100 • 21 Qarasha, 2019

Taralym hám qaralym

26 retkórsetildi

Sandyq tehnologııaǵa suranys artyp, sarytap bolǵan basylymdar sórelerde sol kúıi satylmaı qalyp jatqan tusta taralym týraly áńgime qozǵaýdyń ózi qanshalyqty mańyzdy edi? Osy maqalaǵa otyrar aldynda dál osyndaı qalyń oıdyń qaqpaqylynda qalyp qoıǵan jaıymyz bar-tyn... 

Iá, taralym – gazet bitkenniń «taǵ­dyryn» sheshetin birden-bir negizgi faktor ekendigin moıyndasaq, onda ınternetpen ıyq tirese «jaǵalasyp» kún keship jatqan «jankeshti» basy­lymdardyń búgingi jaı-kúıin aıtpaı-aq uǵynǵandaı bolasyz.

Naryqta óndirilgen kez kelgen taýa­r sekildi gazettiń de ǵumyry onyń satylymy men taralymyna tikeleı baılanysty. «Ár dáýirdiń óz gazeti bolatyny sııaqty, sol basylymdardyń da óz oqyrmany qosaqtala týylatyny ta­ǵy bar», deıdi biz úlgi tutqan úlken býyn.

Ǵıbratty oımen astasqan ǵaqlııa sózdiń basylymy óziniń ǵasyrlyq ǵumyrynda oqyrmannan kende bolyp kórgen emes. Aıtylǵan sózi ala­shynyń qulaǵyna anyq jetip jatty. Bul gazet shyǵarý mıs­sııa­syndaǵy basty maqsattyń oryn­­dalǵandyǵyn ańǵart­sa kerek. О́ti­miz jarylyp ketse de, myna nár­seni moıyndaýǵa tıispiz, qazaq bas­pasózi tek qazaq oqyrmanyna ǵana qaryzdar! Sondyqtan biz úshin oıly oqyrmannyń orny bólek. Olardan asqan olja bola qoımas...

Ultyna ulaǵatty sóz usynǵan «Ushqynnyń» zańdy murageri bolyp esep­teletin «Egemenniń» júrip ótken júz jyldyq joly – qatparly qazaq tarı­hynyń tasqa qashalǵan shynaıy shejiresi. Paraqtaǵan saıyn parasat pen paıym tógilip túsetin eski gazet­terden ár jyldardyń esebin alyp kór­dik. Talaı jyldardyń taby siń­gen ti­gindilerden ár on jyl saıyn­ǵy oqyr­man sanyn naqtylaýǵa tyrys­tyq.

Sonyń barysynda 500 ǵana taralymmen taralǵan basylymnyń bir­te-birte oqyrmany qosylyp, ta­­nymaldyǵynyń arta túskenin anyq­­tadyq. Áıtpese araǵa on jyl salǵanda, ıaǵnı 1929 jyly gazet tırajy 10 myńnyń ústine shyǵar ma edi. Sodan ári taralymda tek ósý prosesi baıqalady. Gazet 1939 jyly – 57 myń dana, 1949 jyly – 65 myń dana, al 1959 jyly – 88 myń danamen jaryqqa shyǵyp otyrypty. Basyna baq qonǵan basylym «júzmyńynshy» oqyrmanynan 1969 jyldyń ózinde-aq súıinshi surap úlgergen. Tipti, sol jylǵy taralym 130 myńnan da asyp jyǵylypty. Odan keıingi on­jyldyqtarda da turaqty ósý tir­kelgen. Máselen, 1979 jyly oqyrman sany 143 myńǵa jetipti. Ult janashyryna aınalyp, aırandaı uıy­ǵan gazet ujymy «ekijúzmyńdyq» mejeni egemendiktiń eleń-alańynda-aq eńsergen bolyp shyqty. Bul – 1989 jyl bolatyn. Tek táýelsizdiktiń al­ǵashqy jyldarynda ǵana oqyrman qarasy sál ortaıyńqyraǵan. Qar­jy­lyq qıynshylyq qyspaqqa al­ǵan, onyń ústine gazet redaksııasy Arqaǵa qonys aýdaryp, astan-kes­ten bolyp jatqan 1999 jyly «el gazetiniń» oqyrmany 50 myńnyń aına­lasyna ǵana shoǵyrlanypty. Taǵy bir onjyldyqty artqa tasta­ǵanda (2009 jyly) qazaq baspasózi­niń qarashańyraǵy sanalatyn ba­sy­­lymnyń taralymy 150395 da­naǵa deıin ósken. Taralymnyń eń sha­ryqtaǵan jyly – ol 2016 jyl eken. Bul jylǵy taralym – 210932 dana. Al júz jyldyq mereıtoıyn atap ótkeli otyrǵan irgeli ujymnyń bıylǵy «tabysy» – 193070 dana.

Mine, «eki júz myńnyń» aınalasynda turaqty oqyrmany bar «Egemenniń» endigi jerde ekinshi tynysy ashylǵandaı. Ol – gazettiń saıt­taǵy nusqasy edi. Boıaý ıisi bur­qyraǵan basylymdy qolǵa alyp oqymasa da, beder-beınesi bólekshe gazetti árkim úıi men jumysynan shyqpaı-aq, tipti, shetelde júrip te telefonymen «aýdaryp-tóńkerip» aqtara beretin zaman týdy.

2005 jyldyń sońyn ala «egemen.kz» domeni boıynsha tirkelgen ın­ternet-portaldyń da ıgiligin kórip jatqan ısi qazaq balasy jeterlik. Áý basta kúnine 300 qaralymmen ǵana bastalǵan vırtýaldy gazet jumysy búginde bar jaqsysyn 10 myńnyń ústindegi paıdalanýshy­symen kúndelikti bólisip otyr. In­ternettegi jumys bastalǵan jylǵy qaralym – 18 myń adamdy qurasa, 2018 jyly bul kórsetkish – 3844122 adamǵa jetken. Al «Google.analytics»-tiń bergen málimetteri boıynsha bıylǵy jyldyń qarashasyna deıingi saıtqa kirgen oqyrman sany 3490331-ge jetip jyǵyldy. Mine, gazetten bólek, «Egemenniń» ınternettegi «ıgiligine» osynshama paıdalanýshy ortaq­tasyp otyr. Táńir tileýimizdi berse, keler jylǵa deıin 4 mıllıonǵa da taıaıtyn túrimiz bar. Bul – ulttyq múdde jolynda uıysqan ujymnyń ortaq jeńisi.

Buqarasyna bederli sóz bere al­ǵan basylymnyń ǵana bási bıik bolatyny beseneden belgili. El­diktiń úni «Egemenniń» endigi jer­de de baǵyndyrar bıigi eńsegeı bol­ǵaı! Qasıet qonǵan qasterli qara sha­ńyraqtyń oıly oqyrmany áste ortaımasyn dep tileıik. Barsha qazaqtyń «kózi, qulaǵy hám tili» bola bilgen gazettiń aıtary anyq, boıaýy qanyq bolsyn!

 

Amangeldi QIIаS,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Kúlki kerýeni № 20

Rýhanııat • Keshe

Haliń qalaı, Qostanaı?

Aımaqtar • Keshe

«Iokerıtten» jeńildi

Hokkeı • Keshe

Qazaqstan tórtinshi topta

Fýtbol • Keshe

Pedagogterge paıdaly shara

Rýhanııat • Keshe

Onlaın-oqyrman

Tehnologııa • Keshe

Sý basý qaýpi joq

Qoǵam • Keshe

Baspanaly bolyp, baqytqa bólendi

Baǵdarlamalar • Keshe

Ábishtanýdyń áz álipbıi

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar