Qazaqstan • 06 Jeltoqsan, 2019

«О́kpege qısań da, ólimge qımaısyń...»

184 retkórsetildi

«Adasqannyń aldy – jón, arty – soqpaq» ekenin jat aǵymnyń jeteginde ketken otandastarymyz áli de bolsyn túısine qoıǵan joq. Solaı boldy eken dep óz ulyn ózeginen tepken ult emes edik. Qandasym dese qanymyz ysyp, janymyz kúıedi. Elden bezse de emeshegimiz ezilip turady. Adamzattyń qarǵysyn arqalaǵan ata-anadan buryn, aq-qarany ajyratyp úlgermegen urpaǵyna alańdaısyń. Irak astanasy Baǵdattan Otanǵa oralǵan 14 bala sonyń dáleli. Erteńine enjarlyq tanytpaǵan eldiktiń eren úlgisi de – osy!

Ejelgi parsy uǵymynda Baǵdat sózi – «baǵa» – qudaı, «dad» – syı, ıaǵnı, «Qudaıdyń bergen syıy» degen maǵyna berse kerek. Endi bir derekte 762 jyly Madınatýs Salam (beıbit qala) degen atpen halıf Mansur tur­ǵyzǵan desedi. Táńiri­niń tál­ke­gi sol, bul kúni Baǵ­datty ne «Qu­daıdyń bergen syıy», ne «beıbit qala» deýge aýyz bar­maıdy. Keıingi eki aıda Irak asta­nasynda kemi 100-den astam adam kóz jumdy. Terrorızmge qa­tysy bar degen kúdikpen qamaý­da otyrǵandary qanshama. О́ki­nish­ti­si sol, arasynda qazaq­stan­dyq azamattar da bar.

Jýyrda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tap­syr­­masy negizinde «Rýsafa» ope­ra­­sııasy qolǵa alyndy. Bul gýma­nıtarlyq aksııa joǵaryda atal­ǵan 14 balany Otanǵa oraltýdy maqsat tutqan bolatyn. Úsh jarym jyl analarymen birge temir tordyń taqsiretin tartqan bala­lardy qaıtarý ońaıǵa soqsyn ba? О́zge memlekettiń ishki saıasatyna aralasýdan aýyr ne bar?

Syrtqy ister mınıstrliginiń erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi Stanıslav Vasılenkonyń aıtýyn­sha, aýyr jumys atqary­lyp­­ty. Syrtqy ister mınıstrligi úki­­met­tik emes qurylymdar hám mem­lekettik organdarmen, halyq­a­ralyq uıymdarmen bir­le­se oty­ryp, bir jylǵa sozyl­ǵan keder­gisi kóp kúrdeli kelissóz júrgizdi.

Aldymen, baldyrǵandardyń qazaqstandyq azamattar ekenin dáleldeý úshin DNK saraptamasyn jasaýǵa týra kelgen. Ata-anasynan aırylyp, jetim qal­ǵan­dardyń eldegi aǵaıyn-týys­tary izdestirildi. Synama alyndy. Sońynda balalardy týǵan topyraǵyna qaıtarý jóni­de sot sheshimi shyqty.

Sot sheshimi shyqty eken dep, ana qushaǵynan ajyratyp alý da adam­dyqqa jatpas edi. Alaıda beıbit ómirdiń berekesin belýardan qan keship baryp uǵynǵan analar balalarynyń ashyq aspan astynda ǵumyr keshýine esh qar­sy­lyq tanytpady. Tipti bul ope­rasııa analar men týǵan-týys­ta­rynyń ótinishi negizinde iske asqanyn alǵa tartar edik.

Dinı ekstremızm etek jına­maı turyp, Taıaý Shyǵysta tatý­lyq ornaıdy deýge senim joq. Máselen, bir kezderi Əbý Nasyr əl-Farabı ilim izdep barǵan Sham shaharyna qandastarymyz ajal izdep ba­ryp júr. Ál-Fa­ra­bı men sul­tan Beıbarystyń qabiri de osy Sı­rııa astanasynda. Ala­­sa­py­ran­da quldyqqa saty­lyp, keıin sultan dáre­­je­­si­ne kóterilgen bahadúr Beı­ba­rys! Otandas­tarymyzdyń kóńil kókjıeginde baba beınesi sultan­dy­ǵyn tárk etip, týǵan topy­raǵyna aman-saý oralǵan qal­pynda saqtalsa kerek. Osydan otyz jyl buryn túsirilgen otan­dyq kınonyń kórkemdik shyn­dy­ǵy – osy. Dese de, tarıhı shyndyq baba qabiri Damask qala­syn­da ekenin aıǵaqtap otyr. Al endi aıdyń-kúnniń amanynda Taıaý Shyǵysqa aǵylyp, ajal izdep júrgenderge ne deýge bolady? Bálkim, kúnderdiń kúni Beıbarys syndy sultan bolyp oralamyz deı me eken?!

Ol belgisiz. Belgilisi – úsh ja­rym jyl kúrish pen qara sýdy azyq etken, besikten beli shyqpaı jatyp anasynan ajyraǵan 14 bala­nyń Otanǵa oralǵany. Oral­­ma­ǵany, qańǵyǵan oq pen ja­syr­­­ǵan mınanyń qurbany bol­ǵany qanshama?! Bul – alǵash ret atqarylǵan operasııa emes. El bı­li­gi buǵan deıin de úsh márte «Jýsan» operasııasyn qolǵa alyp, bas-aıaǵy 400 balany Qa­zaq­stanǵa qaıtardy.

Áıtpegende, baldyrǵandar taǵdy­ry ne bolary edi degen saýal da qy­lań bermeı qoımady. Irak memle­ke­tiniń zańy boıynsha, mundaı balalar jetimder úıine jiberiledi eken. «Rýsafa» operasııasy qolǵa alynbaǵanda, qazaq balalary da jetimder úıinde jaýtańdap qalary haq! On tórt taǵdyr oırannan aman qaldy. Atamekenge jetip, aǵaıynymen qaýyshty.

Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan oralǵan atalarymyz tókken qan men kórgen sumdyqtary jaı­ly jaq ashpaýshy edi. «Sen­der kórmeńder» dep qysqa qaıy­ra­tyn-tuǵyn. Aqıqatynda, «qa­rııas­y bar úıdiń qazynasy bar». Jyl sanap, «qazyna» qatary da sırep barady. Estııar atalar azaıǵan saıyn «Astana biz­diki» dep qarý asynǵandar beıne­si áleýmettik jelide jeldeı ese­tin­­di shyǵardy. Qarý asyný, jat elde jarylyp ólý úlgige aınal­ǵany ma? «Dini bar da, ulty joq, saqa­ly bar da, murty joq. Teke saqal, qyrma murt, el túbine sol jeter». Budan soń Máshhúr Júsiptiń áýlıeligine tańdan­baı kórińiz. Balaǵy kelteniń bala­sy ne bolmaq? Qar­ǵaıyn deseń, «ár qazaq – meniń jal­ǵy­zym» (Sabyr Adaı). Qarǵamaıyn deseń...

Qudaı­syz úkimettiń qyl ar­qa­­ny Alash «moınyn» alpys segiz jyl armansyz qıyp keldi. Táńirini tárk etip, Jaratqanǵa jalbarynýdan qaldyq. Sóıtken Keńes ókimetiniń de shańyraǵy opy­ryl­yp ortasyna tústi. Qudaı joq emes, bar bolyp shyqty. Endi qaıtpek kerek? Abdy­rap qalǵan otandastarymyz asyl din­ge aǵylsyn-aı kelip. Alǵa­shyn­da qýandyq. Alaıda bórki­miz­di aspanǵa atqanda tazymyz kórinip qalaryn kim bilipti. Aq-qarany ajyratyp jatpaı, alys-jaqynnan aǵylǵan mıs­sıoner­lerdiń aıtqanyn ásirese jas­tar qaýymy aýzynyń sýy quryp tyńdaıtyndy shyǵardy. Tıisti organdardyń san soǵyp qal­ǵan sáti de osy. Endigi kúni «jaý ketken soń qylyshyńdy tasqa shaptyń» ne, shappadyń ne. Bálkim, «aýyryp em izdegenshe, aýyr­maý­dyń jolyn izdep», asqyn­ǵan derttiń aldyn alýdy júıeli jolǵa qoıý qajet pe edi? Taıaý Shyǵysta qarý asynyp, taý-tas arasyna jasyrynǵan et-jaqyn­darymyzǵa eleńdemes úshin eń aldymen qazaq qoǵamynda túsin­dirý jumystaryn júrgizip, ult­tyq dástúrdi murat tutqan ıdeologııamyzdy myqtap qolǵa alý kerek-aq! Áıtpegende, mańdaıter, etken eńbektiń «báldý, báldý – bári ótirik»...

 

Sońǵy jańalyqtar

Nur-Sultanda 11 áýe reısi toqtatyldy

Qazaqstan • Búgin, 15:17

Aqyn toıy týǵan topyraǵynda jalǵasty

Aımaqtar • Búgin, 13:02

Tiri maldy satý - tıimsiz

Aımaqtar • Búgin, 12:25

Qus eti naryǵy jýyq arada qalaı damıdy?

Ekonomıka • Búgin, 12:08

Almaty bıznesi etek-jeńin jyıa bastady

Aımaqtar • Búgin, 11:35

Uly Abaı murasy Kereký elinde

Rýhanııat • Búgin, 10:23

Abaıdy taný – asyl paryz

Rýhanııat • Búgin, 09:21

Jaýapkershilikke tartý usynyldy

Saıasat • Búgin, 08:35

Jyl saıyn 100 vagon jańartylady

Qoǵam • Búgin, 08:33

Ulaǵat uqqan ushpaqqa shyǵady

Aımaqtar • Búgin, 08:28

«Sýretti túsirgen Mamyrjan Botabekov»

Rýhanııat • Búgin, 08:20

Káripbektiń kórmesi

Rýhanııat • Búgin, 08:17

Besaǵashtyqtardyń berekeli bastamasy

Aımaqtar • Búgin, 08:13

Hakim esimi laıyqty ulyqtalyp keledi

Rýhanııat • Búgin, 08:10

О́tkenniń sabaǵy esińde qalady

Tarıh • Búgin, 08:07

Uıatsyzdyq azdyrar adam balasyn

Rýhanııat • Búgin, 08:03

Poster-patrıottyq jasasyn!

Qoǵam • Búgin, 08:00

Kamera aldynda oıqastaǵan qar barysy

Ekologııa • Búgin, 07:57

SNPS kelisimdi oryndamaı otyr

Ekonomıka • Búgin, 07:52

Úsh jylǵa salyqtan bosatyldy

Ekonomıka • Búgin, 07:50

Jánibek aýdanynda et óndirý artty

Aımaqtar • Búgin, 07:48

Rýhanı jańǵyrýdyń negizgi kilti

Rýhanııat • Búgin, 07:46

Taǵylymy mol tarıhı maqala

Rýhanııat • Búgin, 07:42

Qazaqtyń «haılaılymy»

Rýhanııat • Búgin, 07:40

Dosym oqyǵan kitap

Aımaqtar • Búgin, 07:38

Ustazdyń aldyn kespeıdi

Qoǵam • Búgin, 07:31

Elimizdegi eń úlken eskertkish

Rýhanııat • Búgin, 07:25

Uqsas jańalyqtar