Aımaqtar • 14 Qarasha, 2019

It júgirtip, qus saldy

23 retkórsetildi

Ulttyq sporttyń bir tarmaǵyna jatatyn qumaı tazy, qyran quspen ań aýlaý óneri elimizde keshendi túrde damyp keledi. Buǵan taıaýda Qaraǵandy obly­syndaǵy Shet aýdanynyń ortalyǵy Aqsý-Aıýly kentinde ótken «Uly dala murasy» halyqaralyq týrnırinde kózdi anyq jetkizdik.

Arqa tósin úsh kún dúbirge bólegen aıtýly dodaǵa Mońǵolııa men Qyrǵyz­stannan jáne elimizdiń 13 oblysynan aýshy qustaryn kóterip, tazylaryn jetektegen 80-nen astam saıatshy-sport­shy baq synady. Naqtyraq aıtar bol­saq, ashyq aspan astynda 60-qa jýyq qyran qus pen 30-dan astam qumaı tazy ıeleriniń buıryǵyn buljyt­paı oryndap, jarystyń kórigin qyzdyr­dy. Osy jerde eske sala ketetin bir jaıt, jyrtqysh qus­tarmen ań aýlaý IýNESKO-nyń materıal­dyq emes mádenı murasynyń tizimine 2010 jyly engizilgen eken...

Aqyn, qoǵam jáne memleket qaıratkeri Sáken Seıfýllınniń 125 jyldyq mereıtoıy aıasynda uıymdastyrylǵan halyqaralyq týrnırdiń saltanatty ashylýynda Qaraǵandy oblysy ákiminiń jarysqa qatysýshylarǵa arnalǵan quttyqtaýyn onyń orynbasary Abzal Núkenov oqyp berdi.

Qoǵam jáne memleket qaıratkeri, «Qansonar» qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Oralbaı Ábdikárimovtiń, Halyq qaharmandary, tuńǵysh ǵaryshker Toqtar Áýbákirov pen armııa generaly Muhtar Altynbaevtyń bul sporttyq sharaǵa mártebeli meıman retinde qatysýynyń ózi halyqaralyq deńgeıdegi saıystyń salmaǵyn arttyra tústi.

Saıys baǵdarlamasyna saı, búrkit, ıtelgi jáne qarshyǵa syndy aýshy qustar kógershinder men qoıandardy aýlap, túlki tulybyn ustap alyp kelý jáne erkin ushý synaqtary boıynsha jarysty. Sonymen qatar saıys barysynda tazylardyń kórmesi ótip, artynsha júırik ıtter 350-400 metrge jarysty jáne qorytyndy synaq retinde olardyń izshildigi synaldy. Iisshil tazylar túlki, qoıan jáne borsyqty izdep tabýdan synǵa tústi.

«Uly dala murasy» halyqaralyq týrnırine Atyraýdan kelip qatysqan ataqty búrkitshi Arman Qoshqarov bul kúnde balalarynyń da qusbegilik ónerge den qoıǵanyn maqtanyshpen aıtty.

– Meniń balalarym kishkentaı qustar men ań aýlaýǵa áýes. Ákem búrkitshi boldy, osy ónerdiń qyr-syryn maǵan sol kisi úıretken. Qazir meniń qolymda birneshe qus bar, – deıdi ol.

Qazaqstannyń jeti dúrkin jáne álem chempıonatynyń eki dúrkin jeńim­pazy búrkitterdi Mońǵolııa men qyrǵyz elinen satyp alatynyn aıtty. Al bul qustar Qazaqstanda «Qyzyl kitapqa» engizilgendikten, bizde olardy satýǵa tyıym salynǵan.

«Aýshy qustarǵa erekshe kózqaras qajet, – deıdi qusbegi. – Olarǵa basybaıly  menshigim dep qaraýǵa bolmaıdy. Búrkitti 10-15 jyl ǵana ustaýǵa bolady. Sodan keıin oǵan erkindik berip, ushyryp jiberý kerek. Bul – ejelden qalyptasqan ereje. Qyran qus 15-20 jas aralyǵynda kári dep eseptelmeıdi, olar jabaıy tabı­ǵatta ózdiginen ómir súre alady».

Qazirgi tańda jastardyń ata-babadan qalǵan ónerge erekshe qurmetpen qarap, ony damytýǵa qulshynyp júrgeni kóńilge qýanysh uıalatady. Sondaı jastyń biri – el astanasynan kelgen Rýslan Maǵzumov. Ol bes jyl buryn búrkit satyp alyp, óz betinshe qusbegilikpen aınalysyp keledi eken.

