Rýhanııat • 07 Jeltoqsan, 2019

Asyq oıyny balalardy ómirlik tájirıbege baýlıdy

928 retkórsetildi

«Asyq atý» oıyny – qazaq halqynyń ejelgi óte keń taraǵan ulttyq oıyn túrleriniń biri. Etnomádenı ómir týdyrǵan tóltýma óner dep tanımyz.

Oıynnyń basty obektisi de, quraly da – asyq. Balalar arasynda keń taraǵan oıyn eptilikke, mergendikke, uqyptylyqqa, sergektikke baýlyıtyn tárbıeniń kózi.

Ruh.kz (Rýhanı jańǵyrý portaly) turaqty nasıhattap júrgen qazaq halqynyń dástúrli oıyny asyq oıynyn kúndiz de, túnde de oınaýǵa bolady. Kúndizgisi – mergendikke, túngisi – eptilikke baýlıdy.

Iirgende túsken qalpyna qaraı asyq – alshy, táıke, búk, shik dep, al atýǵa arnap arnaıy qorǵasyn quıylyp jasalǵany – saqa, jaqsylary – ońqy atalady.

Asyq oıynynyń mynadaı túrleri bar: qumar,táıke,ompy, alshy, han (han atý), qaqpaqyl, t.b. Bul oıynǵa 2-4 adam qatysady. Olardyń jaqsy jonylyp, tabany qaıralǵan tórt asyǵy bolýy kerek. Oıynshylar ózara kelisip jeńimpazǵa júlde taǵaıyndap alady da kezek-kezek tórt asyqty ıiredi. Eger ıirýshi tórt búk, ne tórt shik, ne tórt alshy, ne tórt táıke túsirse, júldeniń jartysyn alady, tórt asyq tórt túrli tússe, onda tigilgen júldeni túgeldeı alady. Osylaısha oıyn jalǵasa beredi.

Asyqty murtynan ne jambasynan turǵyzýdy ompy deıdi. Ompy oıyny tegis alańda, jazyq jerde, tipti úlken bólme ishinde de oınala beredi. Oıynshy sany neǵurlym kóp bolsa, oıyn soǵurlym qyzyqty ótedi. Kóp asyq utyp alýdy kózdeıtin oıyn túrinde oınaýshylar arasy 20 qadam eki kómbe syzady da kómbeniń teń ortasyna syzyq boıyna árqaısysy eki asyqtan tigedi. Tigilgen asyqtardyń tap ortasyna bir asyqty ompysynan turǵyzady. Balalar kezek-kezek saqalarymen on qadam jerdegi ompyny atyp túsirip, asyq utyp alýǵa kirisedi. Eger atýshy ompyǵa birden tıgizse, onda tigilgen bar asyqty sol alady, al ompyǵa tıgize almaı, turǵan asyqtardyń bireýine tıgizse, sol asyqty ǵana alady. Asyq jańartyla tigilip, oıyn jalǵasa beredi. Asyq oıynynyń halyq arasyna keń taraǵan, basqa da túrleri bar.

 

ALMATY

j

Sońǵy jańalyqtar

Prezıdent qar tazalaý chellendjin qoldady

Prezıdent • Búgin, 09:19

Azyq-túlik baǵasy alańdatady

Parlament • Búgin, 08:12

Jyldyń jumys jospary naqtylandy

Parlament • Búgin, 08:06

Yqpaldastyqqa serpin beretin sapar

Saıasat • Búgin, 08:02

Uly hakim ulaǵaty urpaqqa úlgi

Rýhanııat • Búgin, 07:58

Alysqa qulash sermeýge úndeıdi

Qoǵam • Búgin, 07:54

Abaı murasyn jańasha zerdeleý kerek

Rýhanııat • Búgin, 07:50

18 myń Abaı bar

Qoǵam • Búgin, 07:44

62 kóshege jańa ataý berildi

Aımaqtar • Búgin, 07:42

Mal urlaǵandar qatań jazalanady

Qoǵam • Búgin, 07:39

Túsim 5 mlrd teńgeden asady

Ekonomıka • Búgin, 07:36

Jańa týyndylar tanystyryldy

Aımaqtar • Búgin, 07:33

Ájeler mektebi

Rýhanııat • Búgin, 07:29

Shırazdyń kóz jasy (Hıkaıat)

Rýhanııat • Búgin, 07:28

Onlaın kitaphana – oqyrman talaby

Aımaqtar • Búgin, 07:27

Arqada aqtútek boran

Qoǵam • Búgin, 07:13

«Halal standarty» degen ne?

Qoǵam • Búgin, 07:11

Aqyl-oıdyń brendi

Rýhanııat • Búgin, 07:06

Et óńdeýde ese jibermedik pe?

Ekonomıka • Búgin, 07:05

Qostanaılyq dıqandar tuqym tappaı otyr

Ekonomıka • Búgin, 06:59

Uqsas jańalyqtar