Parlament • 22 Qarasha, 2019

Halyqaralyq áriptestikti arttyratyn qujattar qabyldandy

22 retkórsetildi

Keshe Parlament Senatynyń Tóraǵasy Darıǵa Nazarbaevanyń tóraǵalyǵymen palatanyń jalpy otyrysy ótti. Onda halyqaralyq birqatar qujat ratıfıkasııalandy.

Joldybaı BAZAR,

«Egemen Qazaqstan»

 

Senat otyrysynda birinshi kezekte TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń aq­parattyq tehnologııalar sala­syn­da­ǵy qylmystarmen kúrestegi yntymaq­tastyǵy týraly kelisim ratıfıkasııalandy.

Zań jobasy boıynsha Senatta Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev baıan­dama jasady. Qujat qatysýshy mem­le­ket­terdiń aqparattyq tehnologııalar salasyndaǵy ulttyq zańnamasyn ja­qyndastyra otyryp, osy saladaǵy qyl­mystarmen kúrestiń halyqaralyq sheńberin keńeıtedi jáne nyǵaıtady.

Kelisimdi ratıfıkasııalaý TMD-ǵa múshe memleketterdiń ózara is-qımylyn jandandyrýǵa, aqparattyq tehnologııalardy paıdalana otyryp jasalǵan qylmystardy anyqtaý, jolyn kesý jáne ashý jónindegi júrgiziletin birlesken vedomstvoaralyq profılaktıkalyq, jedel-izdestirý is-sharalarynyń jáne arnaýly operasııalardyń nátıjeliligin arttyrýǵa múmkindik beredi.

Sondaı-aq senatorlar Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy Memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktteri týraly úkimetaralyq kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalady.

О́z kezeginde Indýstrııa jáne ın­fra­qurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov Hattama arqyly «Sarytóbe» jáne «Aýhatty» avtomobıl ótkizý pýnktteriniń mártebesin halyqaralyq ekijaqtydan halyqaralyq kópjaqtyǵa aýystyrý, sondaı-aq qazaqstandyq «Novovoskresenovka» ótkizý pýnktiniń ataýyn «Sypataı batyr» dep ózgertý týraly ózgerister engiziletinin aıtty.

Hattamany ratıfıkasııalaý «Qa­rasý» jáne «Qordaı» ótkizý pýnktteriniń júktemesin jeńildetýge múmkindik beredi, sondaı-aq shekara mańyndaǵy yn­ty­­maqtastyqty jaqsartýǵa jáne tu­tas­taı alǵanda elimiz úshin Qyrǵyz­stanmen saýda-ekonomıkalyq qatynas­tardy odan ári damytýǵa qolaıly jaǵdaılar jasaıdy.

Senator M.Joldasbaev shtat birlik­teriniń sanyn kóbeıtý máselesi qalaı sheshiletindigin surady. UQK tóraǵa­synyń orynbasary – Shekara qyzmetiniń dırektory Darhan Dilmanov kirýge jáne shyǵýǵa pasporttyq baqylaý kabınalary qosymsha ornatylatynyn, bul ótkizý rejiminiń saqtalýyn qamtamasyz etetinin habarlady.

Palata, sondaı-aq Aqparatqa kirý, she­shimder qabyldaý prosesine jurt­shylyqtyń qatysýy jáne qorshaǵan ortaǵa qatysty máseleler boıynsha sot ádildigine qol jetkizý týraly kon­vensııaǵa Lastaýyshtardyń shyǵaryn­dylary men tasymaldarynyń tirke­limderi týraly hattamany ratıfıkasııalady.

Zań jobasyn Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev tanystyrdy.

Hattama Orhýs konvensııasynyń bir bóligi bolyp tabylady jáne 2003 jylǵy 21 mamyrda Orhýs konvensııasy taraptarynyń kezekten tys keńesinde qabyldandy.

Qujat lastaýyshtardyń shyǵaryn­dylary men tasymaldarynyń tirke­limderi týraly alǵashqy zańdyq turǵydan mindetti halyqaralyq qujat bolyp tabylady. Ony qabyldaý jurtshylyqtyń aqparatqa qoljetimdiligin keńeıtedi, jurtshylyqtyń qorshaǵan ortany lastaýdyń aldyn alýyna jáne ony azaıtý salasyndaǵy sharalarǵa qatysýyna yq­pal etedi.

Hattamaǵa qosylý Orhýs konvensııa­syn iske asyrý aıasynda Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Birikken Ulttar Uıy­myna múshe basqa memlekettermen yn­tymaqtastyǵyn nyǵaıtýdyń qısyndy jalǵasy bolyp tabylady.

Senat otyrysynda «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq akti­lerine dene shynyqtyrý jáne sport máseleleri boıynsha ózgerister men to­lyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy eki oqylymda qaraldy. Zań joba­sy jóninde negizgi baıandamany Máde­nıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıym­qulova jasady.

Zań jobasynyń maqsaty – joǵary jetistikter sportynda dopıngti qol­dan­ǵany úshin jaýapkershilikti kúsheıtý máseleleri boıynsha dene shynyqtyrý jáne sport salasynda Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń qoldanystaǵy zańna­malaryn jetildirý, sondaı-aq sportta demeýshilikti quqyqtyq reglamentteý.

Zań jobasymen birqatar zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engiziledi.

Qosymsha baıandama jasaǵan senator Sergeı Ershov zań jobasynyń mańyzdy jańalyqtaryn aıtty:

- Paralımpıada oıyndarynyń chem­pıon­dary men júldegerleriniń tilegin eskere otyryp, olarǵa tómengi qabat­tarda nemese lıftileri bar turǵyn úıler­den, al tirek-qozǵalys apparatynda derti bar Paralımpıada oıyndarynyń chempıondary men júldegerlerine ekinshi qabattan joǵary emes turǵyn úı alý quqyǵyn berý;

- dene shynyqtyrý jáne sport salasynda demeýshilik kómek kórsetý jónindegi saıasatty iske asyratyn Biryńǵaı operator qurylady. Biryńǵaı operator qyzmetiniń negizgi maqsaty – dene shynyqtyrý men sportty turaqty damytýdy qamtamasyz etý.

Zań jobasy, sondaı-aq negizgi maq­saty sýrdlımpıadalyq sport túrleri bo­ıynsha múgedek sportshylar arasynda dene shynyqtyrý men sportty da­mytýǵa járdemdesý bolyp tabyla­tyn Ulttyq sýrdlımpıadalyq komıtettiń mártebesi men ókilettigin kúsheıtýdi kózdeıtin jańa «Ulttyq sýrdlımpıadalyq qoz­ǵalys» babymen tolyqtyryldy.

Bıýdjet kodeksine túzetý Ulttyq paralımpıadalyq komıtetke dene shy­nyqtyrý jáne sport salasy boıynsha memlekettik tapsyrma alý jáne oǵan qatysý quqyǵyn berýdi kózdeıdi.

Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske dopıngke qarsy erejelerdi buzǵany úshin adamdardyń jaýapkershiligin kúsheıtý bóligine tolyqtyrýlar engiziledi. Osylaısha, jattyqtyrýshynyń, jattyqtyrýshy-oqytýshynyń, sporttyq medısına jónindegi mamannyń jáne sportshyǵa qatysty sportta tyıym salynǵan sýbstansııalardy jáne tyıym salynǵan ádisterdi paıdalanatyn dene shynyqtyrý jáne sport salasyndaǵy ózge de mamannyń dopıngke qarsy erejelerdi buzǵany úshin jaýapkershilik belgilenedi.

Senator Vladımır Volkov keıbir statıstıkalyq málimetterdi keltire otyryp, 2014 jyldan bastap 29 sport túri boıynsha 116 qazaqstandyq sportshy jáne 1 jattyqtyrýshy dopıngke qarsy erejelerdi buzǵany úshin shettetilgenin aıtty. «Qazirgi jáne bolashaq sportshy urpaqtyń úmitin aqtamaǵandar ol úshin jaýapkershilikti kóterýi tıis. Ázirge tek ákimshilik jaýapkershilik bolǵany ókinishti», – dedi senator. Depýtat, sondaı-aq qazaqstandyq sportshylardyń 2020 jylǵy jazǵy Olımpıada oıyndaryna qatysý úshin alǵan lısenzııalary sanyna alańdaýshylyq bildirdi. Qazir sporttyń 12 túri boıynsha barlyǵy 28 lısenzııa jeńip alyndy. О́tken Olımpıadaǵa daıyndyqtyń osy kezeńinde olar 50 bolǵan edi.

«Tokıoda ótken Olımpııa oıyndarynda qazaqstandyq sportshylardyń sany jetkilikti me, álde onda tek biryńǵaı sport fýnksıonerleri bola ma? Ári lısenzııanyń az sany dopıngtik daý-damaıǵa baılanysty emes pe?» dedi V.Volkov.

Sáýle Aıtpaeva múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan jattyqtyrýshylar men sport klýbtarynyń jetispeýshiligine nazar aýdardy.

Senator Serik Jaqsybekov olımpıadalyq emes sport túrlerin damytý jáne dene shynyqtyrýdy nasıhattaýǵa tıisti kóńil bólý qajettigin atap ótti.

Joǵarǵy palata basshysy senatorlarǵa qoldaý bildirdi. Darıǵa Nazarbaeva ákimdikterdi buqaralyq sportpen aınalysý úshin qajetti ınfraqurylym qurýǵa shaqyrdy. «Men kásibı sportqa kóńil bólý kerektigin túsinemin, bizdiń elimizdiń týy álemdik arenalarda kóterilgenin qalaımyz, degenmen jalpy halyqty jáne buqaralyq sporttyń rólin umytýǵa bolmaıdy», dep atap ótti Senat Tóraǵasy.

Jan-jaqty talqylaýdan keıin senatorlar dene shynyqtyrý jáne sport máseleleri jónindegi zańnamaǵa túzetýler engizdi.

Otyrys barysynda senatorlardyń depýtattyq saýaldary da tyńdaldy.

Osy oraıda, senator Ábdáli Nuralıevtiń Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarovtyń atyna aýyl sharýashylyǵy mashınasyn jasaýǵa arnalǵan salalyq baǵdarlama ázirleý qajettigi jóninde depýtattyq saýalyna toqtala keteıik. «Respýblıkamyzda agroónerkásiptik keshendi tehnıkalyq qoldaý salasynda mınıstrliktiń aldynda kúrmeýi kúrdeli, ózekti mindetter tur. Máseleni jan-jaqty sheshý úshin otandyq aýyl sharýashylyǵy mashınasyn jasaý salasyn qaıta jańartý jáne agroónerkásiptik keshende ınjenerlik-tehnıkalyq qoldaý júıesin damytý maqsatynda salalyq baǵdarlama qajet dep sanaımyz», dedi senator. Osy oraıda depýtat salalyq baǵdarlamada sharýalar úshin tehnıka alýǵa qarastyrylǵan memlekettik sýbsıdııalaýdyń deńgeıin 25-ten 50 paıyzǵa deıin kóterýdi, lızıngke beriletin tehnıkalarǵa aldyn ala tólemder kólemin 25-ten 10 paıyzǵa deıin tómendetip, merzimin 10 jylǵa deıin uzartýdy qarastyratyn naqty sharalar qabyldaý qajettigin aıtty. Senatordyń aıtýynsha, 2019 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha Qazaqstandaǵy aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy parkiniń negizgi túrleri: 147,3 myń traktordan, 35,5 myń astyq jınaýshy kombaınnan, 3,9 myń egý keshenderinen, 79,5 myń tuqymsepkishten, 14,8 myń destelegishten turady. «Bul degenimiz, 1990 jyldarmen salystyrǵanda Qazaqstanda aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń sany 2 esege kem. Fermerlerdiń qoldanystaǵy tehnıkalarynyń basym kópshiliginiń tozyǵy jetken, qyzmet kórsetý merzimi áldeqashan shyqqan. Dálirek aıtsaq, traktorlar men kombaındardyń tozýy 80%-dy quraıdy. Olardyń ishinde paıdalaný merzimi 15 jyldan joǵary traktorlar – 79 %; kombaındar – 54 %; tuqymsepkishter – 86%-dan astam», dedi Ábdáli Nuralıev.

Atalǵan máseleni tereńdete qozǵaǵan senator tehnıkalardyń jetispeýshiligi, qolda bar jabdyqtardyń tozý deńgeıi jer óńdeýde agrotehnıkalyq sharalardyń merziminde atqarylmaýyna, ónimniń sapasyna jáne kólemine keri áser etetinin atap ótti. Bul óz kezeginde fermerlerdiń eńbek ónimdiligin tómendetedi jáne munaı ónimderin utymsyz tutynýmen baılanysty qosymsha shyǵyndar beredi. «Mamandardyń esepteýinshe, Qazaqstanda aýyl sharýashylyǵy óndirisin mehanıkalandyrý deńgeıiniń tómendeýinen elimiz jyl saıyn 3 mıllıon tonnaǵa jýyq ónim joǵaltyp otyr. Aýylsharýashylyq tehnıkasynyń (egý keshenderinen basqa) negizgi túrlerin jańartý qarqyny da tómen. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alýdyń ortasha jyldyq kólemi 80 mlrd teńge, onyń ishinde otandyq óndiris 20,5 mlrd teńge», dedi senator.

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Támımdar SAFIEV (1892-?)

Basylym basshylary • Búgin, 11:28

Elordada Úsh arysqa eskertkish ornatyldy

Rýhanııat • Búgin, 11:14

Almaty álemdik qalalar qataryna qosylady

Aımaqtar • Búgin, 10:57

Atyraýlyqtar taǵy da úzdikter qatarynda

Aımaqtar • 13 Jeltoqsan, 2019

Táýelsizdik – tuǵyrym

Aımaqtar • 13 Jeltoqsan, 2019

Arhıv ǵımaratyna eskertkish taqta ornatyldy

Rýhanııat • 13 Jeltoqsan, 2019

Jas otbasylar baspanaly boldy

Aımaqtar • 13 Jeltoqsan, 2019

Almatynyń karateshileri qarsylas shydatpady

Sport • 13 Jeltoqsan, 2019

Uqsas jańalyqtar