Qarataý nege qaharly?

Kim kináli? Taý-tasty timiskilep, ken izdegender me? Álde qoldaryna qa­rý alyp, ań-qus kórse jappaı jaıratyp tastaıtyn ańshylar ma? Iá, bir kezde erinbegenderdiń bar­lyǵy ańshy atandy. Bireýler ańdy qyzyq úshin qyrdy, ekinshisi kúnkóris úshin atty. Aqbókenniń múıizi qundy, kózderi muń­ly bolatyny osy kez. Sırep qal­ǵan ań-qusty ken izdeýshiler men jer qa­zýshylar da úrkitti. Qalǵany qasqyr­dyń azy­ǵyna aınaldy.

Janýarlar dúnıesin qorǵaý jó­nindegi Úkimet qaýlysynan soń jaǵ­daı birshama túzelip keledi. Qarataý silemderinen sońǵy kezde arqar, qa­ban, qaraquıryq ushyrasyp qalyp júr. «OhotZooPromО́B» MQK men oblystyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspeksııasy qyzmetkerleri oblys aýmaǵyndaǵy erekshe qorǵalatyn jerlerde, sondaı-aq alys jaıylymdarda Qazaqstannyń «Qyzyl kitabyna» kirgen jabaıy ańdar kóbeıip keledi dep qýanyp otyr.

Iá, jabaıy ań-qus – dala sáni, memleket baılyǵy. Ony «ıesi joq eken» dep ońdy-soldy qyra berýge bolmaıdy. «Ittiń ıesi bolsa, bóriniń Táńirisi bar» demekshi, jabaıy ań-qustardyń da suraýshysy, izdeýshisi bar. Degenmen, sony bile tura qyzyq qýǵan nemese «qyzylsyraǵandar» bes qarýyn asynyp dala kezip ketkenderin qoıa almaı júr.

Sózimizge tıek izdep kórelik. Ob­­lys­tyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ıns­­pek­sııasy «OhotZooPromО́B» res­pýblıkalyq MQK qyzmetkerlerimen bir­lesip tabıǵat zańdylyqtaryn saq­taý jáne qadaǵalaý maqsatynda byltyr reıd uıymdastyrǵan. Sozaq aýdany Qyzemshek-Taıqońyr tas jolynda olar «VAZ-21214» markaly avtokólikti toq­tatady. Al kólik ishinde aqbóken eti jatyr edi.

Sozaq aýdandyq soty Erbol Ábi­shevti Qylmystyq Kodeks­tiń 337-baby 4-bóliminiń 2 tarmaǵymen kináli dep ta­ýyp, ony bir jarym jyl merzimge ań
aý­laý quqyǵynan shektedi. Onymen birge bolǵan Nurlan Tileýbaev pen Baǵdat Shoqanov ta tıisti jazalaryn aldy.

Túrkistan qalalyq ishki ister bas­­qarmasy, tabıǵat qorǵaý polı­sııa ınspektory, oblystyq orman­ sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspeksııasy men Oty­rar orman sharýashylyǵy qyz­met­kerleri Qarataý bókterindegi Yrbaqty ózeniniń basynda Úshkekil atalatyn jer­ge kelgende óz kózderine ózderi senbedi. Tabıǵat aıasynda shatyr quryp demalyp jatqandardyń munda «jan-jaqty josparlarmen» kel­genderi kórinip turdy. Olarda myl­tyqtyń neshe atasy bar eken. Bul azdaı 5 rasııa, 3 dúrbi, 2 ańshy pyshaǵy, kóp­tegen oq ákelipti. Myltyqtaryna qııan­daǵyny taban jolyna deıin jaqyn­datyp ákeletin optıkalyq kózdegish ornatylypty.

Inspektorlar jaz qyzyǵyn taý bók­terinde tamashalap, saýyq-saı­ran salyp jatqandardan ká­dim­gideı kúdiktendi. Beker kúdik­tenbepti. Olardan 1 qaban, 4 Qa­rataý arqarynyń eti tárkilendi. Tekserip kórse «saıahatshylardyń» biri Almaty qalasynan kelipti. Respýb­lıkalyq sport kolledjiniń muǵalimi kóri­nedi. Al senimdi serigi shymkenttik bolyp shyqty.

Almatydan kelgen Q.Ábishevke 1 mıl­lıon 982 myń teńge aıyppul salyndy. Tárkilengen myltyqtar men oqtar oblystyq ishki ister depar­tamenti tylmen qamtamasyz etý basqar­ma­synyń qarý-jaraq qoımasyna ótki­zilgen.

Joǵarydaǵy qadaǵalaýshy quram taǵy bir reıdtik is-shara barysynda Arys qalasy aýmaǵynan túnde ań aýlap júr­gen kúdiktini quryqtaǵan. Tekserý barysynda onyń búginde joıylyp ketý aldynda turǵan qaraquıryqty atyp alǵany belgili boldy. Arys qala­lyq sotynyń úkimimen Ryskeldi О́mir­zaqovtan memleket paıdasyna 389 800 teńge óndirildi.

«Saıram-О́gem» memlekettik ult­tyq tabıǵı parkiniń qyzmetkerleri Ulyjurt shatqalynda «Qyzyl kitap­qa» engen «Menzbır» sýyryn zańsyz aýlaǵan Qudııar Shoqanovty ustaǵan. Qazy­ǵurt aýdandyq soty oǵan eki jyl bas bostandyǵynan shekteý jazasyn taǵaıyndaǵan.

Keltirilgen derekter oblystyq or­man sharýashylyǵy jáne janýar­lar dúnıesi aýmaqtyq ınspeksııa­synyń qujattarynan alyndy. Bul ańshylyqpen zańsyz aınalysý­shy­lardyń qolǵa túskenderi ǵana. Al ań men qusty zańsyz atyp, jasyrynyp úlgergenderi qanshama?! Saıyn dala men taý qýysynda qanshama ań­nyń qýyrdaqqa aınalǵanyn kim sanaı alǵan?! Sondyqtan olardyń joıy­lyp nemese azaıyp ketýinen saq­tanýymyz kerek. Buǵan tek tıisti me­­keme qyzmetkerleri jaýapty degen jańsaq uǵym. Tabıǵatty, onyń qoı­naýyndaǵy balyqty, flora men faý­na tepe-teńdigin saqtaý barsha adam­­nyń boryshy desek, joǵarydaǵy jaýapkershilikten eshkim de qashyp qutyla almaıdy.

Desek te, suǵanaqtyq sor bolyp jabysatynyn sezgisi kelmeıtinder áli de bar. Aıtalyq, Túrkistan ob­lystyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ıns­peksııasy qyzmetkerleri júr­gizgen reıd barysynda Shar­dara sý qoımasyna úrmeli rezına qa­ıy­ǵymen túsip, akkýmýlıator ar­qyly elektr togyn qosyp balyq aýlap jatqan jerinen Keles aýda­­­nynyń turǵyndary Bekzat Ere­jepov pen Ser­jan Saparov ustalǵan. Olardan aıǵaq retinde 35 kılo sazan alynǵan. Shardara aýdandyq soty ekeýin de bir jyl alty aı bas bostandyǵynan shek­teý týraly úkim shyǵardy. «Balyq­shylar» tabıǵatqa 114887 teńge zalal keltirgen. Zalaldy óndirý isi Shardara aýdandyq soty arqyly qaralý ústinde. Atalǵan ınspeksııa men «OhotZooPromО́B» MQK qyzmetkerleri birlesip jasaǵan reıd barysynda sondaı-aq Shardara sý qoımasynda shalqyp júrgen kelestik Álaıdar Abdýrahmanov pen Nursultan Qadyrbekov qolǵa tústi. Olardyń shal­qardan oljalaǵany 20 sazan, 60 móńke, 1 som, 1 kókserke, 1 jylanbas balyǵy eken. Bular da jazasyz qalǵan joq. Mem­leket paıdasyna 102 995 teńge óndi­rilmek. «Ýyldyryq» reıdtik is-sharasy barysynda kelestik Muqtar Rysbaev pen Anashbek Ahmetov te us­talyp qaldy. Olardyń aıdynnan aýla­ǵany 16 sazan, 4 móńke balyǵy. Bul ekeýi endi úsh jyl boıy qarmaq ustamaıtyn boldy. Memleket paıdasyna 50500 teńge tólep qutyldy.

J.Álimbetov pen N.Patashov ta Shar­dara sý qoımasynan paıda tappaq bol­ǵandar. Ekeýiniń qorjynynan 60 kılo balyq tárkilendi. Sot olarǵa da tıisti jaza taǵaıyndady. Memleket paı­dasyna 180 587 teńge óndirildi. Arys aýdany aýmaǵyndaǵy Kóksaraı sý qoımasynda qytaı torymen balyq aýlap júrgen Erkebulan Erikov bir ózi 243 kılo balyq aýlaǵan. Sóı­tip tabı­ǵatqa 327 240 teńge zalal keltirgen. Sot bul qarjyny memleket paıdasyna óndi­rip berdi.

Jýyrda Shardara sý qoımasynda jan shoshyrlyq bir oqıǵa boldy. Sý qorǵaý ınspektorlary tún­gi reıd kezinde aıdynda beısa­ýat júrgen­derdi baıqap qalady. Buza­qylar boı tasalamaq bolyp qashqanymen, qaıyq­tary qaıyrlap qalady. Osy kezde ja­qyndap qal­ǵan ınspektorlarǵa qarata 16 ka­lıbr­li myltyqpen oq atylady. Oq qoryqshynyń aıaǵynan tıgen. Buzaqy­lar ınspektordyń uıaly telefonyn alyp taıyp turady. Alaıda, olar kóp keshikpeı tártip saqshylarynyń qo­lyna tústi. Oq atqan brokonerdiń ákesi bolyp shyqty. Osy is boıynsha qazir sotqa deıingi tergeý amaldary júr­gizilýde.

Al Qarataý memlekettik tabı­ǵı qoryǵynyń jáne Kentaý qala­lyq ishki ister basqarmasynyń qyz­metkerleri Qursaı shatqalynda bir arqardy qozy­symen sulatqan Baýyr­jan О́mirbekovti reıd barysynda toqtatty. Kentaý qa­la­lyq soty ony eki jarym jylǵa bas bos­tandyǵynan shektedi. Odan memleket paıdasyna 17 mıllıon 43 myń teńge óndirilmek.

Biz mingen mashına Qarataýdy bók­ter­lep júıtkip keledi. Shý jazy­ǵyna deıin sozylǵan ulan-ǵaıyr dalada bir­de-bir ań ushyraspady. Tipti kezinde qadam basqan saıyn aldyńnan orǵyp qasha jóneletin qoıan da kórinbeıdi. Ańy men qusy joq dala sulý kórine me? Kóńi­limiz qulazyp kele jatty.

Qaıtar jolda Qarataýdyń basyna bult úıirilgenin kórdim. Taý qabaǵyn túıip turdy. Qarataý kimge qaharlandy eken?

Sabyrbek OLJABAI,

jýrnalıst

Túrkistan oblysy

R.S. Osy materıal jazylyp jatqanda «Betpaqdalaǵa aqbókender orala bastapty» degen súıinshi habar estidik. Su­lýlyqqa myltyq kezenetinder dala erkelerin úrkitpese eken dep tiledik ishteı. Jaraly janýar kórsek etimizden et kesip alsa da emdep jibergimiz keledi. Bálkim, bul talaı qýǵyn-súrginge urynyp, tuqymy tuzdaı quryp bara jatyp qaıta kóbeıe bastaǵan aqbókender men qaraquıryq, elikterge  degen aıaýshylyq se­zimnen de shyǵar-aý.

Kúrsinbeshi, kıeli taý! Arqaryń men taýteke shyńdaryńda bolat tuıaqtarymen dúrsildetip júredi áli...