– Qazir qustyń tilin bir kisideı bile­tin dárejege jetip qaldym. Jalpy, sport­tyń bul túrinde qatań bolýdyń qajeti joq, olaı bolǵan jaǵdaıda qus sizge degen senimin joǵaltady. Aldymen búrkit sizge baýyr basýy kerek. Ol úshin qusqa kún saıyn bir nemese eki saǵat ýaqy­ty­ńyzdy qıǵanyńyz jón. Ony ýaqytynda tamaq­tandyryp, jıi qolǵa alyp, sylap-sıpap otyrý kerek. Sol kezde qus pen ıesiniń arasynda tyǵyz baılanys ornap, búrkitti ań aýlaýǵa úıretý ońaıyraq bolady, – dep óziniń tájirıbesimen bólisti qusbegi.

Úsh kúngi saıystyń qorytyndysynda Jambyl oblysynan kelgen Serikbolsyn Jalǵasuly «Janqııar» degen qusynyń arqasynda «Úzdik búrkitshi» atanyp, bas júldeni qanjyǵasyna baılady. Atyraý oblysynan at arytyp jetken Arman Qoshqarovqa ekinshi júlde buıyrdy. Al el astanasy atynan synǵa túsken Serik­bek Kúntýǵan qola júldeni qanaǵat etti.

Itelgi synynda Almaty oblysynyń ókili Medet Shálipovtiń «Daýyl» atty qusyna teń keler bolmady. Qyr­ǵyzstannan kelgen Túgelbaı Ábdiqadyrov pen Atyraý oblysynyń turǵyny Erasyl Serikbek bul synda, tıisinshe, ekinshi jáne úshinshi júldeger atandy.

Ushqyr qarshyǵalar arasyndaǵy saıysta «Bozqush» atty qusymen óner kórsetken qyrǵyz aǵaıyn Ábdirasul Qýatovtyń asyǵy alshysynan tústi. Mań­ǵys­taýlyq Erjan Saharbaıdyń qarshy­ǵasy kúmis júldeni qaǵyp tússe, Jambyl oblysynyń qusbegisi Berikbolsyn Baba­jan qola medaldy mise tutty.

Al tazylar arasyndaǵy tartysty dodada kerekýlik Bekbolat Ysqaqovtyń «Saryarqa» atty qumaıyna jeter ıt bolmady.

Jarystyń júlde qory 2,5 mıllıon teńge bolǵandyqtan, jeńimpazdar men júldegerlerdiń qanjyǵasy bos qaıtpady. Aqshalaı syılyqtan bólek, olarǵa medaldar, arnaıy dıplomdar men kýboktar tabys etildi.

Degenmen, osy jarysty uıymdas­tyrýdyń basy-qasynda júrgen ataqty qusbegi Tileýqabyl Esembekuly júlde qory­nyń azdaý bolǵanyna kóńili tol­ma­ǵanyn jasyrmady. «Báıge, kók­par, aqyndar aıtysy, qazaq kúresi degende júldege avtokólik, altyn taı­tuıaq, qomaqty qarjy tigilip jatady. Aldaǵy ýaqytta men bul týrnırdiń júl­de qory­nyń da osylarmen deńgeıles bol­ǵanyn qalar edim», degen tilek aıtty ol.

Jalpy, atalǵan saıysqa qatysýshylar men qonaqtar týrnırdiń joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵanyn atap ótti. «Tas túsken jerine aýyr» degen, sporttyq sharanyń talapqa saı bolyp ótýine, ásirese Shet aýdany ákimdiginiń eńbegi kóp sińgen edi.

«Uly dala murasy» halyqaralyq týr­nırin Mádenıet jáne sport mınıstr­ligi­niń Sport jáne dene shynyqtyrý is­teri komıteti, Qazaqstannyń etnosport qaýy­m­dastyǵy, Qaraǵandy oblysynyń ákim­digi, Qaraǵandy oblysynyń dene shy­­nyq­­tyrý jáne sport basqarmasy, «Qan­sonar» RQB jáne Shet aýdanynyń ákim­digi uıymdastyrǵanyn aıta ketken jón.

 

Qaraǵandy oblysy,

Shet aýdany

 

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Bernııaz KÚLEEV (1899-1923)

Basylym basshylary • Búgin, 14:55

Basylym basshylary - Támımdar SAFIEV (1892-?)

Basylym basshylary • Búgin, 11:28

Elordada Úsh arysqa eskertkish ornatyldy

Rýhanııat • Búgin, 11:14

Almaty álemdik qalalar qataryna qosylady

Aımaqtar • Búgin, 10:57

Atyraýlyqtar taǵy da úzdikter qatarynda

Aımaqtar • 13 Jeltoqsan, 2019

Táýelsizdik – tuǵyrym

Aımaqtar • 13 Jeltoqsan, 2019

Arhıv ǵımaratyna eskertkish taqta ornatyldy

Rýhanııat • 13 Jeltoqsan, 2019

Uqsas jańalyqtar