Rýhanııat • 06 Jeltoqsan, 2019

Sırek kitaptar mýzeıinde latyn grafıkasyndaǵy baspa eskertkishteri saqtalǵan

294 retkórsetildi

«Ǵylym ordasy» RMK Sırek kezdesetin kitaptar mýzeıi Rýhanı jańǵyrý baǵdarlamasy aıasynda ekspozısııaǵa qoǵamdyq-tarıhı mańyzy zor XX ǵasyrdyń 20-40 jyldar aralyǵyndaǵy latyn grafıkasynda jaryq kórgen baspa muralary saqtalǵan.

Keńes bıliginiń bastamasymen 1920 jyldardyń basynda arab árpimen jazyp kelgen túrki tildes halyqtardy jańa álipbıge kóshirý saıasaty qolǵa alyndy. Keńester Odaǵynyń quramyndaǵy túrki tildi elderde latyn álipbıine kóshirý Ázirbaıjan elinde bastaldy.

«Ǵylym ordasy» RMK Sırek kezdesetin kitaptar mýzeıiniń ǵylymı qyzmetkeri Dinmuhammed Abdrahanov tanystyryp ótkendeı, qazaq álippesi 1929 jyly 7 tamyzda KSRO Ortalyq atqarý komıteti Prezıdıýmy men KSRO HKK qaýlysymen arap árpinen latyn árpine kóshirilgen bolatyn. Qazaqstanda 1930-1940 jyldar aralyǵynda baspa isteri, oqytý prosesteri latyn árpinde júrdi. Kitaptar Almaty («Qazaq memlekettik baspasy», «Qazkórkemádebbaspasy», «Birlesken qazaq memlekettik baspasy),  Qyzylorda («Qazaq baspasy»), Oral, Qostanaı, Semeı, Petropavl, Balqash qalalarynda latyn grafıkasymen basyldy.

Kórmede latyn grafıkasyndaǵy ǵylymı-pýblısıstıkalyq, iskerlik, kórkem jáne basqa da ádebıetter ana tilimiz – qazaq tiliniń qoldanbaly ǵylymı stılin qalyptastyrýdaǵy rólin kórýge bolady. Atalmysh ekspozısııaǵa Qazaqstan ǵylymynyń damýyna ólsheýsiz úles qosqan qajyrly qoǵam qaıratkerleri, kórnekti oıshyldar men jazýshylardyń týyndylary qoıylǵan, atap aıtqanda: A.Toqmaǵanbetulynyń «Stalındik marshrýt», S. Sháripulynyń «Nepti», M. Áýezovtyń  «Jetkinshek», S. Amanjolulynyń «Qazaq tiliniń grammatıkasy» S. Jıembaıulynyń «Grammatıka taldaýysh»  syndy kóptegen ádebı jáne ǵylymı baǵytta jazylǵan kóptegen kitaptar latyn grafıkasynda jaryq kórdi.

9

Latyn grafıkasyndaǵy kitaptardyń shyǵýy – Qazaqstanda jańa qoǵamdyq qurylystyń qalyptasýy, ıaǵnı sosıalızmniń qurylýy kezeńine sáıkes keldi. Latyn grafıkasymen shyqqan basylymdar eldiń qoǵamdyq-saıası ómirine, áleýmettik-ekonomıkalyq tynys-tirshiligine laıyqtalyp, nasıhattyq sıpatta shyqty jáne eldi ındýstrııalandyrý, ujymdastyrý, eldegi saýatsyzdyqty joıý, sosıalıstik aýyl sharýashylyǵyn qurý sııaqty qazaq tiline jańa termınder men uǵymdar engizgen naýqandar kezinde shyǵýymen erekshelendi.

Mysaly «1916 jyl» atty kitap Qazaqstandaǵy 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilis týraly óleń, poema jáne áńgimeler jınaǵy (Almaty, 1940). Munda sol 1916 jyly oryn alǵan oqıǵalar, halyq qarsylyǵy, túrli kóterilisterdiń oryn alýy jáne kóterilis basshylary jaıyn, qazaq-sovet aqyn-jazýshylary oqıǵanyń jaı-japsaryn keńestik saıasatqa tıimdi jaǵynan baıandaǵan eńbek.

9

Sırek kezdesetin kitaptar mýzeıi kórmede 1929-1941 jyldar aralyǵynda latyn grafıkasynda basylǵan kórkem ádebıetter, jyr-dastandar, mektep oqýlyqtary, ádistemelik quraldar, jaratylystaný ǵylymdary boıynsha shyqqan basylymdar bar.

9

Sońǵy jańalyqtar

Almaty bıznesi etek-jeńin jııa bastady

Aımaqtar • Búgin, 11:35

Uly Abaı murasy Kereký elinde

Rýhanııat • Búgin, 10:23

Abaıdy taný – asyl paryz

Rýhanııat • Búgin, 09:21

Jaýapkershilikke tartý usynyldy

Saıasat • Búgin, 08:35

Jyl saıyn 100 vagon jańartylady

Qoǵam • Búgin, 08:33

Ulaǵat uqqan ushpaqqa shyǵady

Aımaqtar • Búgin, 08:28

«Sýretti túsirgen Mamyrjan Botabekov»

Rýhanııat • Búgin, 08:20

Káripbektiń kórmesi

Rýhanııat • Búgin, 08:17

Besaǵashtyqtardyń berekeli bastamasy

Aımaqtar • Búgin, 08:13

Hakim esimi laıyqty ulyqtalyp keledi

Rýhanııat • Búgin, 08:10

О́tkenniń sabaǵy esińde qalady

Tarıh • Búgin, 08:07

Uıatsyzdyq azdyrar adam balasyn

Rýhanııat • Búgin, 08:03

Poster-patrıottyq jasasyn!

Qoǵam • Búgin, 08:00

Kamera aldynda oıqastaǵan qar barysy

Ekologııa • Búgin, 07:57

SNPS kelisimdi oryndamaı otyr

Ekonomıka • Búgin, 07:52

Úsh jylǵa salyqtan bosatyldy

Ekonomıka • Búgin, 07:50

Jánibek aýdanynda et óndirý artty

Aımaqtar • Búgin, 07:48

Rýhanı jańǵyrýdyń negizgi kilti

Rýhanııat • Búgin, 07:46

Taǵylymy mol tarıhı maqala

Rýhanııat • Búgin, 07:42

Qazaqtyń «haılaılymy»

Rýhanııat • Búgin, 07:40

Dosym oqyǵan kitap

Aımaqtar • Búgin, 07:38

Ustazdyń aldyn kespeıdi

Qoǵam • Búgin, 07:31

Elimizdegi eń úlken eskertkish

Rýhanııat • Búgin, 07:25

Qurylysy qarqyndy Qazaqstan

Qazaqstan • Búgin, 07:15

Balqash: baq pen sor

Qoǵam • Búgin, 07:07

«Aqylǵa sáýle qonbasa...»

Qoǵam • Búgin, 07:03

ShQO-da qar kóshkini júrdi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar