Rýhanııat • 27 Qarasha, 2019

Talaıly taǵdyrdan syr shertken...

54 retkórsetildi

Maǵaýııa Amanjolov degen esim ótken ǵasyrdyń 70-jyldarynyń basynan bastap dúrkirep shyqty. Shyqqanda da, beıneleý óneri deıtin shyǵarmashylyq álem aıasynda jan-jaqqa taraldy. Bilmeıtinder oılaǵan shyǵar, bul ózi úlken oqý ordasyn bitirgen, myń boıaýly dúnıeniń qyr-syryn ábden meńgerip, ysylǵan azamat eken dep. Jo-joq, olaı emes edi. Maǵaýııa sol jyldarda óziniń stýdenttik ádemi, áserli ýaqytynda júr edi.

Ekinshi kýrsta júrip respýblı­kalyq konkýrstarǵa qatysyp, kór­melerge sýretteri qoıyldy. Osy báıgege qatarlastary ǵana emes, ózin oqytatyn, beıneleý ónerine etene etip, qabiletin ushtaıtyn ustazdary da qatysyp edi. Alaıda, júıriktiń aty – júırik! Maǵaýııanyń eńbegi jandy. Mine, osy jetistik ol maǵynaly tirlik keshken barlyq jyldaryna ulasty. Ol Qazaqstan Lenın komsomoly syılyǵyna usynyldy. Eńbegi ǵajap edi! Biraq, áttegen-aıy, óte almady, syılyqsyz qaldy...

1

Arada ýaqyt ótti. Shyǵarmashylyǵy shyńdalǵan, esimi Odaqqa máshhúr bola bastaǵan M.Amanjolov Qazaq KSR Memlekettik syılyǵyna usynyldy. Eń­bekteri burynǵydan da ǵajap, ta­myrly, taǵdyrly bolatyn. Ol eldiń batyly bara bermeıtin, aıtýǵa aýy­zy jasqanatyn qazaq halqynyń qasireti týraly san túrli taqyrypqa bardy. «Aqtaban shubyryndy...», ashtyq oqıǵalary, qazaǵym degen alashtyqtardyń kóńilin terbegen oılar... Osynyń bárin myń boıaýly, aıtary áride jatqan sýretteri arqyly elge jetkizsem dedi. Sóıtsek, boıaý tilimen-aq qazaqtyń qasiretiniń bárin ashyp berýge bolady eken. Dál solaı ekenin Jeltoqsan kóterilisinen keıin izin timiskilegen, keneptegi sýretterinen surqaı oqıǵalar izde­gen «myqtylar» sheberhanasyna túndeletip kelip, árbir dúnıesine úńilip, «myna sýretiń ne týraly?» dep, ábden saýaldan keıin saýal berip, ishki oıyn bilmekke umtylǵanda óziniń nendeı taqyryptardy qozǵaǵanyn bir-aq bildi. Sóıtsek, Maǵaýııa álgindeı jabyq taqyryptardy qozǵaý arqyly qazaq jastarynyń sanasyna sáýle júgirtipti. Ádebıet áleminde Ilııas Esen­berlın, Oljas Súleımenov, Aq­seleý Seıdimbekov, Shona Smahan­uly jáne basqa da aǵalarymyz qan­sha­lyqty yqpal etse, beıneleý ónerinde Maǵaýııa dál solardaı iz tastapty.

1

M.Amanjolov Qazaq KSR Memle­ket­tik syılyǵyn da ala almady. Ol oǵan ókingen joq. Alaıda, ishinde eńbe­gim adal baǵalanbady-aý degen jaman oı qaldy. Dese de oǵan qıra­ǵan joq! Shamyrqanyp, shabyt­tanyp ketti. Áriptesteri bara be­r­meıtin tyń oılarǵa qurylǵan sýret­terin jazýǵa asyl ýaqytyn arnady. Kúnin – túnge, túnin – kúnge ulas­tyrdy. Bálkim, sharshaǵan da shyǵar. Ádiletsizdik, árıne, sharshatady. Keıbir kisiler Maǵaýııanyń osyndaıda sál bosańsyǵan sátterine kýá...

– Maǵaýııa sırek talant edi. Ol týraly maǵan jazýǵa yqpal etken Aqseleý Seıdimbekov. Sheberhanasyna bardym, jazǵan shyǵarmalaryn kórdim. Týyndylaryn tamsana qaraı jú­rip ózimen tildestim. Bilimdar jigit ekenine kózim jetti. Sóıtsem, ol ár shyǵarmasynyń taqyrybyna oraı qatty izdenedi eken. Kórkem dú­nıelerdi de oqıdy, tipti arhıvke de baratynyn bildim, – dep eske alady aqyn Júrsin Erman. О́ziniń respýblıkalyq gazetke portrettik maqalasyn jazǵanyna marqaıady.

33

M.Amanjolov týraly kóp jazylypty. Respýblıkalyq barlyq gazetterde esimderi elge áıgili jýrnalıs­ter, aqyndar, qalam ustaǵandardyń talaıy oı tolǵapty. Solardyń biri búginde qazaqtyń qabyrǵaly qalamgeri atanǵan Qalı Sársenbaı.

– «Maǵaýııa Amanjolov» atty albom-kitapty jasaý kezinde sol materıalardyń bárin oqyp shyqtyq. Mákeń qaǵazǵa óte muqııat eken. О́zi týraly jazylǵan gazet-jýr­nal­dardyń eki-úsheýi, tipti on shaqt­ysyn keziktirdik. Arasynda odaqtyq basylymdar da bar. Biz qalam qaıratkerleriniń, óner zertteýshileriniń, sýretshi árip­testeriniń aıtqan lebizderin izdedik. Ishinen erekshe oılaryn ilip aldyq. О́zimiz qurastyrǵan (K.Moldabaeva – jary, Q.Amanjolova – qyzy, T.Aıtbaıuly – pýblısıst-jazýshy) álgi kitapta otyzdan astam pikir ıeleri qamtyldy. Árqaısysy ár qyrynan keledi. О́ıtkeni Maǵaýııa kóp qyrly sýretshi eken. Kitap qazaq, orys, aǵyl­shyn tilderinde jaryq kórdi. Qarjylandyrǵan Shyǵys Qazaqstan oblystyq ákimdigi. Oblys ákimi Danıal Kenjetaıuly Ahmetov sýret óneriniń shyn janashyry eken. О́skemende kórmesin ótkizdi, Almatydan baratyn qonaqtardyń baryp-kelý shyǵynyn kóterdi. Albom-kitaptyń tusaýkeserin jasady. Qa­laı ǵana osyndaı azamatqa razy bolmassyń? – dedim men.

Eger Maǵaýııa aramyzda júrse, búgingi kúni mereıli 70 jasyn toılar edik. Bar ma, joq pa – belgisiz. Árı­­ne óte aýyr. Sondyqtan da oqyl­ǵan quranda aty atalmady. О́mir­lik sy­ńary, sýretshi Kúlbaırash Mol­­­dabaeva bastap, úsh qyzy qos­tap ótkizgen as dastarqanynda sóz al­ǵandar ne derge bilmeı daǵdar­dy. «Ol – tiri», dedi biri. «Ol kók­ke ushyp ketken shyǵar» dedi – ekin­shisi. О́ıtkeni arda azamattyń ólge­nin kór­gen eshkim joq. Habarsyz ket­kenine 24 jyl bolypty...

4

Maǵaýııadaı sırek talant shyǵar­malary arqyly jasaı beredi. Ol úshin, onyń ónerin shynaıy baǵalaıtyn urpaq kerek. О́zi týǵan Qaraǵandy oblysynda da eske alatyn, eskeretin kisiler tabylady. О́ıtkeni onyń beı­neleý ónerindegi qaldyrǵan izi aı­ryqsha. Bir ǵana óńirge, aımaqqa arnal­maǵan. Onda qalyń qazaqtyń talaıly taǵdyry bar.

 

Talǵat AITBAIULY,

jýrnalıst

Sońǵy jańalyqtar

Reıtıngte joǵarylady

Kásipqoı boks • Búgin, 07:22

«Altyn saqa» úzdikteri anyqtaldy

Ulttyq sport • Búgin, 07:15

Qazaq áni Nıý-Iorkte shyrqaldy

Rýhanııat • Búgin, 07:09

Jaqsylyqqa toly Jastar jyly

Qoǵam • Búgin, 07:04

Shapaǵatty jol

Rýhanııat • Búgin, 06:59

«Qaıyrbolatty qaıtaryńdar!»

Aımaqtar • Búgin, 06:56

Volonterler bas qosty

Qoǵam • Búgin, 06:47

Stıpendııa kóteriledi

Qoǵam • Búgin, 06:43

Naqty tapsyrmalar berdi

Prezıdent • Búgin, 06:27

Altyn ordanyń aq tańy

Rýhanııat • Keshe

Qobyz bizge qaı dáýirden jetken?

Rýhanııat • Keshe

Almatyda kitap kórmesi ashyldy

Rýhanııat • Keshe

Kúlki kerýeni № 23

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar