Tehnologııa • 28 Qarasha, 2019

Sergeı Ahmetov: Derekterdi ala almaý – Big Data-ǵa úlken kedergi

24268 retkórsetildi

Mamandardyń aıtýynsha, buryn zertteý jumysyn jasaý úshin ǵalymdarǵa 20-30 jyl ýaqyt ketken bolsa, búginde túrli IT tehnologııalar arqyly qajet derekterdi 3-4 aıda jınaýǵa bolady. Kez kelgen salanyń jumysyn jeńildetý úshin búginde úlken derekterdi óńdeý tehnologııasynyń múmkindigi mol. Big Data týraly jurt jıi estip, ınternetten oqyp júrse de, óz mamany bolmaǵan soń, onyń qanshalyqty qaýqarly ekenin túsiný qıyn. Atalǵan tehnologııanyń mańyzy men múmkindikteri jaıynda bilý úshin Big Data and Analytics qaýymdastyǵynyń prezıdenti, Marketo kompanııasynyń bas dırektory Sergeı AHMETOVPEN áńgimelesken edik.

Foto tengrinews

– Big Data ne úshin qajet? Onyń múmkindikterin qarapaıym tilmen túsindirip berseńiz.

– Qazir Big Data termıni kóp aıtylyp júr. Ǵalamtorda da bul jaıynda aqparat kóp. Alaıda mamandar bolmasa, ózge adam úshin ony túsiný qıyn. Kóp jaǵdaıda adamdar Big Data-ny derekter bazasymen shatastyrady. Asylynda, bul kez kelgen aýqymdy málimetti jyldam óńdeý tehnologııasy. Qazir onyń engizilmegen salasy joqtyń qasy. Máselen kompanııalar búginde Big Data qyzmetin tutynýshylarmen óza­ra qarym-qatynasty nyǵaıtý, túr­li operasııalardy jeńildetý jáne alaıaqtyqtyń aldyn alý úshin paı­dalanady. Sondaı-aq ony qara­paıym kúndelikti ómirden de kez­des­tirýge bolady. Mysaly, Nur-Sultan qalasynda ártúrli nysanda orna­tyl­ǵan 48 myń beınekamera bar. Ol jeke úılerdiń aldynda, saýda ortalyqtarynda jáne taǵy da basqa jerlerde bolýy múmkin. Sol beınekameralar kúnine kólemi 400-500 gıgabaıt bolatyn vıdeo túsiredi. Osyn­sha kóp aqparat paıdaǵa jaramasa, derekter bazasyna aınalady. Endi osy aqparatty Big Data dep ataý úshin sol kameraǵa adamdy ıdentıfıkasııa­laý kerek. Eger de beınekamera úıge kirgen ár adamdy tanyp tursa, muny Big Data dep ataýǵa bolady. Demek, qarapaıym tilmen túsindirgende Big Data degenimiz, qolymyzda bar aqparattan jańa bir málimet alý. Sondaı-aq sol málimet arqyly belgili bir qorytyndy shyǵara otyryp, bolashaqqa boljam jasaý.

– Estýimizshe, Big Data-men kóbinese jekelegen kompanııalar jumys isteıdi. Oǵan ne sebep?

– Qazaqstanda halyq sany asa kóp bolmaǵandyqtan, bizge Úkimetpen jumys isteý tıimdi bolar edi. Alaıda ázirge oǵan tolyq qol jetkize almaı otyrmyz. Memleketpen tolyqqandy jumys isteý úshin birneshe kedergi bar. Túsinikti bolýy úshin Big Data-nyń eki baǵyty baryn aıta keteıin. Onyń birinshisi – data engineering, al ekinshisi – data science dep atalady. Data engineering kóp aqparatpen jumys isteý úshin belgili bir arhıtektýra qurady. Dál osy sátte bizge jumys isteý qıyn. Sebebi Qazaqstandaǵy biraz júıe bizdiki emes, kóbin sheteldik kompanııalar qurastyrǵan. Egov-ty ózimizdikiler jasap shyqty dep aıtady, biraq onyń ózi kúmándi. Úlken nátıjege jetý úshin báriniń birikkeni durys. Al bizde ártúrli júıe bolǵan soń bári ıntegrasııalanbaı tur. Naqty nátıje kórinbeı turǵany da osydan. Bizde, quqyq qorǵaý organdary bir júıede istese, Densaýlyq saqtaý mınıstrligi ózge júıede jumys isteıdi. Sondyqtan munyń bárinen kóp aqparatty alý múmkin bolmaı tur. Al derekterdi ala almaý – Big Data-ǵa úlken kedergi. Eń áýeli bul máseleni sheshý úshin búkil mınıs­trliktiń deregi bir júıege jınaq­tal­ýy kerek. Álemdik standartta báribir júıeniń aınalasyna qurylady. Bizde kerisinshe, ár mınıstrlik ózinshe júıe quryp, árqaısysynyń jumysy bólek júrip jatyr. Eger de memleket Big Data-men jumys isteımiz dep sheshse, biz sııaqty IT kompanııalarǵa málimetti eshqandaı shekteýsiz berýi kerek. О́kinishke qaraı, bizde ár málimet ártúrli saqtalady. Keı derek enbeı qalyp jatady. Negizi munyń bári avtomatty túrde oryndalýy kerek. Júıe durys bolmaǵandyqtan, bizge jumys isteý qıyn. Sol sebepti de atalǵan qyzmet túri qymbatqa shy­ǵa­dy. Qymbat bolýy sebepti de bul tehno­lo­gııamen jumys isteýge kóbi kelise ber­meıdi.

Dese de qazir elimizde Big Data bıznes salasynda, jekelegen kompanııa­lar­da, bankterde, sondaı-aq prokýratýrada, «Qazposhtada» jáne taǵy da basqa oryndarda qoldanylyp ja­tyr. Bul arqyly atalǵan salalarda tutynýshylarmen ózara qarym-qa­tynas nyǵaıyp, túrli operasııalar men qyzmetkerlerdiń jumysy je­ńil­deýde. Qazir kóp qyzmetti tu­tyný­shylar óz JSN-i arqyly onlaın rejimde jyldam ala alady. Buryn kezekke turyp alatyn nesıeni de qazir adamdar óziniń uıaly tele­fonyndaǵy mobıldi qosymsha arqy­ly ala beredi. Máselen, Kaspi bank-tiń mobıldi qosymshasynda ótinim berýshige 5 mınýttaı kúte turýyn ótinip, derekter bazasynda ol týra­ly málimetter qarastyrylyp jatqa­nyn aıtady. Iаǵnı, neırondy júıe derekter bazasynan máli­met­terdi qarastyryp, belgili bir she­shim qabyldaıdy. Osylaısha tutyný­shy­nyń da, qyzmetkerdiń de ýaqyty únemde­lip, jumys jeńildeı túsedi.

– Bizde Big Data-men jumys isteı­tin bilikti mamandar jetki­lik­ti me?

– Bizde saýatty IT mamandar kóp. Biraq kóbi shetelge ketip ja­tyr. Sebebi bizdiń naryq olarmen ju­mys isteýge áli tolyq daıyn emes. Keıbir kórshiles eldermen salystyrǵanda bizdiń el edáýir alda kele jatqanyn eskersek te, áli de damýdy qajet etedi. Shetelge ketken qyz-jigitter biraz tájirıbe jınaq­tap, elge kelgende memlekettik naryq oǵan daıyn bolady dep oılaımyn.

– Úlken derektermen jumys isteıtin mamandardy daıarlaýda nege mán bergen jón?

– Big Data – IT salasyndaǵy eń qıyn, eń qymbat nárse – tehnologııa. Onymen jumys isteý úshin mindetti túrde aǵyl­shyn tilin jetik meńgerýi tıis. Son­daı-aq joǵary matematıkany jaqsy bilýi kerek. Qalǵan dúnıeni joǵary oqý ornynan nemese túrli kýrstardan úırenýge bolady.

– Álemdik tájirıbede Big Data-nyń kórinisi qandaı? Úlken derektermen jumys isteýde úzdik elderdi atasańyz.

– Úlken derektermen jumys istep, mol tabysqa kenelip jatqan el retinde birinshi kezekte AQSh-ty aıtýǵa bolady. Olar san túrli salada derekter bazasyn óńdeýde sheber. Máselen, eldiń bárine tańsyq emes Google izdeý júıesin alaıyq. Ony qoldan­baıtyn el joqtyń qasy. Kez kelgen jaǵdaıda adamdar qandaı da bir su­raqtyń jaýabyn nemese izdegen máli­metin osy jerden tabady. Google – úlken derekter bazasy. AQSh bul izdeý júıesi arqyly kóptegen elder týraly málimet alady. Barlyq jaǵdaılardy óz nazarynda ustaıdy. О́zge elder jaıynda málimet ala otyryp, bolashaqqa baǵdar jasaı alady. Halyqtardyń turmys-saltyn, alańdatar máselesin, psıhologııasyn, oılaý qabiletin ońaı baqylap otyr.

Al Qytaı – jabyq memleket. Olar aqparattyq qaýipsizdikti mańyzdy sanaıdy. Sol sebepti de olardyń jeke izdeý júıeleri men messendjerleri bar. Sol sııaqty Reseı de bul rette qalys qalmaıdy. Olar ózderiniń Iаndeks dep atalatyn izdeý júıelerin, Rutube atty vıdeolar jelisin, «Odno­klassnıkı» syndy áleýmettik jeli­sin qoldanady. «Aýqymdy derekter – jańa baılyq» degen sóz tegin aıtylmasa kerek. Buryn adamdar altyn men munaıdy qazyna-baılyq dep tapsa, qazirgi zamanda aýqymdy aqpa­rat­tyń mańyzy basym. Sol se­bepti mamandar jańa málimet alýdyń túrli ádisin qarastyrady. Ne­mis­ter, máselen, qarapaıym smart sháı­nek arqyly da aqparat alady. Wi-Fi-men jumys isteıtin sháınekter sý­dyń quramyn anyqtaı alady. Sondaı-aq úıdegi adamdar uıqydan turǵanda nemese jumysqa ketip bara jat­qanda ózdiginen qosylyp jumys isteı beredi. Nemister bul sháınekter arqyly kóp málimet alyp, ol derekterdi satý arqyly sháınek satqan baǵadan da kóp aqsha óndirgen. Sol sebepti qazir álemdik naryqta Big Data-men jumys isteıtin mamandarǵa suranys kóp. IT salasyndaǵy eń kóp tabys tabatyndar da osy salanyń mamandary.

– Qazir kimdermen jumys istep jatyrsyzdar?

– Osy salada qyzmet etip kele jatqanymyzǵa 10 jyldan asyp qaldy. Biz Big Data-ny Qazaqstanda ǵana emes, jalpy TMD boıynsha bastaǵan birneshe kompanııanyń birimiz. Qazir kóbine sheteldik kompanııalarmen jumys isteımiz. Olardyń ishinde AQSh, Shveısarııa, Qytaı syndy alyp memleketter bar. Mysaly, qazir Amerıkanyń 3 mektebimen jumys júrgizilip jatyr. Bul joba boıynsha mekteptiń kireberisine 3D beınekameralary qoıylady. Olar kirgen balalardy túsirý arqyly balalardyń kóńil kúıin, emosııasy men psıhologııalyq jaı-kúıi týraly málimetter beredi. Bul – mekteptegi balalardyń tynyshtyǵyn saqtap, olardyń minez-qulyqtaryn baqylaýǵa kómektesetin birden-bir joba.

Marketo kompanııasynda kóptegen talantty maman bar. Máselen, «Vkontakte» jelisiniń tehnıkalyq dırektory bizde jumys isteıtinin maqtanyshpen aıtýǵa bolady. Jalpy, kompanııada 60 shaqty qyzmetker úlken derektermen jumys isteýde. Big Data-da shtattyń kóptigi emes, sanaýly saýatty mamannyń bolǵany mańyzdy.

 

Áńgimelesken

Marjan TILEÝBEK,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Shaǵaman batyr

Tarıh • Búgin, 07:28

Tarıhty tanýdaǵy tyń bastama

Tarıh • Búgin, 07:21

361 lıft aýystyrylady

Aımaqtar • Búgin, 07:18

О́ńirdegi ónegeli is

Qoǵam • Búgin, 07:17

Seriktestik nyǵaıyp keledi

Álem • Búgin, 07:01

Iri eseppen basym tústi

Sport • Búgin, 07:00

«Sýnamıdi» sulatyp saldy

Kásipqoı boks • Búgin, 06:56

Astyń dámin keltirgen

Aımaqtar • Búgin, 06:53

Saıraıdy bulbul...

Rýhanııat • Búgin, 06:51

Izi aıqyn, isi myǵym

Qoǵam • Búgin, 06:49

Qarapaıymdylyq hanǵa da jarasady

Rýhanııat • Búgin, 06:44

Ýrbanıstik ortalyqqa aınalýdyń bir tutqasy

Aımaqtar • 07 Jeltoqsan, 2019

Qaraǵandyda Antikor Ortalygy mekemesi ashyldy

Aımaqtar • 07 Jeltoqsan, 2019

Qazalyda retro-festıval ótti

Aımaqtar • 07 Jeltoqsan, 2019

Almatylyq dızaınerdiń Stokgolmde kórmesi ashyldy

Rýhanııat • 07 Jeltoqsan, 2019

Almatyda jas órenderdiń jarysy aıaqtaldy

Sport • 07 Jeltoqsan, 2019

Qarqaraly aýdanyna jańa ákim taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • 07 Jeltoqsan, 2019

«El birligi – 2019» marapattaý saltanaty ótti

Rýhanııat • 07 Jeltoqsan, 2019

Asyq oıyny balalardy ómirlik tájirıbege baýlıdy

Rýhanııat • 07 Jeltoqsan, 2019

Uqsas jańalyqtar