Qazaqstan • 11 Jeltoqsan, 2019

Adamnyń damý ındeksi boıynsha Qazaqstan 189 eldiń ishinen 50-orynǵa ıe

22 retkórsetildi

Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń alańynda Birikken Ulttar Uıymynyń Damý Baǵdarlamasynyń (BUUDB) negizgi qujaty - «Adam damýy jónindegi esebi 2019» usynyldy. 

«Tabystardan tys, ortasha deńgeıden tys, búgingiden tys: HHI ǵasyrdaǵy adam damýyndaǵy teńsizdikter» dep atalatyn esepte progresti ólsheýdiń ekonomıkalyq órleýden basqa tásilderi usynylady.

Esepte Eýropa men Orta Azııadaǵy ortasha tabysy bar elder, onyń ishinde Qazaqstan, buryn-sońdy bolmaǵan joǵary ómir súrý deńgeıine qol jetkizgeni atap ótilgen. Osyǵan qaramastan, klımattyń ózgerýi men tehnologııalyq tabystar aımaqtaǵy elderdiń teńsizdikti azaıtýdaǵy ilgerileýin aıtarlyqtaı tómendetýi múmkin.

Qujatqa sáıkes, orta toptyń azaıýy, beıresmı jáne turaqsyz jumyspen qamtylýdyń joǵary deńgeıi, áleýmettik qorǵaýdaǵy olqylyqtar, bilikti jáne jas jumysshylardyń emıgrasııalanýy, sondaı-aq zań aldyndaǵy teńsizdikti qabyldaý osy aımaqta teńsizdik problemalaryn ásirese shıelenistiredi.

«Teńsizdik áleýmettik kelisimdi jáne adamdardyń úkimetke, ınstıtýttarǵa jáne bir-birine degen senimin álsiretedi. Bul ekonomıka men qoǵamǵa zııanyn tıgizedi. Adamdardyń ómir súrý deńgeıi jaqsarǵanyna qaramastan teńsizdiktiń jańa túrleri paıda bolýda. Olar tehnologııa men bilimge qol jetimdiliktiń birkelki bolmaýynan týyndaǵan jáne klımat daǵdarysy halyqtyń eń osal toptary arasynda shıelenisip otyr», - dedi BUUDB-nyń Qazaqstandaǵy turaqty ókili Iаkýp Berısh.

Aımaq energııanyń 90 paıyzyn qazbaly otyndardan alady, al jerdiń 30 paıyzǵa jýyǵy tozǵan dep jikteledi. Bul aımaq ǵylymı zertteýlerge bólingen shyǵystar boıynsha álemdik kórsetkishterde orta oryndy ıelengenimen, joǵary bilikti jáne tómen bilikti jumysshylardyń jumyspen qamtylý koeffısıenti EYDU elderindegi kórsetkishteriniń jartysyn quraıdy - órkendegen elderde tehnologııa qarqyndy damyp kele jatqan kezde bul problemany sheshý qıyndaı túsedi. Esep áleýmettik-ekonomıkalyq teńsizdiktiń ártúrli formalaryn úsh aspekt boıynsha taldaıdy: kiristerden tys, ortasha deńgeıden tys jáne búgingiden tys - jáne onymen kúresýdiń birqatar sharalaryn usynady.

Esepte usynylǵan Adamnyń damý ındeksi (ADI) boıynsha elderdiń reıtıngisine sáıkes, 2018 jyly Qazaqstan 189-elderdiń ishinen 50-orynǵa ıe boldy jáne adam damýy óte joǵary elder tobyna kirdi. 1990 jyldan 2018 jylǵa deıingi kezeńde Qazaqstandaǵy ADI 18,5% -ǵa, jan basyna shaqqandaǵy jalpy ulttyq tabys 61,8% -ǵa ósti. 28 jyl ishinde Qazaqstanda bala týýdyń ortasha uzaqtyǵy 6,5 jasqa, ortasha bilim uzaqtyǵy 3,7 jylǵa, ómir súrý uzaqtyǵy 2,9 jylǵa artty.

Esep berýdiń qazaqstandyq bóliminde qosymsha mamandandyrylǵan ındekster boıynsha sharalar qarastyrylǵan. Mysaly, Adam damýynyń teńsizdikke baǵyttalǵan ındeksi (IHDI), genderlik damý ındeksi (GDI) jáne genderlik teńsizdik ındeksi. Adamnyń damý sapasy, genderlik ólshemder men áıelderdiń múmkindikteri, qorshaǵan orta jáne áleýmettik-ekonomıkalyq turaqtylyq týraly jeke aqparat usynylǵan. Qazaqstan adam damýynyń birneshe aspektileri boıynsha jaqsy nátıjelerge qol jetkizdi, biraq birqatar ekologııalyq problemalarǵa tap boldy.

BUUDB 1993 jyldan beri Qazaqstanda adam damýynyń sheshimderin usynady jáne turaqty damýdyń 2030 kúntizbesine sáıkes ulttyq basymdyqtardy iske asyrýdy qoldaıdy.

Sońǵy jańalyqtar

ShQO-da qar kóshkini júrdi

Aımaqtar • Keshe

Balalyq shaqtyń kórmesi

Qoǵam • Keshe

Uly hakim ulaǵaty urpaqqa úlgi

Rýhanııat • Keshe

Qazaqtyń tuńǵysh abaıtanýshysy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar