Rýhanııat • 26 Qarasha, 2019

«Búginshil» bolyp baramyz-aý...

84 retkórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev el halqyna arnaǵan Joldaýynda Úkimetke mańyzdy bir tapsyrma júktegen-di. Prezıdent «Jumys isteıtin azamattar ózderiniń zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin belgili bir maqsatqa, sonyń ishinde baspana satyp alýǵa nemese bilim alý úshin paıdalaný máselesin jyl sońyna deıin pysyqtaýdy Úkimetke tapsyramyn» degen edi. Al jyl bolsa aıaqtalyp kele jatyr. Biraq tıimdi mehanızm ázirleý tym qıyn sharýa bolatyn túri bar.

Úkimet basshysy Asqar Mamın jınaqtaýshy zeınetaqy júıesin taldaýdyń nátıjelerin aıtty. Onyń sózine qaraǵanda elimizdegi barlyq zeınetaqy shottarynyń jartysyna jýyǵynda nemese 5,3 mln shottyń árqaısysynda 500 myńǵa jýyq teńge jınalǵan. 1,6 mln adam 500 myńnan 1 mln teńge shamasynda jınasa kerek. Iаǵnı 10 mln 517 myń shottyń 68 paıyzynda ári ketse 1 mln teńgege jeter-jetpes qarjydan jatyr. Tek esep-shottardyń 26 paıyzynda ǵana 1 mln-nan 5 mln-ǵa deıin qarjy jınalǵan kórinedi. Bir sózben aıtqanda, jınaqtaýshy zeınetaqy qoryndaǵy jıǵan-tergenimizdi baspana men bilim alý úshin paıdalaný múmkindigi ázirge qolaıly bola qoımaıtyn tárizdi. О́ıtkeni «qamsyz qarttyq úshin» dep jınap jatqan qarjymyz az. Búginge deıin jınaǵan azdy-kópti qarjyny baspana alýǵa jumsasaq, qartaıǵanda zeınetaqymyz mardymsyz bolyp qalatyn jaıy bar. Ári shotyndaǵy zeınetaqy jarnasy 1 mln-ǵa, tipti 4-5 mln teńgege jetken azamattardyń ózi bar jıǵan-tergenin baspananyń alǵashqy jarnasy retinde paıdalanǵannyń ózinde kóńili qalaǵan úıdi ala almaýy múmkin. Al 200 myń teńgege jete qoımaǵan ortasha jalaqy arqyly bizdiń elde zeınetaqy jarnasyn molynan jınaý da qıyn. Bizdiń sóz basynda Úkimet úshin tym qıyn is ekenin aıtýymyzdyń syry osynda jatyr. «Bylaı tartsań arba synyp, olaı tartsań ógiz óletin» jaǵdaıda turǵan sııaqtymyz.

Ahmet Baıtursynulynyń «El búgin­shil, meniki erteńgi úshin» deıtini bar. Keıde «zeınetaqy qoryndaǵy qarjyny azamattardyń erkin paıdalanýyna bere salsa ǵoı» degen oıdyń orala beretinin osy «búginshil» bolyp alǵan daǵdymyzdyń saldary-aý dep qalamyz. 5,3 mln esepshottyń ıesinde 500 myńǵa jeter-jetpes qarjy jınalypty. Qudaı-aý, aıyna 40 myń teńge jalaqy alǵannyń ózinde 500 myńdy 10 jyldan astam ýaqytta jınap úlgerýge bolady ǵoı.

5,3 mln shot degenińiz osynsha adam. Eger munshama adamnyń resmı jalaqysy on jyl boıy 40 myń teńge bolsa, onda elimizdegi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaı kóńil kónshiterlik bolmaı tur degen sóz. О́ıtkeni Qazaqstanda qazirgi tańda jumysqa qabiletti azamattar sany 9 mln-nyń ar jaq, ber jaǵynda. 5,3 mln degenińiz olardyń jartysynan asyp ketedi. Muny kóńildegi birinshi kúdik dep qoıalyq. Ekinshiden, «zeınetaqy qoryna jyldar boıy nebári 500 myń teńge jınaǵan azamattar sany biz aıtqan mólsherde bolsa elimizdegi 191 myńǵa jetken ortasha jalaqy qaıdan shyqty?» degen saýal taǵy qylań beredi. Esep-qısaptyń ómir shyndyǵymen qabysatynyna kúmán keltirýimizge sebep osy.

Dál osy tusta qazaq qoǵamynyń ábden «búginshil» bolyp alǵany baıqalatyn sekildi. Biz jumys berýshimen ymyralasyp, zeınetaqy qoryna «yrym úshin» ǵana jarna aýdartyp kelgen tárizdimiz. Shamasy jumys berýshiler de, jumys isteıtin halyq ta jınaqtaýshy zeınetaqy júıesiniń erteń qajet ekenine sene qoımaıtyn sııaqty. Áıtpese 2009 jyldan beri 40 myń teńge jalaqy alyp kelgender mıllıondap sanalǵan bolsa, baıaǵyda-aq aıqaı-shý shyǵatyn edi. Joq, typ-tynysh otyrdyq. Endi kelip zeınetaqy jarnasynyń bir bóligin baspana men bilim alý úshin paıdalaný múmkindigi qarastyryla bastaǵanda ótirigimiz ashylyp qaldy.

Bálkim, «salymshylardyń kóbi aýyl turǵyndary, olardyń turaqty tabysy joq» degen ýáj aıtatyndar tabylar. Alaıda 10 mln 517 myń salymshynyń 68 pa­ıyzy 1 mln teńgege jeter-jetpes qarjy jınaǵan. Bul degenińiz 6,9 mln adam. Al aýyldy jerlerdiń barlyq turǵyndary 7,7 mln adam. Olardyń qatarynda bala-shaǵa da, zeınetkerler de bar ekenin eskersek, zeınetaqy jarnasyn az jınaǵan azamattardy aýyl turǵyndary retinde sıpattaýdyń qısyny joq. Tipti «ózin ózi jumyspen qamtyǵandar» men jumyssyzdar sany da 5 mln bolmaıdy. Resmı túrde jumyssyz retinde tirkelgender 400 myń shamasynda, «ózin ózi jumyspen qamtyǵandar» sany 2,5 mln tóńireginde. Demek bizdiń halyq búginge deıin zeınetaqy jarnasynyń qalaı tólenip jatqanyn baqylaýǵa nemquraıly qarap kelse kerek.

 

Sońǵy jańalyqtar

Shaǵaman batyr

Tarıh • Búgin, 07:28

Tarıhty tanýdaǵy tyń bastama

Tarıh • Búgin, 07:21

361 lıft aýystyrylady

Aımaqtar • Búgin, 07:18

О́ńirdegi ónegeli is

Qoǵam • Búgin, 07:17

Seriktestik nyǵaıyp keledi

Álem • Búgin, 07:01

Iri eseppen basym tústi

Sport • Búgin, 07:00

«Sýnamıdi» sulatyp saldy

Kásipqoı boks • Búgin, 06:56

Astyń dámin keltirgen

Aımaqtar • Búgin, 06:53

Saıraıdy bulbul...

Rýhanııat • Búgin, 06:51

Izi aıqyn, isi myǵym

Qoǵam • Búgin, 06:49

Qarapaıymdylyq hanǵa da jarasady

Rýhanııat • Búgin, 06:44

Ýrbanıstik ortalyqqa aınalýdyń bir tutqasy

Aımaqtar • 07 Jeltoqsan, 2019

Qaraǵandyda Antikor Ortalygy mekemesi ashyldy

Aımaqtar • 07 Jeltoqsan, 2019

Qazalyda retro-festıval ótti

Aımaqtar • 07 Jeltoqsan, 2019

Almatylyq dızaınerdiń Stokgolmde kórmesi ashyldy

Rýhanııat • 07 Jeltoqsan, 2019

Almatyda jas órenderdiń jarysy aıaqtaldy

Sport • 07 Jeltoqsan, 2019

Qarqaraly aýdanyna jańa ákim taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • 07 Jeltoqsan, 2019

«El birligi – 2019» marapattaý saltanaty ótti

Rýhanııat • 07 Jeltoqsan, 2019

Asyq oıyny balalardy ómirlik tájirıbege baýlıdy

Rýhanııat • 07 Jeltoqsan, 2019

Uqsas jańalyqtar