Qoǵam • 27 Qarasha, 2019

Jemqorlyqtan azat qoǵam qurý tájirıbesi talqylandy

20 retkórsetildi

Sońǵy úsh jylda elimizde sybaılas jemqorlyq derekteri azaıǵan. Transparency Kazakhstan júrgizgen saýaldama nátıjesine sáıkes Qazaqstandaǵy jemqorlyqtyń sebebi kóp jaǵdaıda sheneýnikterdiń azamattardy áýre-sarsańǵa salýynan týyndaıdy. Sondaı-aq qandaı da bir másele tıisti organdardaǵy bólim basshylary deńgeıinde sheshilip, para kólemi 500-den 500 myń teńge aralyǵyn quraǵan. Al shaǵyn jáne orta kásip ıeleriniń pikirinshe, jemqorlyq derekteri salyq, jer basqarmasy, aýdandyq ákimdikter, polısııa, órtke qarsy qyzmet, keden salasynda kóp kezdesedi. Degenmen de saýaldamaǵa qatysqandar sońǵy jyldarda jemqorlyq deńgeıi 54,4 paıyzǵa tómendegenin atap ótken. Suralǵandardyń árbir onynshysy máseleniń para berý arqyly ǵana sheshiletinin aıtsa, jetpis paıyzdan astamy bıznes salasynyń ashyq jaǵdaıda jumys isteý múmkindigi bar ekendigin aıtady. 

Para berýdiń memlekettik qyz­met salasynda jıi oryn alyp otyr­­ǵandyǵyn rastaǵan Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl agent­tiginiń tóraǵasy A.Shpekbaev Al­matyda ótken «Adaldyq alańy: sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl boıynsha qoǵam men memlekettiń ózara is-qımylynyń jańa forma­ty» forýmynda sıfrlandyrý, mem­lekettik organdar qyzmetiniń ashyq­tyǵyn qamtamasyz etý, jazalaý, sondaı-aq aldyn alý sharalary júrgizilgenimen de jemqorlyqqa apa­ryp otyrǵan negizgi faktor mem­lekettik qyzmetshilerdiń eńbek aqy­synyń tómendigi, dep atap ótti. Al Almatynyń ákimi B.Saǵyntaevtyń aıtýynsha, kún sanap damyp kele jatqan qalada sheshetin másele kóp. Al sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alýdaǵy pármendi shara memleket qyzmet kórsetý salasynda adam faktoryn azaıtý, dep atap ótti. Búginde megapolıstiń sıfrlyq saýattylyq deńgeıi 82 paıyzǵa je­tip, Almaty BUU-nyń azamattarǵa ar­nalǵan onlaın-servısterdi damytý reıtıngine engen Ortalyq Azııadaǵy jalǵyz qala retinde 25-orynda tur. Sondaı-aq Smart City konsepsııasyn damytý aıasynda qaýipsizdikti qamtamasyz etý, kólik, bilim men densaýlyq saqtaý salalarynda arnaıy jobalar júzege asýda. Derekter boıynsha, aǵymdaǵy jyldyń ótken aılarynda memlekettik qyzmettiń 95 paıyzy elektrondy formatqa kóshse, barlyq memlekettik qyzmettiń 80 paıyzy avtomattandyrylǵan. «Open Almaty» portaly arqyly qala turǵyndarymen turaqty keri baılanys ornasa, eki jylda 200 myńǵa jýyq ótinish qaralyp, onyń 70 paıyzdan astamy sheshilgen. Shahar basshysy problemaly ýchaskelerge baryp, jaǵdaımen tanysyp, aýdan turǵyndarymen ashyq kezdesýler ótkizýdiń jaqsy nátıjeler bergendigin atap ótti.

Sybaılas jemqorlyqtyń eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna, sondaı-aq ulttyq qaýipsizdikke tóndiretin qaýpine toqtalǵan Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agent­tiginiń tóraǵasy A.Shpekbaevtyń aıtýynsha, sońǵy úsh jylda aldyn ala júrgizilgen keshendi jumystardyń nátıjesinde paraqorlyq derekteri 14 paıyzǵa tómendegen. Al azamat­tardyń ómir súrý sapasyn arttyrý úshin kásibı, tıimdi, eń bas­ty­sy jemqorlyqtan azat qoǵam qalyp­tastyrýda Sıngapýr, Gonkong jáne EO elderiniń jalaqyny kóterý táji­rıbesin basshylyqqa alý qajet. Atal­ǵan shetelder tájirıbesinde jemqorlyq derekteri sırep, salaǵa bilikti mamandar kóptep tartylǵan. Al Qazaqstanda kerisinshe, sońǵy 5 jylda jaýapkershilikke tartylǵandardyń 75 paıyzyn memlekettik qyzmetshiler qurasa, 20 jylǵa jýyq eńbek ótili bar qyzmetkerlerge tólenetin eń­bekaqy ortasha aılyqtan tómen kór­setkishti qurap otyr. Búginde Qa­zaqstanda memlekettik jáne sa­la­lyq organdardyń jumysyn keshendi jetil­dirýdiń quqyqtyq negizi qalyp­tasqan. Sonyń negizinde bıýdjet qyzmetkerleriniń jalaqysyn eki esege deıin kóterýge tolyq múmkindik bar, deıdi A.Shpekbaev. Sonymen qatar bıýdjetke qatysý jobasy týrasynda aıtqan vedomstvo basshysy bul baǵytta Nur-Sultan qalasynda «Qazaqstanda parlamentarızmdi damytý» qorynyń bıýdjettiń ashyqtyǵy jobasyn bastap, Nıderland elshiligi qoldaý kórsetken joba elimiz óńir­lerine taratylǵandyǵyn jetkizdi. «Nátıjesinde, tórt trıllıon teńgege jýyq qarajattyń qaı baǵytqa jum­salyp otyrǵanyn ashyq kórip otyrmyz. Iаǵnı, azamattyq qoǵam memleket qarjysynyń qaıda jetip jat­qandyǵyn baqylaýda ustaı alady. Biz osy ýaqytqa deıin jazalaý­men ǵana aınalysyp kelsek, endi aldyn alý sharalaryna barynsha kóńil bólemiz, sebepterin, anyqtap, ákimshilik kedergilerdi joıýǵa yqpal etemiz. Quqyqtyq jaýapkershilikti arttyrý, bıznesti qorǵaý máselelerine kóńil bólemiz» dep atap ótti.

Al qoǵamnyń ári qaraı izgilik jolynda damýy otbasyndaǵy tárbıemen baılanysty ekendigine toqtalǵan A.Shpekbaev forým qatysýshylaryna ádildikpen ómir súrýde halyq dana­lyǵynyń da tárbıelik máni joǵary ekendigin aıtty. «Adamnyń ala jibin attama», «Bireýdiń aqysyn jeme» degen sóz tirkesteri tekten-tekke aıtylmasa kerek. Sondyqtan da adaldyqqa baýlý bala baqsha, mektep partasy men oqý oryndarynan bastalýy qajet. Adaldyq alańynda sóz alǵan kınorejısser Ermek Tursynovtyń aıtýynsha, para berý bizde dostyqtyń, týysqandyqtyń tasasynda jasyrynyp jatyr. Forým qatysýshylary aldynda «Bıýdjettiń aqshasyn urlaý – bolashaǵymyzdy tonaý. Al ondaı tárbıe alǵan balanyń bolashaǵy qandaı bolady?» degen saýal tastaı otyryp, jastardy qıyndyqqa qarsy turýǵa tárbıeleýdiń mańyzdy ekendigine toqtaldy. Birqatar jyldar shetelderde turyp, ómirlik tájirıbe jınaqtaǵan E.Tursynov «dúnıequmarlyq sındromyna» qatysty birqatar mysaldy nazarǵa aldy. Sondaı-aq «Shańyraqtyń shekarasy bosaǵamen shektelmeıdi, shańyraq – ol bútindeı bir memleket, al memleket – balalarymyzdyń bolashaǵy», dep atap ótti.

Osy forýmda sóz alǵan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mı­nıstrliginiń ókili Ǵ.Imanǵalı qoǵamdaǵy múgedekterdiń ómir sapasyn jaqsartýǵa baılanysty qol­ǵa alynǵan sharalarǵa toqtalyp, áleýmettik qyzmet kórsetýdiń onlaın júıesi Alibaba, Amazon negizinde jasalatyndyǵyn jetkizdi. Búginde elimizde múgedekterdiń sany 700 myńǵa jýyqtaıdy. Portal bilikti mamandardy tańdaýǵa, basqa da qyzmet túrlerin deldalsyz júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Al BUU Jahandyq kommýnıkasııalar departamentiniń ókili Vlastımıl Samek eshbir memlekette jemqorlyqqa qarsy ımmýnıtet qalyptaspaǵan dep atap ótti. Desek te birlesken is-qımyldar álemniń ashyqtyǵy jolynda kúresýge úndeıdi. 2003 jyly BUU jemqorlyqqa qarsy konvensııasy qabyldansa, Qa­zaqstan BUU konvensııasyn 2008 jy­ly ratıfıkasııalaǵan. BUU ókili kel­tirgen málimetterge súıensek, jyl saıynǵy álemdik para aýqymy bir trln dollardy qurasa, dúnıe júzi ekonomıkasy sybaılas jemqorlyqtyń saldarynan 2,6 trln dollardyń zııanyn shegip otyr. Bul kórsetkish álemdik IJО́ bes paıyzyn quraıdy. Osy oraıda sharany júrgizip otyrǵan Almaty qalasy Qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy R.Alshanov jemqorlyqpen kúreste shetelder tájirıbesiniń mańyzdy ekendigin jetkizip, osy turǵyda birqatar mysaldy atap ótti.

Jemqorlyqpen kúreste kor­po­ratıvti basqarýdyń tıimdi eken­digine toqtalǵan «Suńqar» medı­sı­nalyq kompanııasy JShS dırektory Q.Kerimqulov onyń barysynda KPI nátıjesin kórsetpegenderge qoldanylatyn arnaıy sharalar bar dep atap ótti. Al «Talap» qoldanbaly ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory Rahym Oshaqbaev memlekettik organdarmen aradaǵy máseleni she­shýdegi paranyń eń tómengi kóle­mi on myń teńgeni quraıtyn bolsa, joǵary kólemdegi paralardy anyq­taý ádistemesin jetildirý qajet deıdi. Adaldyq alańy aımaqtaǵy tıim­di jobalardyń biri deı kele R.Oshaqbaev qazirgi kezde eki myń­nan astam adamnyń jemqorlyq derekteri týraly dabyl qaǵý jelisine qosyl­ǵandyǵyn jetkizdi. Sonymen qatar qoǵamdyq reıdter arqyly temir jol kassalaryndaǵy zańsyz bılet satý, halyqqa qyz­met kór­setý ortalyǵyndaǵy zańsyz­dyq­tardy der kezinde anyqtap otyrýǵa bolady. R.Oshaqbaevtyń aıtýynsha, elimizde jemqorlyqpen kúrestiń senimdi ındıkatorlary joq. Qandaı óńirde paraqorlyq kórsetkishteri tómendedi, qaı óńirde joǵary, ıaǵnı aldaǵy ýaqytta naqty kórsetkishteriniń qoldanbaly tetikteri belgili bolýy qajet. Al Almaty «Adaldyq alańy» jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ofı­siniń ókili A.Bratenovtiń aıtýynsha, qazirgi kezde qalyń jurtshylyqqa, ujymdar men oqý oryndarynda arnaıy túsindirý jumystary júr­gizilýde. Jemqorlyqtyń aldyn alýda 1424 jedel qońyraý qabyldaý ortylyǵy jumys isteıdi. Al turaqty aqparattandyrý jumystarynyń nátıjesinde sońǵy jyldarda azamattar kez kelgen máseleni parasyz sheshýge naqty kóz jetkize bastaǵan.

 

Almaty

 

Sońǵy jańalyqtar

Táýelsizdik – tuǵyrym

Aımaqtar • Keshe

Jas otbasylar baspanaly boldy

Aımaqtar • Keshe

Kúlki kerýeni № 25

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar