Ekologııa • 18 Qarasha, 2019

Sortań jer sharýashylyq sory

51 retkórsetildi

BUU málimeti boıynsha, búginde álemniń keıbir elderinde topyraqtyń qunarsyzdanýy men tuzdanýy 50 paıyzǵa jetken. Qazaqstanda topyraqtyń tozýyna baılanysty sala mamandary únemi dabyl qaǵyp, jer qabatyn saýyqtyrý máselesin jıi kóterip keledi.

Sońǵy derekter boıynsha, elimiz­diń keıbir oblystarynyń terrı­torııasynyń 30-40 paıy­zy qunarsyz. Jer anany saýyq­tyrýǵa baılanysty arnaıy zań qabyldaý kerek degen mamandar aldaǵy on shaqty jylda bul kórsetkishterdiń ulǵaıyp ketý qaýpi bar eken­digin aıtady.

О́.Ospanov atyndaǵy Qazaq topy­raq­taný jáne agrohımııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda osy taqyrypta ótken kon­ferensııaǵa onnan astam ǵy­lymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵalym­­dary qatysyp, sor­tań jerlerdi saýyq­tyrý máse­le­sin talqylady. Aýyl sharýa­shylyǵy ǵylymynyń doktory Abdolla Saparuly ekono­mı­­kalyq kór­setkishterdi ne­gizge ala otyryp, jerdiń tuz­daný saldaryna toqtaldy.  Maman­dar sortań qabattardy joıý úshin topyraqtyń qunaryn saq­taý týra­ly zań qajet deıdi. Osyn­d­aı zań Eýropa elderiniń b­á­rinde bar. Kedendik odaqqa kire­tin Reseı men Belarýste de jer­di qorǵaıtyn zańdar qabyl­danǵan. Atalǵan elder aýyl sha­rýashylyǵy ónimderin óndirýde bizden oq boıy ozyp keledi. 

Konferensııada sóz alǵan aýyl sharýashylyǵy ǵylymy­nyń doktory S.Asylseıituly sharýalardyń qolyndaǵy teh­nıkalardyń jyldan-jy­lǵa tozyp bara jatqany sharýa­shy­lyqtyń damýyna kedergi keltire­ti­nin atap ótti. Búginde zamanaýı teh­no­logııalardy engizý, salany sıfrlan­dyrý ýaqyt talaby. Al tozǵan teh­­nı­kasynyń betine qarap otyr­ǵan sharýa­nyń jaǵdaıy turaq­ty emes, kóli­gi isten shyq­sa tabysy da azaıady. Bul ba­ǵyt­ta aımaqtaǵy ákimdikter ar­naıy monıtorıng júrgizip, sharýa­lardyń ujym bolyp eńbek etýine qoldaý kórsetkeni abzal. Sharýalarǵa tehnıkalardy lızıngpen alý barysynda da pa­ıyz jeńildikterin jasaý biraz jyl­dan beri kún tártibinen túspeı keledi.

Osy oraıda daqyldarmen qatar jemis-jıdek, kókónis alań­­daryndaǵy topyraq qu­naryn saqtaýda bilikti mamandar tájirıbesi qajettigin qoz­ǵaǵan ǵalymdar ónimdilikti art­tyrýdy maqsat etetin sharýa­shylyqtar aldaǵy jyldarda topyraqty saýyqtyrý másele­sine sergek qaraý tıistigin aıtady. Qunary mol topyraq – sa­lamatty densaýlyqtyń ke­pili. Sonymen qatar topy­raq­­tyń qunaryn arttyrýda aýys­paly egisterdiń mańyzy bar. О́ńdelgen egistik jerlerge kóp­jyldyq shóp ósirý men aralyq daqyldardy jasyl tyńaıtqysh retinde paıdalaný, taǵy bas­qa keshendi baptaý jumystary organıkalyq quramdy qalpy­na keltirýge múmkindik bere­di. Jer jamylǵysyn sortań­­nan aryl­tý máselesin qozǵaǵan B.Jek­sen­bın, B.Ámirov, basqa da mamandar topyraqty zań­men qor­ǵaý kóptegen túıtkildi máse­leniń sheshilýine yqpal etedi dep atap ótti.

 

 ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Kitaphana kóbeıgen elde qylmys azaıady

Ádebıet • Búgin, 15:14

Zańsyz qarý-jaraq satqandar sottaldy

Qoǵam • Búgin, 12:50

Igerilgen ınvestısııanyń ıgiligi

Aımaqtar • Búgin, 12:37

Taraz: Bilim oshaǵyndaǵy zańsyzdyqtar

Aımaqtar • Búgin, 11:20

Abaıdyń dombyrasy qandaı bolǵan?

Abaı • Búgin, 11:09

Uqsas jańalyqtar