Medısına • 03 Jeltoqsan, 2019

Dárigerlik tájirıbe vaksınasııany tańdaıdy

120 retkórsetildi

Qazirgi tańda bul másele – halyq arasynda keńinen talqy­lanatyn taqyryptardyń biri. Biz aldyn alý ekpeleriniń arqa­synda juqpaly aýrýlar týraly umyta bastadyq. Alaıda «Belgili bir aýrý joq, biraq balany nege vaksınasııalaý kerek?», degen suraq týyndaıdy. Sonymen qatar ınternet-resýrs­tarda vaksınasııany jaqtamaıtyn pikirtalas kóp.

Men ózimniń dárigerlik qyz­metimdi  balalar ınfeksıo­nısi bolyp bastadym. Instıtýt­ta oqy­ǵan kezde professorlar biz­ge  dıfterııa, qyzylsha jáne  kók­jótel  indetteri týraly aıtty. Bul aýrýlar analar arasynda qor­qynysh týdyrdy. Keshkisin dıf­terııasy bar balalarǵa qol­daryn bulǵap, tańerteń olardy máıithanadan tapty. Ásirese balalar qyzylsha pnevmonııasynan jáne kókjótelden tez qaıtys boldy. Asqynýlardyń  tez damyǵany sonshalyqty, tipti  dárigerler olardy jasandy jeldetý apparatyna aýystyrýǵa da úlgermedi.

90-jyldary stýdent, so­dan keıin jas dáriger bola otyryp, men bul aýrýlardy eshqashan kórmeımin, qandaı baqytty boldym dep oıladym, sebebi álemde vaksınalar paıda boldy jáne bizde respýblıka­da tıisti kontıngentti qamtý kór­setkishi 95%-ǵa jetti.

О́kinishtisi sol, men qateles­ken eken­min. Meniń tájirıbemdegi birinshi dıf­terııa jaǵdaıy 90-jyldardyń basynda tir­keldi, ol ólimmen aıaqtaldy. Aýyl­dan shyqqan 13 jastaǵy bala osy ın­fek­sııamen aýyrǵany esimde. Ol jut­qyn­shaq  dıfterııasynyń toksıkalyq túri­men  aýrýhanaǵa túsip, mıokardıt asqy­nýynan qaı­tys boldy. Osydan keıin aýrý­shańdyq kóterilip, 25 jas­tan asqan eresekter kelip túse bas­tady. Biz aýrýdyń barlyq klı­nıkalyq túrle­rin kórdik, dıfterııaǵa qarsy sarysýdyń arqa­synda emdelýshilerdi qut­qardyq, sonymen qatar 30%-ǵa jýyǵy ólimge ushyrap, aýrý esh­kimdi de aıaýsyz qaldyrmady. Ár 10 jyl saıyn júrgiziletin 16 jastan bastap qosymsha vaksınasııa engizilgennen keıin ınfeksııa tolyǵymen joıyldy. 20 jyldan astam ýaqyt boıy Qazaqstanda dıfterııa tirkelmegen.

Balalar juqpaly aýrýy qy­za­myq­tyń da qaýiptiligi az emes. Eger bar­lyq adamdar onymen balalyq sha­ǵynda aýyr­sa, ımmýnıtet eresek jasta qa­­­lyptasatyn edi. Ásirese, ana bo­lýǵa daıyn qyzdar úshin qy­za­myq qaýipti. Eger júktilik kezinde áıel qyzamyqpen aýy­ryp qalsa, onda ná­res­te jú­rek, kórý (soqyrlyq), estý (ke­reń­­dik) músheleri tarapynan damý aqaý­­larymen týady. Vırýs uryq­­tyń damý anomalııasyn tý­dyrýǵa qabiletti. Osy sebepti, 90-jyldary qyzamyqty alǵash­qy 12 aptada bastan keshken júk­ti áıelderge júktilikti úzýge usy­nys jasal­dy.  Mundaı jaǵdaılar kóp boldy. Sońǵy 10 jyl kóleminde  meniń tájirıbemde júkti áıeldiń qyza­myq­pen aýyrǵany jóninde tek bir ǵana oqıǵa boldy. Qazirgi ýa­­qyt­ta aýrýdyń tara­maýy vak­sı­nasııanyń tıimdiligine ǵana baı­lanysty.

Biraq qazir meni qyzylsha, qyzamyq jáne parotıtten qor­ǵaıtyn vaksına bar bolsa da, qy­zylsha aýrýymen syr­qat­­taný deńgeıiniń órshýi alań­da­tady.

Qazaqstan­daǵy  meniń zaman­das­ta­rym negizinen bala jasynda qyzyl­sha aýrý­yn bastan keshirdi. Qazir indet Eýropa jáne  TMD-nyń jeke­legen el­de­rinde taralýda. Bizdiń res­­pýb­lıka­myzda kóbinese bir jas­qa deıingi balalar aýyrady. Nege? Qyzylshaǵa qarsy egý 12-15 aıda taǵaıyndalady. Ana súti­men qorektenetin bir jas­qa deıin­gi balalar qorǵanys ım­­mýnoglo­bý­l­ınderin anasynan alýy tıis. Alaı­da bala aýy­ryp qalady. Munyń negizgi eki sebebi bar. Birinshisi – anasy vak­­­­sı­na­­sııa­lanbaǵan, sondyqtan qorǵa­nys ımmý­noglobýlınderin alý múmkin­digi joq, ekinshiden – bala ana sútimen emes, ja­sandy tamaqpen qorektenedi.

Jalpy, adam tikeleı qy­zyl­shadan ólmeıdi, ólimniń se­bebi qyzylshanyń kesi­rinen as­qynatyn pnevmonııa, ensefalıt sııaqty dertter. Eń aýyr asqyný – balada alǵan daǵdylaryn joǵaltý arqyly kórinetin  ótkir sklerozdy panen­sefalıt. Bala 5 jasqa deıin múge­dek bolady. Bul óte qorqynyshty.

Taǵy bir ózine qaýip tóndi­retin ın­feksııa – parotıt ınfek­sııasy, ol  halyq arasynda «qu­laq beziniń aýrýy» dep atalady. Kóbisi onymen bala­lyq shaǵyn­da aýyrǵan. Eki jaqty orhıt­­pen aýyrǵan uldarda keleshekte belsizdik paıda bolýy múmkin eken­digin kóp adam bil­meıdi. Meniń tájirı­bemde áskerı bólimde parotıtti ınfek­sııa­nyń órshýi kezdesti. Sol kezde ás­kerı qyzmetshiler paro­tıt­pen, pan­kreatıtpen, menıngıtpen, orhıtpen, orho­epıdımıtpen stasıo­nar­ǵa tústi. Olar­dyń arasynda eki jaqty orho­epı­demıtpen aýyratyn bala­lar boldy jáne olar kóbinese  otba­syn­da­ǵy jalǵyz balalar edi. Maǵan bel­siz­dik­ke ushyraǵandary jaıly jaman ha­bardy aıtýyma tý­ra keldi. Mun­daıdy estigende aza­mat­tardyń alǵash­qy saýaly «nege bizge buryn vaksı­nasııalaý qa­jettigi týraly esker­til­me­di?» degen mazmunda boldy. Bul jaǵ­­daı­da ne dep jaýap berýge bola­dy? Bir ókinishtisi, keıbir ata-ana óz bala­­la­rynyń vaksınalyq mártebesi týra­ly bilmeıdi.

Pasıentterdiń eresek kon­tın­gen­tin emdeıtin ınfeksıonıst retinde konsýl­ta­tıvtik qa­byl­daýda otbasylar maǵan be­deý­lik problemasymen jıi júginedi. Muqııat jınalǵan anamnez kezinde erli-zaıyptylardyń bireýi bala kezinde parotıtti ınfeksııany – eki jaqty orhoepıdımıtpen aýyrǵany  anyqta­lady. Budan soń  bári túsinikti bolady.

Vaksınasııanyń kómegimen aldyn alýǵa bolatyn juqpaly aýrýlardyń qaıǵyly saldary týraly jas ata-analarǵa jıi aıtý kerek. Halyqty ózderin jáne balalaryn vaksınasııa­laý kerek­ti­gi týraly habardar etý qajet.

 

Bahyt KО́ShEROVA,

Qaraǵandy medısına ýnıversıtetiniń prorektory, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor

 

Sońǵy jańalyqtar

Uly dala eliniń eń ulyq merekesi

Qazaqstan • Búgin, 13:28

Basylym basshylary - Muhtar ÁÝEZOV (11.1921-12-1921)

Basylym basshylary • Búgin, 13:06

Qarshadaı qyzdyń qaısarlyǵy...

Rýhanııat • Búgin, 12:55

Almatylyq qarııalarǵa arnalǵan kesh ótti

Rýhanııat • Búgin, 12:47

Ábish Kekilbaevty eske alý keshi ótti

Rýhanııat • Búgin, 11:05

Ýspen aýdany dástúrli ánshilerdi shaqyrdy

Rýhanııat • Búgin, 09:10

Tulǵaǵa taǵzym jasaldy

Rýhanııat • Búgin, 08:49

«Báıterek» basyndaǵy qaýyshý

Qoǵam • Búgin, 08:45

Jalpy esepte úzdik úshtiktemiz

Sport • Búgin, 08:44

«Astana» maýsymdy aıaqtady

Fýtbol • Búgin, 08:40

Baǵyndyrǵan belester baıyptaldy

Aımaqtar • Búgin, 08:37

Taýar tasý jıiligine shekteý bolmaıdy

Ekonomıka • Búgin, 08:33

Jeltoqsan... Erkindik... Azattyq

Qoǵam • Búgin, 08:21

Azattyq jolyndaǵy tarıhı qadam

Rýhanııat • Búgin, 08:17

Qazaq elin álem tanydy

Álem • Búgin, 08:15

Qıyn sátte de birge bolǵanbyz!

Qazaqstan • Búgin, 08:12

Táýelsizdik hám túrki jurty

Qazaqstan • Búgin, 08:03

El abyroıyn asyrǵan jahandyq bastamalar

Qazaqstan • Búgin, 08:01

40 páterdiń kiltin tapsyrdy

Aımaqtar • Búgin, 07:58

Túrkııada toılandy

Qazaqstan • Búgin, 07:57

Ekonomıka qarqyndy ósýde

Ekonomıka • Búgin, 07:51

Mereke qarsańyndaǵy mereıli sát

Qoǵam • Búgin, 07:48

Memlekettik nagradalar tapsyrdy

Parlament • Búgin, 07:44

Almatyda Abaı klýby ashyldy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar