylarǵa úshinshi jaqtyń yqpaly, bala kótermeý, turmystyq qıyndyqtar, er adamnyń qol kóterýi sııaqty sebepter yqpal etken.  Ajyrasýǵa kóp jaǵdaıda áıelder bastamashy bolsa, derekter boıynsha  ótinish bergenderdiń  1397-si áıelder bolsa, al  268-in er adamdar quraıdy. Al shaǵym túsirgen 1602 otbasynda túgeldeı balalary ósip keledi.

Jambyl oblystyq sotynyń sýdıasy, otbasy soty pılotty jobasynyń úılestirýshisi G.Asylbek respýblıka boıynsha ajyrasý kórsetkishteri joǵary ekendigin alǵa tarta otyryp, sottar tájirıbesindegi kórsetkishterge toqtaldy. Al pılotty joba júzege asqan merzimde ajyrasýǵa ótinish bergenderdiń 20-30 paıyzy tatýlasýǵa kelisim berip, 25 paıyzy ajyrasýdan bas tartqan. Ajyrasý shaǵymdary buryn sottarda qaralǵanmen, onyń sebep-saldary kóp jaǵdaıda eskerile bermeıtin.  Qazirgi kezde kásibı mamandar ózara yqpaldastyq, memorandýmdar aıasynda jumys istep jatsa, aldaǵy ýaqytta bilikti mamandar shtatyn qurýǵa oblystyq ákimdikter atsalysýy qajet, deıdi maman.

Qostanaı oblysy boıynsha resýrsty ortalyqtyń úılestirýshisi N.Kasıýk respýblıka boıynsha ajyrasý kórsetkishteri joǵary aımaqtardyń biri retinde aımaqta 2019 jyly 8 aıda 65 paıyz bolsa, tipten jergilikti turǵyndar turatyn, týý kórsetkishi joǵary sanalatyn Amangeldi, Jangeldi aýdandarynda ajyrasý kórsketkishi 40 paıyzǵa jetken. 2018 jyly oblys boıynsha 55 paıyz bolsa, atalǵan aýdandarda 14 paıyzdy quraǵan. Onyń sebepteri kóp jaǵdaıda AÁK alýmen baılanysty bolǵan. Mamannyń aıtýynsha, turmystyq jaǵdaılardyń qıyndyǵy ajyrasýǵa sebepshi negizgi máseleniń biri. Mundaı kereǵar jaıttar aımaqtyń damýyna da keri áserin tıgizedi.  О́ńirdegi qystyń uzaq merzimge sozylýy sharýashylyqtarda belsendi is-qımyldy qajet etedi. Al shańyraqtar shaıqalsa, tirlikten de bereke ketedi. Sondyqtan otbasy jaýapkershiligin arttyrý jumystaryn jetildirý qajet, dedi N.Kasıýk. 

Shyǵys Qazaqstan oblysy О́skemen qalasyndaǵy resýrstyq ortalyq jetekshisi  N.Ahmetqalıevanyń aıtýynsha, joba ýaqyttyń tyǵyz bolǵanyna qaramastan, nátıjeli boldy.  «Biz alǵashqylardyń biri bolyp azamattardy qabyldaý oryndaryn sottardan qashyq, baqylaý, tekserý aýmaqtarynan tys jerlerde ótkizýdi usynǵan bolatynbyz. Sottarmen birlesken jumys barysynda, áleýmettik jelilerdegi aqparattyq jumystardyń nátıjesinde ortalyqqa er adamdar da kele bastady.  Kóp jaǵdaıda ajyrasýǵa bastamashy bolatyn áıelder ekeni anyqtaldy. Al joba bastalǵan maýsym aıynda ajyrasý kórsetkishi 60 paıyz bolsa, qazirgi kezde 49 paıyzǵa tómendedi» deıdi maman.

Túrkistan oblysy boıynsha kópbalaly analar birlestiginiń basshysy B.Ordabaeva  otbasylyq ómirge er balany da qyzdy daıyndaý jaýapkershiligi nazaradan qalyp bara jatqandyǵyn aıtady.  Balaǵa tıisti bilim berý, óz eline laıyqty azamat etip tárbıeleý árbir otbasynyń jaýapty mindeti desek, búginde demografııalyq kórsetkishi joǵary qazaqy óńirdegi ajyrasý kórsetkishteri alańdaýshylyq týǵyzady. Mysaly, 2019 jyly nekelesýge 10 myńnan astam ótinish kelip tússe, 2500  ajyrasý faktileri tirkelgen.

Atyraý oblysy otbasylyq soty janyndaǵy resýrstyq ortalyq jetekshisi A.Tahıtalıeva atap ótkenindeı, aǵymdaǵy jyldyń 9 aıynda ortalyqqa 1515 shaǵym kelip túsken. Al resýrsty ortalyqtyń belsendi jumysynyń nátıjesinde ajyrasý raıynan qaıtyp, tatýlasyp jatqan otbasylar bar ekendigi qýantady. Aımaq mamandaryn jas otbasylardyń jaýapkershilikti sezinbeýi, al eresekterdiń ómirlik máselelerdi qabyldaýda jeńiltektikke salynatyndyǵy alańdatyp otyr.  

Osy qysqa merzim ishinde júzege asqan pılotty joba kóptegen otbasylardyń qaıta tabysýyna yqpal etti. Turmys taýqymetiniń tasasynda qalǵan qundylyqtardy dáripteýde, otbasy músheleriniń jaýapkershiligin túsindirýde qoǵamdyq uıymdar jaqsy nátıjelerge qol jetkizdi. Biraq kásibı mamandardyń keńesine zárý bolyp otyrǵan shalǵaıdaǵy aýyldar qanshama. Osy oraıda mamandar memlekettiń azamattyq qoǵammen belsendi jumysy jalǵasyn tabýy tıis degen tujyrymǵa kelip otyr.

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Bernııaz KÚLEEV (1899-1923)

Basylym basshylary • Búgin, 14:55

Basylym basshylary - Támımdar SAFIEV (1892-?)

Basylym basshylary • Búgin, 11:28

Elordada Úsh arysqa eskertkish ornatyldy

Rýhanııat • Búgin, 11:14

Almaty álemdik qalalar qataryna qosylady

Aımaqtar • Búgin, 10:57

Atyraýlyqtar taǵy da úzdikter qatarynda

Aımaqtar • 13 Jeltoqsan, 2019

Táýelsizdik – tuǵyrym

Aımaqtar • 13 Jeltoqsan, 2019

Arhıv ǵımaratyna eskertkish taqta ornatyldy

Rýhanııat • 13 Jeltoqsan, 2019

Uqsas jańalyqtar