Rýhanııat • 28 Qarasha, 2019

«Qyzǵa qyryq úıden tyıym» bolýy kerek-aq!

275 retkórsetildi

Búgingi tańda urpaq tárbıesi, onyń ishinde qyz balalardyń tárbıesi ózekti máselege aınalyp otyr. Árıne eshkim de perzentin jaman bolsyn dep tárbıelemeıdi. Biraq ýaqyttyń aǵymy, qoǵamdaǵy túrli jaǵdaılardyń bári de adam sanasyna ózgeris ákelmeı qoımaıdy.

Kezindegi «Qyzǵa qyryq úı­den tyıym» qaǵıdasy búginde kóp jaǵdaıda eskerilmeı jata­ty­ny da sondyqtan bolsa kerek. Boıjetip kele jatqan bula qyzdardyń keıbiriniń shalys basqan bir qadamy ómirlik qasi­ret­ke aınalýy múmkin. Jaýap­­ker­shilik joǵalǵan jerde esh­te­ńeniń de qalmaıtynyn «oınap júrip, ot basqan» keıbir boı­jetkenderdiń taǵdyry­nan kórýge bolady. Bulaı deýimizge sebep, búginde Jambyl oblysynyń bilim oshaqtarynda mektep jasynda júrip júkti bolyp qalǵan qyz­dardyń kóbeıýi bolyp otyr. Nur Otan partııasy balalar quqy­ǵyn qorǵaý jónindegi keńes mú­shesi Rysty Jumabekova osy máse­le tóńireginde jambyldyq she­neý­­nik­terge shúılikken bolatyn. Ra­syn­da da eshkimdi ur­paqtyń tár­bıesi beıjaı qal­dyr­maýy tıis.

Jambyl oblystyq bilim bas­qar­masynyń basshysy Rahııa Tur­mahanbetova oblys­tyq den­saý­lyq saqtaý basqarmas­­ynyń málimeti boıynsha aǵymdaǵy jyl­dyń 9 aıynda erte júktilik­pen tirkelgen qyzdarǵa qatys­ty taldaý jumystarynyń júrgi­zilgenin aıtady. Málimetke súıensek, búgingi tańda Jambyl oblysy boıynsha barlyǵy 13 pen 18 jas aralyǵynda júkti bolyp tirkelgen boıjetkenderdiń sany 213-ke jetken eken. Olardyń 113-i búginde kámelet jasyna tolyp qoıǵan bolsa, 92 qyzdyń jasy 16 men 17 jas aralyǵynda bolyp shyqty. Onyń ishinde 108 qazaq qyzy bolsa, qalǵandary orys, nemis, dúngen, túrik, ázer­baıjan, ózbek, kúrd, grýzın, tájik ultynyń ókilderi eken. Máse­len, Taraz qalasynda 2, Baı­zaq aýdanynda 1, Jambyl aýdanynda 1, T.Rysqulov aýdanynda 3 jáne Shý aýdanynda 1 qyz 16 jasqa deıin júkti retinde tirkelipti. Mundaı jaǵdaılardy boıjetkenderdiń óz ómirlerine beıjaı qaraǵanynan týyndap otyrǵan másele deýge bolady. Al psıhologtardyń aıtýynsha, qyz ben jigittiń arasyndaǵy aldamshy sezim, sonymen qatar jeke jaýapkershiliktiń joqtyǵy da osyndaı jaǵdaılarǵa ákep soqtyrýy múmkin eken.

«Atap aıtqanda, bul 8 qyz­dyń 4-eýi kolledjderde oqyp júrip tirkelse, qalǵan 4-eýi mek­tepte oqyp júrip tirkelgen. Búginde bul qyzdardyń 7-eýi kol­­ledj stýdenti bolsa, al b­ireýi keshki mektepte oqýyn jal­­­ǵas­tyrýda. Ulttyq bólini­si­ne kelsek, olardyń ishinde 6 qazaq qyzy, 1 túrik jáne 1 orys qyzy bar. 7 qyzdyń otbasy­lyq jaǵdaıy tómen, 1 qyzdyń jaǵ­daıy ortasha», deıdi Rahııa Tur­ma­hanbetova. Basqarma bas­shy­synyń aı­týynsha, erte júk­tilik boıynsha tirkelgen boıj­et­kenderdiń deni negizinen áleý­mettik jaǵ­daıy tómen otbasylary­nan shyq­qandar eken. Al olardyń mun­daı soraqy jaǵdaıǵa ury­nýy­na naqty sebepti tabý taǵy qıyn. Degenmen mundaı kókeı­kesti másele tóńireginde búgin­de óńirde qandaı jumystar atqa­rylýda degen saýaldyń ushy kórinedi. Árıne mundaı keleń­siz jaǵdaılar oryn alǵanda áýeli olardyń ata-anasy men muǵa­lim­deriniń jaýap beretini ras. Biraq óz aýyrtpalyǵyn ózgelerge artqan boıjetkender nege áýeli óziniń ary men uıatyn oılamady eken degen de oıǵa qalasyń.

Bul rette Rahııa Turmahan­betova erte júktilikti jáne jynystyq sıpattaǵy, sonymen qatar balalarǵa qatysty zor­lyq-zombylyq jáne qaty­gezdik kórsetýdiń aldyn alý máseleleri boıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly da aıtyp berdi. Ata-analar qaýymyn bala tárbıesine tıisti deńgeıde qamtý maqsatynda jyl saıyn ata-analar forýmy uıymdastyrylyp, tıisti Úndeýler qabyldanýda eken. «Jasóspirim qyzdar ara­syn­da erte júktiliktiń aldyn alý maq­satynda bilim mekemeleri úk­i­­mettik emes uıymdarmen bir­les­ken jumystar júrgizýde. Sony­men qatar oblystyq bilim bas­­qarmasy bilim berý meke­me­­lerinde kámeletke tolmaı júkti bolyp esepke alyn­ǵan jasóspi­rim­derdiń erte júktili­giniń aldyn alý, seksýaldy sıpat­ta­ǵy qyl­mystardy erte anyqtaý máse­lelerin únemi baqylaýda ustaı­dy», deıdi basqarma basshysy.

Biraq budan da máseleniń sheshilip ketpesi anyq. Adam bar jer­de másele bar. Degenmen erteń ana bolatyn búgingi qyz­dary­­myzdyń qyzyq qýyp, jal­ǵan sezimniń jeteginde ketip jatýy oılantarlyq jaǵdaı. Bu­ǵan ata-anany da, muǵalimdi de kiná­laý orynsyz. Qoǵamda árkim ózi­niń aryn, ımanyn saqtasa ǵana óres­kel jaǵdaı oryn almaıdy deýge bolady. Al qyzdardy aldaýsyratyp, bir sáttik qumarlyq úshin erkine tusaý sala almaıtyn boz­balalardyń da bul máselege kelgende oılanǵandary durys-aq...

 

Jambyl oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Qazalyda retro-festıval ótti

Aımaqtar • Keshe

Kúlki kerýeni № 20

Rýhanııat • 06 Jeltoqsan, 2019

Oralda jastar bastamalaryn qoldaý jaqsy

Aımaqtar • 06 Jeltoqsan, 2019

Máslıhattar depýtattarymen kezdesý ótti

Qazaqstan • 06 Jeltoqsan, 2019

Qonys aýdarýshylardy qoldaý qandaı?

Qoǵam • 06 Jeltoqsan, 2019

Táýligine 15-16 tonna sút alynady

Aımaqtar • 06 Jeltoqsan, 2019

Uqsas jańalyqtar