Megapolıstegi munaı óńdeý zaýyty eýropalyq standartqa saı ónim shyǵarýda

Qara altynnyń qaımaǵyn qal­qyp, óńdeý isimen aınalysatyn ujym óziniń jobalyq qýatyn art­tyrý, ónim kólemin eseleı túsý úshin batyl qadamdarǵa bardy. Nátıjesinde otandyq ónim bu­ryn­ǵydan da tereń óńdelip, sa­pa­sy «Eýro-4» jáne «Eýro-5» stan­dartyna kóterildi. Osy­laı­sha zaýyt mundaı múmkindikke eli­­­mizdegi Údemeli ındýstrııalyq-ın­novasııalyq damý baǵdar­lama­synyń aıasynda qol jetkizdi.

Kúni keshe eki el ekonomıkalyq dos­tyǵynyń aınasy atanǵan iri óndiris alańyna QHR-dyń eli­mizdegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi Chjan Sıao arnaıy kelip, óndiris oshaǵynyń jumysymen tanysty.

«Jyl ótken saıyn Qazaq­stan men Qytaı arasyndaǵy saýda-sattyq, ekonomıkalyq jobalardyń kórsetkishi jo­ǵarylap keledi. Bul degenimiz kór­shiles eki mem­lekettiń tatý­lyǵynyń belgisi. Biz jumysymen tanysyp otyrǵan Shymkent munaı óńdeý zaýyty sonyń bir dáleli. Atalǵan mekemede óń­delgen ónimderdiń sapasy artyp, shetel naryǵynda saýdalanýda. Kásiporyn eki eldiń sala mamandarynyń ujymdyq bir­liginiń, tynbaı eńbektenýiniń arqa­­synda ǵana osyndaı jetis­tikterge jetip otyr. Osy oraıda elshilik atynan Qazaqstan azamattaryn ótken táýelsizdik kúnimen quttyqtaımyn», dedi Chjan Sıao.

О́z kezeginde «PetroQazaqstan Oıl Prodakts» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń prezıdenti Szıan Shı óndiris ornynyń tarıhy týraly sóz qozǵap, keńestik kezeńnen beri kúrdeli jóndeý kór­megen zaýyttyń táýelsizdik jyl­daryndaǵy jetistikterine toq­talyp ótti.

«Biz osy oraıda qazaqstandyq áriptesterimizge alǵys aıtamyz. Zaýytty jańǵyrtý jáne rekons­trýksııalaý aýqymdy jobasyn iske asyrý boıynsha birlesip sapaly eńbek ettik. Endi sonyń jemisin kórip otyrmyz. Osy mekemede qanshama qazaqstandyq jas biliktiligin arttyryp, otandyq munaı óńdeý salasynda myqty mamanǵa aınalýda. Olardyń bo­ıyn­daǵy talpynys, jańalyqqa umtylǵysh qasıet bizdi qýantady. Qazaqstannyń ár óńirindegi bizdiń mekemeden túlep ushqan jastarmen, jaqsy mamandarmen árqashan maqtanamyz», dedi Szıan Shı.

Qazirgi tańda Shymkent munaı óńdeý zaýyty shyǵaratyn otyn sapasyn «K-4», «K-5» standarttaryna deıin joǵarylatý, zaýyttyń jobalyq qýatyn jylyna 6 mln tonnaǵa deıin jetkizý jolynda jumys isteýde. Sondaı-aq Qazaqstan naryǵynyń qajetin qamtamasyz etý úshin móldir munaı ónimderiniń óndirisin arttyrý­ǵa kúsh salýda. Shymkent mu­naı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý jáne rekonstrýksııalaý aýqymdy jo­basyn iske asyrý boıynsha «PetroQazaqstan Oıl Prodakts» JShS men bas merdiger bolyp tabylatyn «SRESS» – Qytaı munaı ınjenerlik-qurylys kompanııasy qyzmetkerleriniń aldyna qoıylǵan mindetter osylaısha sátti oryndaldy.

Aýqymdy joba «QazMunaıGaz-О́M» AQ men CNPC E&D kompanııalarynan alynǵan teń qaryz esebinen qarjylandyryldy, sondaı-aq «Qazaqstan damý banki» AQ-tan da qaryz alyndy. Jobany iske asyrý úshin 1,8 mlrd AQSh dollary kóleminde ınvestısııa quıyldy.

CNPC korporasııasynyń bó­lim­shesi – SRESS munaı ınje­ner­lik-qurylys kompanııasy jobanyń bas merdigeri boldy.

Jobanyń birinshi kezeńi aıaq­talǵannan keıin – jeńil naf­tany ızomerleý qondyrǵysy, jylyna 4 myń tonna kúkirt ón­dirý qondyrǵysy, rekonstrýksııa­dan ótkizilgen dızel otynyn gıdrotazalaý qondyrǵysy, avtomatty núktelik quıý qondyrǵysy paı­dalanýǵa berildi.

Jobanyń ekinshi kezeńi boıynsha: katalıtıkalyq krekıng kesheni (qýaty jylyna 2 mln tonna); katalıtıkalyq krekıng benzınin gıdrotazalaý qondyrǵysy (qýa­ty jylyna 1 mln tonna); qa­nyq­paǵan kómirsýtekti gazdardy kúkirt­sizdendirý qondyrǵysy (qýaty jylyna 303,1 myń tonna); siltini tazalaý qondyrǵysy (qýa­ty jylyna 6 myń tonna); qanyq­qan kómirsýtekti gazdardy kúkirtsizdendirý qondyrǵysy (qýaty jylyna 145 myń tonna); kúkirt óndirý qondyrǵysy (qýaty jylyna 15 myń tonna); S3/S4 fraksııalaryn bólý qondyrǵysy (qýaty jylyna 301,9 myń tonna); amındi regenerasııalaý qon­dyrǵysy (qýaty jylyna 1,345 myń tonna); qyshqyl aǵyzyndy sýlardy býlandyrý qondyrǵysy (qýaty jylyna 792,1 myń tonna); qysqa sıkldy adsorbsııalaý qondyrǵysy (qýaty jylyna 209,8 myń tonna) qoldanysqa engizildi. Sondaı-aq qýaty jylyna 6 mln tonnalyq LK-6Ý kesheniniń AT qondyrǵysy rekonstrýksııadan ótkizildi.

Osylaısha joba iske asy­ryl­ǵan­nan keıin shyǵarylatyn ónim­niń kólemi men assortımenti kóbeıdi.

Ekologııalyq kodeks­tiń 288-b­a­­byna sáıkes já­ne «О́n­­­d­i­ris jáne tutyný qal­­dyq­­taryn jınaýdy, saqtaýdy, joıý­­­­dy jáne shyǵarýdy uıymdas­ty­rý ere­jelerine» sáıkes kásip­oryn­da paı­dalanylǵan tok kóz­derin jı­naý úshin konteınerler jáne ma­ký­latýrany jınaý úshin plas­tı­ka­lyq jáshikter qoıyldy. Qaıta óńdeý jáne kádege jaratý (joıý) úshin 1000 tonna munaı shlamy shyǵaryldy. Kásiporyn aýmaǵyn kógaldandyrý jáne abat­tan­dyrý aıasynda kásiporyn aýma­ǵyna túrli aǵashtardyń kóshet­teri otyrǵyzyldy. Jalpy aýdany 350 sharshy metr bolatyn kún kózinen qýat alatyn batareıalar men 10 jel generatory ornatyldy. Sondaı-aq kásiporynda ekologııalyq kólik túri bolyp sanalatyn velosıpedtermen jáne elektromobıldermen júrý úshin jaǵdaı jasaldy.

Jańa qondyrǵylar iske qosyl­ǵannan keıin «PKOP» JShS-da 2017-2018 jyldary 284 jańa jumys orny qosymsha attestat­taý­dan ótkizildi. Zaýyt jumys­ker­leriniń 98 paıyzy qazaq­stan­dyq, tek 2 paıyzy sheteldik azamat ekenin aıtqan jón.

Jobany iske asyrý kezinde Shymkent qalasy men Túrkistan oblysynyń jergilikti 30 kompanııasy men 4800-deı jergilikti jumysshy jumysqa tartyldy.

О́zara tájirıbe almasý aıasynda Qytaıdyń munaı óńdeý zaýyttaryna jáne salalas kásiporyndarǵa baryp kórýleri úshin jyl saıyn kompanııa jumyskerlerine Qytaı Halyq Respýblıkasyna saparlar uıymdastyrylady.

Kásiporyn jumyskerlerine qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn jasaýda joǵary kórsetkishteri úshin «PetroQazaqstan Oıl Prodakts» JShS Dúnıe júzilik eńbekti qorǵaý kúnine oraı uıym­das­tyrylǵan Úzdik qaýipsiz kásip­oryn» baıqaýynda arnaıy dıp­lommen jáne jeńimpaz kýbogymen marapattaldy. О́ndiristik qyzmettegi jetistikteri úshin jáne Shymkent munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý jáne rekonstrýksııalaý jobasyn iske asyrýǵa qosqan úlesteri úshin «PetroQazaqstan Oıl Prodakts» JShS-niń bas­shylyǵy men jumyskerleri mem­lekettik nagradalarmen, medaldarmen jáne Qurmet gramotalarymen marapattaldy.

Shymkenttegi munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtýdan ótkizýdiń eń birinshi utymdylyǵy, kásip­orynnan shyǵyp jatqan ónim­der­diń sapasy joǵarylaıdy. Iаǵnı ekologııalyq talapqa saı ónim usynylady. Qazirgi tańda óńdeý isimen aınalysatyn zaýyt irgesindegi aýyldardan túsetin aryz-shaǵymdar da azaıǵan.

Aýyl aqsaqaly Oljabaı Sú­ıer­qulovtyń aıtýynsha zaýyt basshylyǵy irgeles jatqan aýyl­darǵa árqashan kómek qolyn sozyp keledi eken. Tipti, Jul­dyz aýy­lyndaǵy 60-qa tarta sha­ńyraq­qa tegin aýyz sý tart­qyzyp berip­ti. Mereke-meıram saıyn áleý­mettik az qamtylǵan otba­sylarǵa qarjylaı-materıaldyq turǵyda kómektesip otyrady dep aǵynan jaryldy.

Dál búginde munaı óńdeýdiń tereńdigi artyp, ár lıtr munaıdan alynatyn benzın kólemi kóbeıgen. О́nimniń ulǵaıýy ózindik qun men ishki naryqtaǵy baǵaǵa da áser etip, ózgege táýeldilikten aryltýda.

Shymkenttegi munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý jumystary tolyq aıaqtalyp, otandyq ónim sapasy «Eýro-4» jáne «Eýro-5» standartyna sáıkestendirildi. Izomerleý qondyrǵysy qosylǵannan keıin joǵary oktandy benzınderdi shyǵarý 100 paıyzdy qurady. Motor­larǵa arnalǵan otyndardyń sapa­sy Keden odaǵynyń tehnı­kalyq reglamentiniń talaptary­na sáıkes «K4» jáne «K5» ekolo­gııa­lyq klasyna jetkizildi. Iаǵnı qazir «Eýro-4» jáne «Eýro-5» stan­dartyna saı janarmaı men dızel­di otyn shyǵarýda. Kúrdeli jón­deýdiń nátıjesinde búginde óndiris kólemi 1 mln tonnaǵa artyp, 6 mln-ǵa jetti. Munymen shektelip qana qoımaı, jylyna 400 myń tonna áýe kerosınin de óndiredi.

Bir anyǵy, elimizde shyǵary­la­t­yn munaı ónimderiniń úsh­ten biri osy zaýytqa tıesili. En­digi jer­de zaýyttyń barlyq óndi­ris­tik prosesteri bir jerden bas­qa­r­ylady. Mundaǵy teh­no­lo­gııa­lar sıfrly júıege kóshi­ri­lip, operatorlar zamanaýı avto­mat­tan­dyrylǵan sıfrlyq júıeni paıdalanýda. Jańǵyrtý aıasynda munda 11 tehnologııalyq qondyrǵy men jalpy zaýyt sharýashylyǵynyń 29 nysany salynǵan bolatyn.  

Shymkent