100 • 22 Qarasha, 2019

Aǵalardyń jas shaǵy

67 retkórsetildi

«Egemenniń» eki ardageri dep sóz bastaýǵa, biriniń jıyrma beste jalyndap, ekinshisiniń otyzynda orda buzǵan shaqtaǵy beıneleri qalamyńdy eriksiz kidirtedi. Týǵandaryna bıyl 102 jáne 110 jyl tolǵandary oıǵa oralady. Sondyqtan aıtar syrdy aǵalardyń jas shaǵy dep bastaısyń.

О́mirbaıandary uqsas jandar. Ekeýi de ata-anasyz qalyp, keńestiń jetimderge degen qamqorlyǵyn kórip ósken. Beısembaı 1920 jyly Tashkenttegi balalar úıine qabyldanyp, bastaýysh mektepte oqyp, hat tanı bastady. Keńes-partııa mektebinde, Máskeýdegi Kúnshyǵys eńbekshileriniń kommýnıstik ýnıversıtetinde oqydy. Ýnıversıtetti 1925 jyly bitirip, syrttaı tilshisi bolyp júretin «Eńbekshi qazaqqa» bólim meńgerýshisi bolyp keldi.

Qasym 1924-1929 jyldary Qyzylorda qalasyn­da­ǵy balalar úıinde tárbıelendi. Osynda saýatyn ashyp, alty jyl oqyp bilim alady. «Eńbekshi qazaq» – ınternattan keıingi ekinshi úıim tárizdi edi» deıtini sol kezde. Orynbordaǵy Halyq aǵartý ıns­tıtýtynyń daıyndyq bólimin, Memlekettik kıne­matografııa ınstıtýty janyndaǵy rabfakty bitirgennen keıin ádebıet fakýltetine qabyl­dandy. «1930-1933 jyldary «Sosıaldy Qazaq­stannyń» Máskeýdegi arnaýly tilshisi jáne jaz kezderinde Shymkent qorǵasyn zaýytyndaǵy kóshpeli basylymynyń redaktory bolǵan edim» degen esteliginde.

Beısembaı men Qasym. «Egemen Qazaqstan»-nyń tarıhynda eleýli iz qaldyrǵan tulǵalar. Ekeýi de gazetke kezinde úsh márte kelgen.

Beısembaı Kenjebaev «Eńbekshi qazaq» pen «Sosıaldy Qazaqstanda» qyzmet istep, Ilııas pen Beıimbettiń, Ǵabbas Toǵjanovtyń, Turar Rysqulovtyń úlgisin kórdi. Gazettiń qara jumysyn órge súıreı júrip, ádebıet tarıhyn shyńǵa kóterdi. Arystardy ulaǵattady. Adaldyǵyna barsha bas ıdi.

Batyrlardyń batyry Baýyrjannyń ózi: «Meni jurt batyr deıdi, al men ádebıet maıdanynyń bir batyryn bilemin – ol professor Beısembaı Kenjebaev» depti.                          

Aqyndardyń aqyny Qýandyq Shańǵytbaev:

Men senen alǵash bata aldym,

Ońaza janǵa ot aldym.

Aqynsyp, kerdeń júrgenmen,

Men seniń áli botańmyn – dep saǵynady eken.

Qasym Sháripov 1930-1933 jyldary Búkilodaq­tyq kıno ınstıtýtynda oqyp júrip, «Eńbekshi qazaq» pen «Sosıaldy Qazaqstannyń» Máskeýdegi arnaýly tilshiligin qatar atqarǵan. Jazǵy demalystaryn redaksııadaǵy qyzmetpen ótkizgen. Al 1949 jyly «Sosıalıstik Qazaqstanǵa» redaktor bolyp keldi.

Maıdanda áskerı gazet redaktory bolǵan. Sol gazettiń túpnusqasynan aldyq, soǵysta júrip óleń de jazypty:

Blındaj – baspahana, úıim de edi,

Kúterlik komandırdi kúıim be edi?

Úlgerdim «smırno» dep qapelimde,

«Volno» dep polkovnık kúlimdedi.

Baımoldın Ábilqaıyr, – dedi atym,

Unattym, tárbıesin, ınabatyn...

Ábilqaıyrdy áli Keńes Odaǵynyń Batyry atanbaǵan kezinde alǵash kórgendegi áserin osylaı jetkizgen.

1951 jylǵy 29 qyrkúıekte «Qazaqstan Kompar­tııasy OK: «...E.Bekmahanovtyń kitaby týraly maqalasynda qatelikterge jol bergeni úshin Q.Shá­ripov joldas «Sosıalıstik Qazaqstan» gazeti redaktory qyzmetinen bosatylsyn» degen qaýly aldy. Tórt jyl ótkende gazet basshylyǵyna qaıta oraldy.

Al Qazaqstan KP OK bıýrosynyń 1960 jylǵy qaýlysy mynadaı: «...respýblıka partııa uıymynyń ıdeologııalyq jumysyna úlken nuqsan keltiretin «Turar Rysqulov» maqalasyn jarııalaýǵa baılanysty Q.Sháripov joldas «Sosıalıstik Qazaqstan» gazeti redaktory jáne kollegııa múshesi qyzmetinen bosatylsyn».

Búgingi kún bıiginen zerdelesek, Q.Sháripovtiń bul eki áreketi de qateligi emes, batyldyqqa barabar kóregendik.

Endi 1939 jylǵy sýretke kóz salaıyq. Beıneleri beıne búgin túskendeı aıqyn-anyq. Beısekeńniń Máskeýde «Joǵarǵy Keńes habarshysynda» qyzmettegi kezi dep boljaımyz. Máskeý bular úshin bir úıi sııaqty bolǵan jyldar emes pe? Biz qos ardagerdi aqsaqal kezinde kórdik. Myna sýret qalyń muraǵatta (QROMM, R-1739-qor, 1-tizbe, 195-is) jata bere me? Aǵalardyń jas shaǵynan, «Egemen Qazaqstan»-nyń eseıý jyldarynan estelik retinde usynaıyq.

 

Tilekqabyl Boranǵalıuly,

jýrnalıst

 

Sýrette: Qasym Sháripov pen Beısembaı Kenjebaev. 1939 jyl, Máskeý (sýret tuńǵysh ret jarııalanyp otyr)

 

Sońǵy jańalyqtar

Syrdaǵy dostyq merekesi

Aımaqtar • Keshe

Kúlki kerýeni № 19

Rýhanııat • Keshe

Jas býyn jańǵyrý jolynda

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar