Mark Hortonnyń paıymdaýynsha, AQR bank sektorynyń turaqtylyǵyn keshendi baǵalaýǵa baǵyttalǵan qalypty tájirıbe. Osyǵan deıin Belarýs pen Ýkraınanyń bankteriniń aktıvteri túgeldengen. Belarýste toǵyz banktiń aktıvi tekserilip, úsh banktiń kapıtaly jetispeıtini belgili boldy. Ýkraınada 56 banktiń tórteýin qarjylandyrý kerektigi anyqtaldy. Bul qarjy ınstıtýttarynyń barlyǵy bir jylǵa jetpeıtin ýaqytta aıtylǵan olqylyqtyń ornyn toltyrǵan kórinedi.
Osyǵan deıin Úkimet tarapynan berilip kelgen qarjylaı kómekke qoly jetpeı kelgen ekinshi deńgeıli bankter bul joly da qaltarysta qala bere me? Biz osy saýaldyń jaýabyn buǵan deıin de tarqatýǵa tyrysqan edik. Halyqaralyq valıýta qory bul máseleni de oılastyrypty.
– Kómek mólsheri bankterdiń portfolıosyna, qazirgi jáne jańa aksıonerlerdiń osyndaı qoldaýdy qamtamasyz etý qabiletine baılanysty bolady. Ulttyq bank pen Úkimetke keńes berýdiń máni – mundaı kómektiń alǵashqy kózi bankterdiń qoldanystaǵy aksıonerleri bolýy kerek. Sodan keıin basqa ınvestorlar qarjylandyrýǵa kirisýi múmkin, – deıdi ol.
Demek Halyqaralyq valıýta qory AQR arqyly qazaqstandyq bankterge jeke qorynan kómektesedi dep úmittenýdiń qajeti joq. Olar Úkimettiń nemese basqa ınvestorlardyń kómegi arqyly júrgizip, qarjyny Ulttyq banktiń bir qaltasynan alyp, ekinshi qaltasyna salýmen ǵana shekteledi.
Sonymen qatar, M.Horton qosymsha kapıtaldandyrýdy júzege asyra almaıtyn eń iri jáne júıeli mańyzdy bankter týraly da aıtyp ótti. Mundaı jaǵdaıda memleket tarapynan qosymsha qoldaý kórsetý qajet.
– Biraq qoldaý osyndaı bankterdi qaıta qurylymdaý josparlaryna jáne olardyń qarjylyq jaǵdaıyn jaqsartý úshin bıznes-josparlardy daıyndaýǵa qatysty naqty erejeler men talaptardan týyndaýy kerek. Jalpy, qazaq Úkimetiniń aktıvter sapasyn baǵalaýdy júrgizip jatqany bizdi qýantady, óıtkeni ol naqty jáne táýelsiz baǵalaýǵa múmkindik beredi, – dep atap ótti ol.
Mıssııa basshysy Qazaqstanda devalvasııanyń qajettiligi týraly pikir bildirip, teńge baǵasyn qoldan yryqtandyryp otyrǵan Ulttyq banktiń áreketin qoldamaıtyndaı syńaı tanytty. Úkimettiń nemese Ulttyq banktiń ıntervensııalaý týraly ustanymy Qazaqstannyń ulttyq valıýtasynyń jaǵdaıyn, onyń ekonomıkanyń negizgi kórsetkishterine qanshalyqty sáıkes keletinin, durys baǵalanǵanyn nemese joqtyǵyn taldaýǵa múmkindik bermeıdi. Halyqaralyq valıýta qory teńge erkin bolýy kerek dep sanaıdy. Sonda ǵana ishki jáne syrtqy faktorlarǵa, ınflıasııalyq targetteý saıasatyna tolyq sáıkes keledi.
Eger Ulttyq bank ıntervensııalaýdy toqtatpasa, ol Halyqaralyq valıýta qory tarapynan qaıta baǵalanýy, munyń sońy tıisti deńgeıde baǵalanbaýyna soqtyrýy múmkin.
– Bul prosess Ulttyq banktiń eki ese shyǵyndanýyna alyp keledi. Qazaqstanda biz qaıta baǵalaýdy nemese tómendetilýdiń belgilerin kórmeımiz. Bizge jalpy alǵanda, teńgelik baǵa negizgi ekonomıkalyq kórsetkishterge sáıkes keledi, – dedi ol.
M.Hortonnyń paıymdaýynsha, aǵymdaǵy shottyń tapshylyǵy men kapıtal aǵyndarynyń tepe-teńdigi saqtalýǵa tıis.
– Biz tikeleı sheteldik ınvestısııalardy, sondaı-aq qaryzdy baıqap otyrmyz. Jalpy alǵanda, jaǵdaıdyń qoldan teńdestirilgenin de kórip otyrmyz. Teńge erkin bolýy kerek, ol ishki jáne syrtqy faktorlarǵa jaýap berýge tıis. Bul ınflıasııalyq targetteý saıasatyna tolyǵymen sáıkes keledi, – dedi M.Horton.
Halyqaralyq valıýta qory mıssııasynyń basshysy Qazaqstannyń makroekonomıkalyq kórsetkishteri jaqsy ekenin aıtyp otyr. Munaıǵa jatpaıtyn ekonomıkalyq sektorda ósim baıqala bastaǵan. Aǵymdaǵy jyldyń III toqsanyndaǵy ósim 4,3%-dy qurady, jyl basynda Halyqaralyq valıýta qory bul kórsetkish 3,8% bolady dep boljaǵan edi. Alaıda shıkizattyq emes sektordaǵy ósim turaqty túrde jalǵasa beredi degen boljamǵa senip qalýǵa da bolmaıdy. О́tken jylmen salystyrǵanda ósim álsireıdi. Halyqaralyq valıýta qory kórsetkish 4%-dan tómen bolady dep boljap otyr.
2019 jyldyń 1 tamyzynan bastap bank júıesinde ekinshi deńgeıli bankterge keshendi táýelsiz baǵalaý júrgizý bastalǵany belgili. Tizimde 14 bank bar. Moody’s sarapshylarynyń pikirinshe, AQR-den keıin qazaqstandyq bankter 600 mıllıard teńgege deıin qarajat talap etýi múmkin. Sonymen qatar, S&P Global Ratings boljamyna sáıkes, aktıvterdiń sapasyn baǵalaǵannan keıin bankterge 1 trln teńgege deıin rezerv qurý qajet bolady.
Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Oleg Smolıakovtyń aıtýynsha, Ulttyq bank aýdıtorlarmen jáne ınspektorlarmen birlesip jumys istep jatyr.
– Biz barlyq prosesti jyl sońyna deıin aıaqtaımyz. Sońǵy eki-úsh jyl ishinde retteýshiniń talaptaryna sáıkes kelmeıtin bankterdi lısenzııasynan aıyrdyq, oǵan qosa aksıonerlermen birlesken qaǵıdattar boıynsha qoldaý kórsetildi, – deıdi Oleg Smolıakov.
Ulttyq bank ókili aıtqandaı, AQR bank sektoryn turaqtandyrady. Tekseristen keıin qandaı da bir teris jaǵdaılar bolmaýǵa tıis.
ALMATY
