Basylym basshylary • 15 Jeltoqsan, 2019

Basylym basshylary - Smaǵul SÁDÝAQASOV (01.1921-02.1921) (01.1925-04.1926)

128 ret kórsetildi

S.Sádýaqasov burynǵy Kókshetaý oblysy Lenın aýdany Jarqyn aýylynda týǵan. On jasyna deıin “Medrese Ǵalııany” bitirgen óz ákesi Sádýaqas haziretten tálim-tárbıe alyp, odan keıin Ábil molda mektebinde bilimin jalǵastyrady. 1912-1915 jyldary Pavlodardaǵy eki klastyq orys-qazaq ýchılıshesin bitirip, bir jyl muǵalim bolady da, Ombydaǵy aýylsharýashylyq mektebine túsedi.

1918-1920 jyldary “Sentrosıbır” kooperatıvter birlestiginde qyzmet etedi. 1920 jyly Orynborda Qazaqstandaǵy alǵashqy jastar uıymynyń hatshysy bolyp saılanady. Sol jyly jańa qurylǵan qazaq Avtonomııaly respýblıkasynyń úkimet basshylyǵyna qyzmetke alynady. 1925-1926 jyldary “Eńbekshil qazaq” (“Egemen Qazaqstan”) gazetiniń jaýapty shyǵarýshysy ári “Qyzyl Qazaqstan” (“Aqıqat”) jýrnalynyń redaktory, 1925-1927 jyldary qazaq ASSR Halyq aǵartý komıssary, 1927-1928 jyldary Tashkenttegi qazaq pedagogıka ınstıtýtynyń rektory qyzmetterin atqardy.

1928-1932 jyldary Máskeý kólik ınjenerleri ınstıtýtyn oqyp bitirgen soń Máskeý-Donbass temir jol qurylysynda ınjener-qurylysshy bolyp eńbek etti. Memlekettik, qoǵamdyq qyzmetpen qosa ádebı-ǵylymı shyǵarmashylyqpen aınalysyp, sol kezde shyǵyp turǵan qazaq, orys tilderindegi kóptegen gazet-jýrnalda saıasat, sharýashylyq, el isi, mádenıet, ádebıet, óner, tarıh máselelerin sóz etken maqalalary jarııalandy. Kórkem áńgimeleri de jaryq kórdi. Onyń “Jastarmen áńgime” (Orynbor, 1925 j.), “Ult teatry týraly” (Qyzylorda, 1926 j.), “Qazaqstandaǵy halyq aǵartý máseleleri” (Qyzylorda, 1927 j.) degen úlkendi-kishili kitaptary jaryq kórdi. Sondaı-aq Qazaqstandaǵy ult-azattyq kóterilis pen Qazan tóńkerisinen keıingi el ómirin arqaý etken “Sársenbek” atty romany da bar. “Salmaqbaı, Saǵyndyq” (1923 j.), “Kúmis qońyraý” (1927 j.) povesteri qazaq ádebıetindegi proza janryn damytýǵa qosylǵan úles bolyp tabylady.

S.Sádýaqasov bizdiń basylymdy eki ret (I.1921 j. – II. 1921 j. jáne I. 1925 j. – IV. 1926 j.) basqarǵan kisilerdiń biri.

Smaǵul Sádýaqasovtyń búkil qaıratkerlik, azamattyq bolmysy jarqyraı tanylǵan kezeń 1925-1927 jyldar edi. Bul kezde ol Respýblıka halyq aǵartý komıssary ári ólkelik partııa komıtetiniń bıýro múshesi boldy. Bul kezeń sonymen birge F.I.Goloshekınniń Qazaqstan ólkelik partııa komıtetin basqarý kezimen dálme-dál keledi.

S.Sádýaqasov men F.Goloshekınniń arasyndaǵy kelispeýshilik, qaqtyǵysty tarıhshylar tórt túrli máseleden sabaqtap júr. Olar, birinshiden, mekemelerdegi is qaǵazdaryn qazaqylandyrý, ekinshiden, qazaqtyń oqyǵan, kózi ashyq zııaly qaýymyna degen kózqaras, úshinshiden, baılar men ortashalarǵa degen kózqaras, tórtinshiden, ónerkásipti damytý.

Asyl azamat 33 jyl ǵana ǵumyr súrip, 1933 jyly Máskeý-Donbass temir jol qurylysyndaǵy apatta qaıtys boldy.

 

Sońǵy jańalyqtar

Almaty qalasynda jer silkindi

Ekologııa • Búgin, 11:00

Sora ekken turǵyn tergelýde

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar