Rýhanııat • 13 Jeltoqsan, 2019

Basylym basshylary - Halel ESENBAEV (07.1919 - 02.1920)

29 retkórsetildi

H.Esenbaev (1892-1938) Oral óńirinde (Kaztalov aýdany, Aǵashúı aýyly) ómirge kelgen. Aýyldan hat tanyp, keıin Orynbordaǵy Qusaıyn medresesine túsedi. Sóıtip muǵalim mamandyǵyn alyp shyǵady.

1919 jyldyń 21 aqpanynan RK(b)P múshesi. Bókeı gýbatkomynyń delegaty retinde qazaq ASSR quryltaı sezine qatysqan. “Kırgızskaıa pravda”, “Durystyq joly” gazetteri men “Muǵalim” jýrnalynyń alqa múshesi bolǵan.

1919 jyly Qazaqstanda mańyzdy oqıǵalar kóp boldy. Keńes ókimetiniń V.I.Lenın qol qoıǵan dekreti boıynsha qazaq ólkesin basqarý jónindegi revolıýsııalyq komıtet quryldy. Osyǵan oraı Kırrevkomnyń baspasóz organyn ashý máselesi kún tártibine qoıyldy da, 1919 jylǵy 17 jeltoqsanda ólke astanasy – Orynborda “Ushqyn” gazetiniń birinshi nómiri jaryqqa shyqty.

“Egemen Qazaqstannyń” (“Ushqyn”) alǵashqy redaktorynyń atyn anyqtap tabýda kezinde osy basylymda eńbek etken, belgili jýrnalıst Tilekqabyl Boranǵalıuly kóp izdendi. Ol óziniń 1997 jyly 22 aqpan kúngi gazetimizde jarııalanǵan “Ushqynnyń” redaktory boldym”... degen maqalasynda Halel Esenbaev týraly tyń derekter keltiredi. Oral arhıvinen alynǵan ol qujatta H.Esenbaevtyń óz qolymen toltyrylǵan anketa jaýaptary men  1919 jyldyń qazan aıynda ótken Kırrevkom májilisinen hattama da bar. Avtor jınalys qaýlysynan úzindi keltire otyryp, “Ushqyn” gazetin basqarý úshin bes adamnan (Halel Esenbaev, Eshmuhamed Begalıev, Támımdar Safıev, Ámirǵalı Meńeshev, Bernııaz Kúleev) alqa múshesi saılanǵanyn jazady. Áıtse de eń basty dálel H.Esenbaevtyń 1923 jyly ózi toltyrǵan anketa jaýaptary bolsa kerek. Onda bylaı dep jazylǵan: “Rabotal chl. redkollegıı org. Býkgýbıspolkoma “Kırgızskaıa pravda”, “Dýrýstýk joly”, jýrnala “Mýgalım” (“Ýchıtel”), redaktorom organa Kırkraı Revkoma “Ýshkýn” (“Iskra”) – v 1918 ı 1919 godah, org. Býkgýbkoma “Enbek” (“Trýd”), perevel na kırgızskıı ıazyk Konstıtýsııý RSFSR ı t.p.”

Jýrnalıst osy derekterdi dáıekteı kelip, “Egemen Qazaqstannyń” 20-30 jyldardaǵy redaktorlary T.Safıev, Á.Baıdildın, T.Júrgenov, S.Seıfýllın, S.Sádýaqasov, T.Rysqulov, O.Isaev, B.Maılın, Ǵ.Toǵjanov, Ǵ.Músirepov syndy belgili azamattar edi. Búgin olardyń qataryna Halel Esenbaevty qosqan jón bolar”,  dep jazady. Bul usy­nysqa biz de qol kóteremiz.

H.Esenbaev 30-shy jyldary Almatydaǵy aǵartý komıssarıatynda jaýapty qyzmette bolǵan. Odan keıin birsypyra oblystyq aǵartý bólimin basqardy. Búkil­qazaq­standyq II Keńester sezinde QASSR Ortalyq Atqarý komıtetine múshe­likke kandıdat, al 1936 jyly onyń múshesi bolyp saılandy. Aǵartý komıssarıaty basqarmasyn basqardy.

H.Esenbaev 1938 jylǵy saıası qýǵyn-súrginniń qurbany boldy.

Sońǵy jańalyqtar

Tiri maldy satý - tıimsiz

Aımaqtar • Búgin, 12:25

Almaty bıznesi etek-jeńin jııa bastady

Aımaqtar • Búgin, 11:35

Uly Abaı murasy Kereký elinde

Rýhanııat • Búgin, 10:23

Abaıdy taný – asyl paryz

Rýhanııat • Búgin, 09:21

Jaýapkershilikke tartý usynyldy

Saıasat • Búgin, 08:35

Jyl saıyn 100 vagon jańartylady

Qoǵam • Búgin, 08:33

Ulaǵat uqqan ushpaqqa shyǵady

Aımaqtar • Búgin, 08:28

Káripbektiń kórmesi

Rýhanııat • Búgin, 08:17

Besaǵashtyqtardyń berekeli bastamasy

Aımaqtar • Búgin, 08:13

Hakim esimi laıyqty ulyqtalyp keledi

Rýhanııat • Búgin, 08:10

О́tkenniń sabaǵy esińde qalady

Tarıh • Búgin, 08:07

Uıatsyzdyq azdyrar adam balasyn

Rýhanııat • Búgin, 08:03

Poster-patrıottyq jasasyn!

Qoǵam • Búgin, 08:00

Kamera aldynda oıqastaǵan qar barysy

Ekologııa • Búgin, 07:57

SNPS kelisimdi oryndamaı otyr

Ekonomıka • Búgin, 07:52

Úsh jylǵa salyqtan bosatyldy

Ekonomıka • Búgin, 07:50

Jánibek aýdanynda et óndirý artty

Aımaqtar • Búgin, 07:48

Rýhanı jańǵyrýdyń negizgi kilti

Rýhanııat • Búgin, 07:46

Taǵylymy mol tarıhı maqala

Rýhanııat • Búgin, 07:42

Qazaqtyń «haılaılymy»

Rýhanııat • Búgin, 07:40

Dosym oqyǵan kitap

Aımaqtar • Búgin, 07:38

Ustazdyń aldyn kespeıdi

Qoǵam • Búgin, 07:31

Elimizdegi eń úlken eskertkish

Rýhanııat • Búgin, 07:25

Qurylysy qarqyndy Qazaqstan

Qazaqstan • Búgin, 07:15

Balqash: baq pen sor

Qoǵam • Búgin, 07:07

«Aqylǵa sáýle qonbasa...»

Qoǵam • Búgin, 07:03

ShQO-da qar kóshkini júrdi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar