Qazaqstan • 22 Qarasha, 2019

Materıaldyq emes mádenı muralar – IýNESKO olardy mektep baǵdarlamasyna engizýge nıetti

28 retkórsetildi

Almatyda Ortalyq Azııa elderiniń materıaldyq emes qundylyqtaryn nasıhattaýǵa arnalǵan óńiraralyq kezdesý ótip jatyr. Bıylǵy basqosý materıaldyq emes qundylyqtardy saqtaý jáne ony mektep jáne joǵary oqý oryndarynyń akademııalyq baǵdarlamalaryna engizýdi kózdep otyr. Bul shara IýNESKO men Azııa – Tynyq muhıty aımaǵyndaǵy el­derdiń materıaldyq emes mádenı qundylyqtaryn zertteıtin Halyq­aralyq-aqparattyq ortalyǵynyń qoldaýymen ótti.

Jıyndy uıymdastyrýshylar bul faktor olardyń bir-birin jaqynnan tanýyna jáne tarıhı qundylyqtaryna syılastyqpen qaraýyna múmkindik beredi dep úmittenip otyr.

IýNESKO-nyń Almatydaǵy ókildiginiń jetekshisi jáne Klasterlik bıýronyń dırektory Krısta Pıkkat hanymnyń paıymdaýynsha, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim (TjKB) ókilderi arasynda materıaldyq emes mádenı mura men dástúrli bilimdi nasıhattaý tek bilim berý úshin ǵana emes, sonymen qatar Ortalyq Azııadaǵy jáne odan tys jerlerdegi mádenı ártúrlilikti saqtaý úshin mańyzdy.

Álem halqy IýNESKO-ny jekelegen ha­lyqtardyń ǵasyrdyń súzgisinen aman ót­ken mádenı, materıaldyq emes qundylyq­tarynyń qorǵaýshysy dep tanıdy. Adam­zattyń materıaldyq emes mádenı murasynyń reprezentatıvtik tizimine Qazaqstannan en­gizilgen elementterdiń qatary onnan asyp qaldy. 2018 jyly Qorqyt ata murasy men qazaq atbegileriniń kóktemgi joralǵylary, asyq oıyndary, kókpar da osy tizimge engen bolatyn.

IýNESKO janyndaǵy ICHCAP Bas dırek­tory Song En Parka óziniń kirispe sózinde jekelegen elderdiń mádenı, materıaldyq emes qundylyqtary jyl ótken saıyn tolyǵyp kele jatqanyn aıtty. Mysaly, tek 2018 jy­ly О́zbekstannyń, Tájikstannyń jáne Qyr­ǵyzstannyń ulttyq oıyndary men salt-dástúrleri álemdik mańyzy bar mádenı mu­ra retinde halyqaralyq qaýymdastyqtyń qor­ǵaýyna alynǵanyn, olardyń álemdik mádenı muralardyń landshaftyna ózge­ris­ter engizgenin aıtty. Endigi mindet – onyń mektep nemese JOO akademııalyq baǵdar­lamalarymen ıntegrasııalanýyna jol ashý. Bul qarapaıym tilmen aıtqanda, álemdik tizimge engen mádenı muralardy mektep baǵ­­­dar­­lamalary arqyly nasıhattaý. Song En Parka myrzanyń aıtýynsha, bul usynys me­­dıanaryq úshin jańalyq bolmaýy tıis. Osy­­ǵan deıin IýNESKO-nyń Bas keńsesinde kelisip, bekitilip, tipti onyń baǵyt-baǵdary da belgilenip qoıypty. Endi jekelegen elderdiń usynystaryn estý, qajettilerin qaperge alý ǵana qalǵan.

Qyrǵyzstandaǵy «Ýným» mádenı pikir almasý jáne mádenıetterdiń toǵysýy ortaly­ǵynyń jetekshisi Aıjarqyn Qojobekova óz elinde bul salada biraz tirlikterdiń basy qaıyrylyp qoıǵanyn aıtty. Mektep baǵ­dar­lamalarynda tarıh páni boıynsha ár taqyryptarda shashylyp júrgen jekelegen ulttardyń mádenı muralaryn jınastyrý týraly usynysty qyrǵyz bıligi de qup alǵan. Endi solardyń basyn qosyp, mektep baǵdarlamasyna engizý kerek. «Qoǵamnyń «budan keıin ne bolady?» degen suraqqa jaýap izdeýi zańdylyq. Endi osy pánderdi akademııalyq negizdep beretin mamandardy daıyndaý da kún tártibine shyǵady. Sol sebepti muny da mınıstrlik pen IýNESKO deńgeıinde bir pysyqtap alý kerek», dep atap ótti Aıjarqyn Qojobekova.

Qazaqstandaǵy IýNESKO mektepteri qa­ýym­­­dastyǵynyń ókili Iýlııa Kım de bizdiń elimiz­­diń bul baǵytta qamsyz jáne áreketsiz otyr­­ma­ǵanyn jetkizip, ózderi daıyndap otyr­­ǵan qanatqaqty joba týraly aıtyp ótti. Ázir­­she ol zertteý jáne talqylaý deńgeıinde eken.

Qyrǵyz elindegi jaǵdaı tárizdi jekele­gen halyqtardyń mádenı muralary týra­ly aqparattar az. Ony izdeý úshin mınıstrlik­terdiń, tipti IýNESKO-nyń saıttaryn súzip shyǵýǵa týra kelipti. Odan bólek jekelegen pro­fıldi mamandardyń materıaldyq emes qundylyqtar týraly túsinigi birjaqty emes. Ony IýNESKO-nyń qorǵaýyna arnalǵan tarıhı eskertkishtermen shatastyrý da basym. Sol sebepti mundaı memleketaralyq mańyzy bar sharalardy qolǵa almastan buryn, Ortalyq Azııa elderiniń osy saladaǵy ókilderi taǵy bir kezdesip, biraz máselelerdi pysyqtap alǵan jón. «Mektepterde jáne JOO men IýNESKO ókilderi, materıaldyq emes mádenı qundylyqtardy zertteıtin sarapshylar arasynda baılanys joq. Ony kúsheıtý kerek. Sodan soń IýNESKO qaraýyna alǵan mádenı muralar týraly aqparattardy mektep oqýshylarynyń túsinigine qarap beıimdeý kerek» dep atap ótti Iýlııa Kım. Bul pikirdi Tájikstannan kelgen sarapshy Alısher Ikramov ta qoldap shyqty. Bul jaıtty tereńdetip zertteý úshin halyqaralyq uıym sheńberinde grant nemese mártebesi soǵan laıyqty syıaqy taǵaıyndaý kidirip, kesheýildep jatqan tirlikterdiń dúr etip kóterilýine sep bolady eken.

Plenarly sessııanyń túıin sózin alǵan Song En Parka myrza IýNESKO-da jekele­gen halyqtardyń qorǵaýǵa alynǵan bóli­minde málimetter jetkilikti ekenin túsindirip ótti. «Mádenı mura seni ózgelerden erekshe­­len­dirip turatyn faktor. Basqalarǵa uq­sa­maıtyn ereksheligińdi jan-jaǵynda­ǵy elderdiń mádenı murasyn zerttegende ǵana tanı­syń. Bul prosesti jedeldetý sany az ­ne­mese órkenıet kóshine endi qosylǵan el­der­diń ózindik ereksheligimen tanylýyna yq­pal etedi» dep sózin túıindedi Song En ­­Parka.

Sońǵy jańalyqtar

Kúlki kerýeni № 20

Rýhanııat • Keshe

Haliń qalaı, Qostanaı?

Aımaqtar • Keshe

«Iokerıtten» jeńildi

Hokkeı • Keshe

Qazaqstan tórtinshi topta

Fýtbol • Keshe

Pedagogterge paıdaly shara

Rýhanııat • Keshe

Onlaın-oqyrman

Tehnologııa • Keshe

Sý basý qaýpi joq

Qoǵam • Keshe

Baspanaly bolyp, baqytqa bólendi

Baǵdarlamalar • Keshe

Ábishtanýdyń áz álipbıi

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar