61 eldiń dıplomatııalyq baılanysyn zerdeleıtin Loýı ınstıtýtynyń Jahandyq dıplomatııanyń ındeksi reıtınginiń nátıjesi boıynsha 2019 jyly AQSh álemde óziniń 273 ókildigin ornalastyrsa, Qytaı úsh ortalyq artyq ashypty. Sarapshylardyń aıtýynsha, sońǵy bes jylda Qytaı ózge eldermen qarym-qatynasyn jaqsartýda erekshe belsendilik tanytqan. 2016 jyly ǵana 267 dıplomatııalyq mıssııamen AQSh pen Fransııadan keıingi úshinshi el bolǵan, al 2017 jyly bir saty joǵarylaǵan. 2019 jyly sol qarqynmen AQSh-ty yǵystyryp, eń dıplomatshyl memleketke aınalyp otyr.
Sońǵy eki jylda Qytaı jańa elshilikterin Býrkına-Faso, Domınıkan Respýblıkasy, Salvador, Gambııa, San-Tome jáne Prınsıpı elderinde ashqan. Atalǵan tizim de kezdeısoq emes. Arnaıy saıası naýqan boıynsha Beıjiń Taıvannyń sońǵy qalǵan dıplomatııalyq seriktesterimen jaqsy qarym-qatynas ornatýǵa tyrysqan. Jaqynda Tynyq muhıty araldary aımaǵyndaǵy eki el – Kırıbatı jáne Solomon araldary Taıvanmen dıplomatııalyq baılanystaryn úzip, Qytaımen ymyraǵa kelgen. Osylaısha Taıvandy moıyndaıtyn elder sany 2016 jylǵy 22-den búgin nebári 15-ke qysqaryp otyr. Qytaı da, Taıvan da óz qarsylasymen esh baılanysy joq elmen ǵana tolyqqandy dıplomatııalyq qarym-qatynas ustana alady. Beıjiń úshin bul jaǵdaı Taıvannyń saıası oqshaýlanýyn kúsheıtýmen qatar, óziniń ekonomıkalyq jáne saıası múmkindikterin arttyrýǵa yqpal etedi.
Qytaıdyń syrtqy ister mınıstrliginiń belsendi jumysy AQSh-pen eki el arasyndaǵy básekelestiktiń taǵy bir kórinisi sekildi. AQSh prezıdenti Donald Tramptyń syrtqy saıasaty sońǵy jyldary oń nátıje kórsetpeı keledi, al osy sátti tıimdi paıdalana bilgen Qytaı qarsylasynyń álemniń dıplomatııalyq ortalyǵy degen mártebesinen aıyrylǵanyn kózdeıtindeı. 2017 jyly bılikke kelgen sátten bastap Donald Tramp AQSh-tyń Memlekettik departamentinde bıýdjetti aıtarlyqtaı qysqartýǵa tyrysty, dıplomattar sanyn 25 paıyzǵa azaıtyp, osy áreketi úshin synǵa da ushyrady. AQSh mamandary dıplomatııalyq ınfraqurylymdy damytý eldiń halyqaralyq áserin nyǵaıtýǵa alǵashqy qadamy ekenin aıtady. «Bul Qytaıdyń aldaǵy ýaqyttaǵy halyqaralyq saıası arenadaǵy yqpalyn arttyryp, dıplomatııalyq kúshke aınalýdy kózdeıtin úlken josparlarynan habardar etedi» deıdi sarapshylar. AQSh-tyń Antıgýa jáne Barbýda, Gvıneıa-Bısaý, Seıshel araldary, Vanýatý, sondaı-aq Sırııa men Soltústik Koreıada eshbir ókili joq. Al Qytaı bul eldermen dostyq qarym-qatynasty jolǵa qoıa bildi.
Qytaıdyń ózge eldermen dıplomatııalyq qarym-qatynasyn qarastyrǵanda sanyna ǵana emes, sapasyna da mán bergen jón. Bul jerde elshilikter men konsýldyqtar sany mańyzdy ról atqarady. Elshilik sandary boıynsha AQSh pen Qytaı teń tússe, konsýldyqtar ashýda Qytaı aldyna jan salmaıdy. Sebebi elshilikter kóbine saıası kúshti bildirse, ekinshisi ekonomıkalyq mańyzǵa ıe. Al Qytaı úshin ózge eldermen qarym-qatynasty dástúrli joldan góri ekonomıkalyq turǵyda ornatqan áldeqaıda tıimdirek bolyp otyr. Qytaıdyń jalpy 96 konsýldyǵynyń 41-i Azııada, al 28-i Eýropada ornalasqan. «Bir beldeý, bir jol» bastamasy da osy maqsatta úlken mańyzǵa ıe. 150-den astam el men halyqaralyq uıymdardy qamtyp, trıllıon dollarǵa baǵalanǵan joba Qytaıdyń osy aımaqtarmen baılanysyn jańa deńgeıge kóterdi.
Loýı ınstıtýtynyń jahandyq dıplomatııaǵa qatysty zertteýiniń nátıjesi boıynsha tizimde Qytaı men AQSh-tan keıin Fransııa, Japonııa jáne Reseı elderi bastap tur. Bul – álemdegi eń dıplomatshyl elderdiń úzdik bestigi.
