Álem • 03 Jeltoqsan, 2019

Qytaı – dıpmıssııasy eń kóp memleket

39 retkórsetildi

Osydan elý jyl buryn Qytaıdyń Kaırde ǵana sheteldik elshiligi bolsa, qazir ol álemdegi dıplomatııalyq ókildikteriniń sany boıynsha AQSh-ty basyp ozypty. Loýı ınstıtýtynyń jahandyq dıplomatııaǵa qatysty bıylǵy zertteýi Qytaıdyń álem boıynsha 276 elshiligi, konsýldyǵy men turaqty ókildigi bar ekenin anyqtaǵan.

61 eldiń dıplomatııalyq baı­lanysyn zerdeleıtin Loýı ınstıtý­ty­nyń Jahandyq dıplomatııa­nyń ın­deksi reıtınginiń nátıjesi boıyn­sha 2019 jyly AQSh álemde óziniń 273 ókildigin ornalastyrsa, Qytaı úsh ortalyq artyq ashypty. Sarapshylardyń aıtýynsha, sońǵy bes jylda Qytaı ózge eldermen qarym-qatynasyn jaqsartýda erekshe belsendilik tanytqan. 2016 jyly ǵana 267 dıplomatııalyq mıssııamen AQSh pen Fransııadan keıingi úshinshi el bolǵan, al 2017 jyly bir saty joǵarylaǵan. 2019 jyly sol qar­qynmen AQSh-ty yǵystyryp, eń dıp­lo­matshyl memleketke aınalyp otyr.

Sońǵy eki jylda Qytaı jańa elshi­likterin Býrkına-Faso, Domınıkan Respýblıkasy, Sal­vador, Gambııa, San-Tome jáne Prınsıpı elderinde ashqan. Atalǵan tizim de kezdeısoq emes. Arnaıy saıası naýqan boıynsha Beıjiń Taıvannyń sońǵy qal­ǵan dıp­lomatııalyq seriktesterimen jaqsy qarym-qatynas ornatýǵa tyrysqan. Jaqynda Tynyq muhıty araldary aı­maǵyndaǵy eki el – Kırıbatı jáne Solomon araldary Taıvanmen dıp­loma­tııalyq baılanystaryn úzip, Qy­taı­men ymyraǵa kelgen. Osylaısha Taı­van­dy moıyndaıtyn elder sany 2016 jylǵy 22-den búgin nebári 15-ke qysqaryp otyr. Qytaı da, Taıvan da óz qarsylasy­men esh baılanysy joq elmen ǵana tolyqqandy dıplomatııalyq qarym-qatynas ustana alady. Beıjiń úshin bul jaǵdaı Taıvannyń saıası oqshaýlanýyn kúsheıtýmen qa­tar, óziniń ekonomıkalyq jáne saıası múmkin­dikterin arttyrýǵa yqpal etedi.

Qytaıdyń syrtqy ister mı­nıstr­liginiń belsendi jumysy AQSh-pen eki el arasyndaǵy básekelestiktiń taǵy bir kórinisi sekildi. AQSh prezıdenti Donald Tramptyń syrtqy saıasaty soń­ǵy jyldary oń nátıje kórsetpeı kele­di, al osy sátti tıimdi paıdalana bil­gen Qytaı qarsylasynyń álemniń dıplomatııalyq ortalyǵy degen már­tebesinen aıyrylǵanyn kózdeı­tin­deı. 2017 jyly bılik­ke kelgen sátten bastap Donald Tramp AQSh-tyń Memlekettik departamentinde bıýdjetti aıtar­lyqtaı qysqartýǵa tyrysty, dıplomattar sanyn 25 paıyzǵa azaıtyp, osy áreketi úshin synǵa da ushyrady. AQSh mamandary dıplomatııalyq ınfraqurylymdy damytý eldiń halyqaralyq áserin nyǵaıtýǵa alǵashqy qadamy ekenin aıtady. «Bul Qytaıdyń aldaǵy ýaqyttaǵy halyqaralyq saıası are­nadaǵy yqpalyn arttyryp, dıp­­lo­matııalyq kúshke aınalýdy kóz­deıtin úlken josparlarynan habardar etedi» deıdi sarapshylar. AQSh-tyń Antıgýa jáne Barbýda, Gvıneıa-Bısaý, Seıshel araldary, Vanýatý, sondaı-aq Sırııa men Soltústik Koreıada eshbir ókili joq. Al Qytaı bul eldermen dostyq qarym-qatynasty jolǵa qoıa bildi.

Qytaıdyń ózge eldermen dıp­lo­ma­tııa­lyq qarym-qatynasyn qarastyr­ǵanda sanyna ǵana emes, sapasyna da mán bergen jón. Bul jerde elshilikter men konsýldyqtar sany mańyzdy ról atqarady. Elshilik sandary boıynsha AQSh pen Qytaı teń tússe, kon­­sýl­dyqtar ashýda Qytaı aldyna jan salmaıdy. Sebebi elshilikter kóbine saıası kúshti bil­dirse, ekinshisi ekonomıkalyq mańyzǵa ıe. Al Qytaı úshin ózge eldermen qarym-qatynasty dástúrli joldan góri ekonomıkalyq tur­ǵyda ornatqan áldeqaıda tıimdirek bolyp otyr. Qytaıdyń jalpy 96 kon­sýl­dyǵynyń 41-i Azııada, al 28-i Eýropa­da ornalasqan. «Bir beldeý, bir jol» bastamasy da osy maqsatta úlken mańyz­ǵa ıe. 150-den astam el men halyqara­lyq uıymdardy qamtyp, trıllıon dollarǵa baǵalanǵan joba Qytaı­dyń osy aımaqtarmen baılanysyn jańa deńgeıge kóterdi.   

Loýı ınstıtýtynyń jahandyq dıp­lomatııaǵa qatysty zertteýiniń nátı­jesi boıynsha tizimde Qytaı men AQSh-tan keıin Fransııa, Japonııa jáne Reseı elderi bastap tur. Bul – álemdegi eń dıplomatshyl elderdiń úzdik bestigi.

 

Sońǵy jańalyqtar

Shaǵaman batyr

Tarıh • Búgin, 07:28

Tarıhty tanýdaǵy tyń bastama

Tarıh • Búgin, 07:21

361 lıft aýystyrylady

Aımaqtar • Búgin, 07:18

О́ńirdegi ónegeli is

Qoǵam • Búgin, 07:17

Seriktestik nyǵaıyp keledi

Álem • Búgin, 07:01

Iri eseppen basym tústi

Sport • Búgin, 07:00

«Sýnamıdi» sulatyp saldy

Kásipqoı boks • Búgin, 06:56

Astyń dámin keltirgen

Aımaqtar • Búgin, 06:53

Saıraıdy bulbul...

Rýhanııat • Búgin, 06:51

Izi aıqyn, isi myǵym

Qoǵam • Búgin, 06:49

Qarapaıymdylyq hanǵa da jarasady

Rýhanııat • Búgin, 06:44

Ýrbanıstik ortalyqqa aınalýdyń bir tutqasy

Aımaqtar • 07 Jeltoqsan, 2019

Qaraǵandyda Antikor Ortalygy mekemesi ashyldy

Aımaqtar • 07 Jeltoqsan, 2019

Qazalyda retro-festıval ótti

Aımaqtar • 07 Jeltoqsan, 2019

Almatylyq dızaınerdiń Stokgolmde kórmesi ashyldy

Rýhanııat • 07 Jeltoqsan, 2019

Almatyda jas órenderdiń jarysy aıaqtaldy

Sport • 07 Jeltoqsan, 2019

Qarqaraly aýdanyna jańa ákim taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • 07 Jeltoqsan, 2019

«El birligi – 2019» marapattaý saltanaty ótti

Rýhanııat • 07 Jeltoqsan, 2019

Asyq oıyny balalardy ómirlik tájirıbege baýlıdy

Rýhanııat • 07 Jeltoqsan, 2019

Uqsas jańalyqtar