Qoǵam • 15 Qarasha, 2019

Qoǵamǵa otbasy ınstıtýty qajet

33 retkórsetildi

Otbasy qundylyqtary búginde áleýmettik-turmys­tyq jaıttardyń tasasyn­da qalyp barady. Bútindeı bir otbasynyń júgin arqalaıtyn birqatar er azamattardyń da, jan jylýymen balalaryn uıytyp otyrýǵa tıisti keıbir analardyń da óz mindetine salǵyrt qaraýynyń saldarynan kóptegen shańyraqtan bereke kete bastady. Maman­dar onyń sebepterin otbasy mádenıetiniń tómendigimen túsindirse, elimizdegi ajyrasý kórsetkishteriniń jyldan-jylǵa ulǵaıýy saldarynan balalar quqyǵy nazardan tys qalýda.

Búginde bala, ata-ana, otbasy q­u­qy­ǵ­yn qorǵaý salasyndaǵy mem­le­ket­t­ik saıasat jetildirýdi qajet etip otyr. Derekter boıynsha, álem el­deri­niń ishinde ajyrasý kórsetkishi jaǵy­nan Qazaqstan aldyńǵy oryndar­da tur. Aǵymdaǵy jyldyń birinshi jar­ty­jyldyqta elimizde 63 917 neke tir­kelse, ajyrasqan otbasylar 29 073-ti qu­rap, 45,5 paıyzǵa jetken.

Qoǵamdaǵy osy bir keleńsiz jaıttyń aldyn alý maqsatynda bıyl maýsym aıynan bastap óńirlerde Joǵary sot bastamasymen jáne Aq­parat jáne qoǵamdyq damý mınıstr­liginiń qoldaýymen otbasy sottary janynda «Baqytty otbasy» atty resýrstyq qoldaý ortalyqtary ashylǵan bolatyn.

Resýrstyq qoldaý ortalyǵy qanat­qaqty jobasynyń qorytyn­dysyn talqylaýǵa sot júıesi mamandary jáne ÚEU ókilderi jınalyp, óńir­lerdegi ahýalǵa baılanysty usy­nystaryn ortaǵa saldy.

«Azamattyq bastamalardy qoldaý ortalyǵy» UAQ memlekettik granty negizinde osy jobany júzege asyr­ǵan «Daǵdarysty ortalyq oda­ǵy» ZTB basqarma tóraıymy Zýl­fııa Baısaqovanyń aıtýynsha, jas­óspirimderdi qorǵaýǵa baılanys­ty zańnamaǵa ózgerister engizý ýaqyt kúttirmeıdi. Sebebi ajyrasý barysynda taraptardyń bir-birine degen renishi balalardy keleńsiz jaıttarǵa kýá bolýǵa májbúrlep otyr. Ondaı jaǵdaılarda bala jaltaqtap, ábigerge túsedi. Ajyrasý jaǵdaıynda balalar ata-anasynyń jaýapkershiligi birdeı ekenin túsinýi tıis. Zýlfııa Baısaqova munymen qosa otbasyn saqtap qalý maqsatynda daǵdarysty resýrsty ortalyqtar qyzmeti sot júıesinen qashyqtyqta júzege asqany durys dep biledi. Iаǵnı, Azamattyq hal-aktilerdi tirkeý orny nekeni zańdastyryp qana qoımaı, otbasylyq ómirge qatysty tereń maǵulmattar beretin ortalyqqa aınalsa ıgi. Ondaı ortalyqtar AHAT janynda jekelegen ınstıtýt retinde otbasy mádenıetin qalyptastyrýǵa yqpal etýi qajet.

Joba aıasynda Nur-Sultan, Almaty, Qaraǵandy, Atyraý, О́ske­men, Taraz, Petropavl jáne Qos­tanaı sııaqty elimizdiń 8 qala­synda 12 ortalyq pen 4 kabınet jumys istedi. Onda psıhologtar, áleýmettik qyzmetkerler, zańgerler men medıatorlar otbasyn qurý men ajyrasýǵa jol bermeý baǵytynda keńester bergen bolatyn. «Baqytty otbasy» áleýmettik jobasynyń sarapshysy Elvıra Vatlına atap ótkendeı, resýrs­ty ortalyqtarǵa ótinish bergen 2030 otbasy músheleriniń 774-i tatýlasýǵa da­ıyn ekendikterin bildirgen. Alaıda, shańy­raq kótergenderine 1-2 jyl bol­ǵan jas otbasylar balasynyń bar ekendigine qaramastan, ajyrasýǵa jyldam sheshim qabyldaǵan. Al úılengenderine 5-10 jyl bolǵan otba­sylarǵa úshinshi jaqtyń yqpaly, bala kótermeý, turmystyq qıyndyqtar, er adamnyń qol kóterýi sııaqty sebep­ter yqpal etken. Ajyrasýǵa kóp jaǵdaıda áıelder bastamashy bol­sa, derekter boıynsha ótinish bergen­derdiń 1397-si áıelder, al 268-in er adam­dar quraıdy. Al shaǵym túsirgen 1602 otbasynda túgeldeı balalary ósip keledi.

Jambyl oblystyq sotynyń sýdıasy, otbasy soty qanatqaqty jobasy­nyń úılestirýshisi G.Asyl­bek respýblıka boıynsha ajyrasý kórsetkishteri joǵary ekenin alǵa tarta otyryp, sottar tájirı­besindegi kórsetkishterge toqtaldy. Al qanatqaqty joba júzege as­qan merzimde ajyrasýǵa ótinish bergen­derdiń 20-30 paıyzy tatýlasýǵa kelisim berip, 25 paıyzy ajyrasýdan bas tartqan. Ajyrasý shaǵymdary buryn sottarda qaralǵanmen, onyń sebep-saldary kóp jaǵdaıda eskeri­le bermeıtin. Qazirgi kezde kásibı mamandar ózara yqpaldastyq, memorandýmdar aıasynda jumys istep jatsa, aldaǵy ýaqytta bilikti mamandar shtatyn qurýǵa oblystyq ákimdikter atsalysýy qajet, deıdi maman.

Qostanaı oblysy boıynsha resýrstyq ortalyqtyń úılestirýshisi N.Kasıýk respýblıka boıynsha ajyrasý kórsetkishteri joǵary aımaqtardyń biri retinde aımaqta 2019 jyly 8 aı­da 65 paıyz bolsa, tipten jergi­lik­ti turǵyndar turatyn, týý kórset­kishi joǵary sanalatyn Amangeldi, Jangeldi aýdandarynda ajyrasý kór­setkishi 40 paıyzǵa jetkenin atap ótti. 2018 jyly oblys boıynsha 55 paıyz bolsa, atalǵan aýdandarda 14 paıyzdy quraǵan. Onyń sebepteri kóp jaǵdaıda AÁK alýmen baılanysty bolǵan. Mamannyń aıtýynsha, turmystyq jaǵdaılardyń qıyndyǵy ajyrasýǵa sebepshi negizgi máseleniń biri. Mundaı kereǵar jaıttar óńir­diń damýyna da keri áserin tıgizedi. О́ńirdegi qystyń uzaq merzimge sozylýy sharýashylyqtarda belsendi is-qımyldy qajet etedi. Al shańyraqtar shaıqalsa, tirlikten de bereke ketedi. Sondyqtan otbasy jaýapkershi­li­gin arttyrý jumystaryn jetildirý qajet, dedi N.Kasıýk.

Shyǵys Qazaqstan oblysy О́skemen qalasyndaǵy resýrstyq ortalyq jetekshisi N.Ahmetqalıevanyń aıtýynsha, joba ýaqyttyń tyǵyz bolǵanyna qaramastan, nátıjeli boldy. «Biz alǵashqylardyń biri bolyp azamattardy qabyldaý oryndaryn sottardan qashyq, baqylaý, tekserý aýmaqtarynan tys jerlerde ótkizýdi usynǵan bolatynbyz. Sottarmen birlesken jumys barysynda, áleýmettik jelilerdegi aqparattyq jumystardyń nátıjesinde ortalyqqa er adamdar da kele bastady. Kóp jaǵdaıda ajyrasýǵa bastamashy bolatyn áıelder ekeni anyqtaldy. Al joba bastalǵan maýsym aıynda ajyrasý kórsetkishi 60 paıyz bolsa, qazirgi kezde 49 paıyzǵa tómendedi» deıdi maman.

Túrkistan oblysy boıynsha kóp balaly analar birlestiginiń basshysy B.Ordabaeva otbasylyq ómirge er balany da, qyzdy da daıyndaý jaýapkershiligi nazardan tys qalyp bara jatqanyn aıtady. Balaǵa tıisti bilim berý, eline laıyqty azamat etip tárbıeleý árbir otbasynyń jaýapty mindeti desek, búginde demografııalyq kórsetkishi joǵary qazaqy óńir­degi ajyrasý kórsetkishteri alańdaý­shy­lyq týǵyzady. Mysaly, 2019 jyly nekelesýge 10 myńnan astam ótinish kelip tússe, 2500 ajyrasý faktileri tirkelgen.

Atyraý oblysy otbasylyq soty janyndaǵy resýrstyq ortalyq jetek­shisi A.Tahıtalıeva atap ótkendeı, aǵym­daǵy jyldyń 9 aıynda ortalyq­qa 1515 shaǵym kelip túsken. Al re­sýrs­ty ortalyqtyń belsendi jumy­synyń nátıjesinde ajyrasý raıynan qaıtyp, tatýlasyp jatqan otbasy­lar bar ekeni qýantady. Aımaq maman­daryn jas otbasylardyń jaýap­ker­shi­­likti sezinbeýi, al eresekterdiń ómir­­lik máselelerdi qabyldaýda je­ńil­­tek­­tikke salynatyny alańdatyp otyr.

Osy qysqa merzim ishinde júzege asqan qanatqaqty joba kóptegen ot­basylardyń qaıta tabysýyna yqpal etti. Turmys taýqymetiniń tasasynda qalǵan qundylyqtardy dáripteýde, otbasy músheleriniń jaýapkershiligin túsindirýde qoǵamdyq uıymdar jaqsy nátı­jelerge qol jetkizdi. Biraq kási­bı mamandardyń keńesine zárý bolyp otyrǵan shalǵaıdaǵy aýyldar qan­shama? Osy oraıda mamandar mem­lekettiń azamattyq qoǵammen belsendi jumysy jalǵasyn tabýy tıis degen tujyrymǵa kelip otyr.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Kúlki kerýeni № 24

Rýhanııat • Keshe

Reıtıngte joǵarylady

Kásipqoı boks • Keshe

«Altyn saqa» úzdikteri anyqtaldy

Ulttyq sport • Keshe

Qazaq áni Nıý-Iorkte shyrqaldy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar