26 Qarasha, 2019

Kóne túrki dáýirindegi «Húıis tolgoı» eskertkishin ornatý rásimi ótti

55 retkórsetildi

Búgin Mońǵolııanyń Táýelsizdik kúni. 1924 jyly 26 qarashada Mońǵolııanyń alǵashqy parlamenti (Uly halyqtyq keńes) Mońǵol Halyq Respýblıkasynyń qurylýyn jarııalap, memlekettiń alǵashqy Konstıtýsııasyn qabyldady. Bul kún respýblıkanyń ulttyq merekesi – Táýelsizdik kúni retinde atalyp ótiledi dep jazdy twesco.org.

Ulttyq mereke qarsańynda Mońǵolııa Úkimet úıinde Bulǵyn aımaǵynan tabylǵan «Húıis tolgoı» eskertkishiniń saltanatty ornatý rásimi ótti dep habarlaıdy Mońǵolııanyń «Horın Dórvón Sag» aqparattyq arnasy.  Atalǵan sharaǵa Mońǵolııanyń Premer-Mınıstri Ý.Húrelsúh, Mońǵolııa Ǵylym akademııasynyń prezıdenti D.Regdel, akademık D. Tómórtogoo, Mońǵolııa Ǵylym akademııasynyń Tarıh jáne etnologııa ınstýtynyń  dırektory, akademık  S.Chýlýýn, Mońǵoltaný ulttyq keńesiniń hatshysy D.Zaıaabaatar jáne basqa da memleket qaıratkerleri, depýtattar men ǵalymdar qatysty.

Eskerkish týraly alǵash ret D.Send 1967 jyly habarlaǵan, M. Shınehúú 1972 jyly turǵan jerine baryp, 1974 jyly «brahmı jazýly» degen boljam aıtyp, 1-bitiktastyń qolsyzbasyn jarııalady. Odan keıin 1978 jyly Nejat Dıerbekırlı fotosýretin jarııalady.

Germanııa sanskrıtology Dıeter Maýe 2014 jyly eskertkishterdi arnaıy kórip, «Húıs tolgoı-1» bitiktastyń mátini brahmı jazýly ekenin tolyq anyqtaıdy. Al Aleksandr Vovın eskertkishtiń mátin tili «proto-mońǵol» tilinde dep alǵashqy oqylymyn jasady.

Bul zertteý jumystary týraly Halyqaralyq Túrki akademııasy men IýNESKO tarapynan Parıj qalasyndaǵy shtab-páterinde 2018 jyldyń 30 sáýir kúni uıymdastyrǵan «Rýhanı jańǵyrý jáne mádenı mura: qadymdan keleshekke túrki tili» atty halyqaralyq forýmda Germanııa ǵalymy Solongod L. Hýrsbaatar eskertkish mátin tolyq zerttep, baıandama jasaǵan edi.

Jazba eskertkishi kóne túrki dáýirindegi Nırı (b.z. 588-599jj) qaǵannyń bılik qurǵan kezeńindegi ǵuryptyq josyndary jaıly málimet beredi. Tómende Halyqaralyq Túrki akademııasynyń «Atalar mırasy» saıtynda (http://atalarmirasi.org/17-khuyis-tolgoy-i-ii-bitiktastaryndaghy-brakhmi-zhazuly-matinder) jarııalaǵan eskertkish týraly tolyq maǵlumatpen tanysa otyryńyzdar.

Sońǵy jańalyqtar

Syrdaǵy dostyq merekesi

Aımaqtar • Keshe

Kúlki kerýeni № 19

Rýhanııat • Keshe

Jas býyn jańǵyrý jolynda

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar